II GSK 459/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1275/14 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1275/14 oddalił skargę M.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: M.W. w dniu [...] grudnia 2012 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz GŚP. Decyzją z dnia [...] lutego 2013r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 3 461,99 zł oraz umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2011 r. w związku z brakiem przedmiotu postępowania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podniosła, że zostały w jej przypadku spełnione przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie wykonawcze). Wyjaśniła, że z wyjątkiem zasiłku stałego nie posiada żadnych dochodów, jej niezdolność do pracy ma charakter trwały, rokowania na powrót do zdrowia są znikome, a zażywane leki negatywnie wpływają na jej stan psychofizyczny, powodując liczne skutki uboczne. Skarżąca wskazała także, że w spłacie kredytu bankowego pomagają jej rodzice, przekazujący brakującą sumę należnej spłaty, co znacznie obciąża ich budżet domowy. Decyzją z dnia [...] marca 2012r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Następnie po rozpoznaniu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 839/13 uchylił obie opisane wyżej decyzje i przekazał sprawę ZUS do ponownego rozpatrzenia. Sąd ten stwierdził, że organy w sposób niedostateczny rozważyły indywidualny interes skarżącej, która jak wynika z akt sprawy, pozostaje w niewątpliwie ciężkiej sytuacji osobistej i finansowej (niewielkie miesięczne środki finansowe, zamieszkiwanie w mieszkaniu chronionym). Powyższe, przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia, powoduje zdaniem WSA, że konieczność uregulowania zobowiązania w znacznej kwocie podważyć może podstawy egzystencji skarżącej i pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie odmówił M.W. umorzenia ww. należności w łącznej kwocie 3.461,99 zł. W ocenie organu, w stosunku do skarżącej nie zachodziły przesłanki umorzenia wynikające z indywidualnej sytuacji zobowiązanej, które określono w § 3 rozporządzenia wykonawczego. Organ podkreślił, że nie kwestionuje problemów zdrowotnych wnioskodawczyni, zwrócił jednak uwagę, że skarżąca mimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności z kwalifikacją zatrudnienia: "niezdolna do pracy" jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, a zatem wykazuje aktywność zawodową. Natomiast organ może umorzyć należności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanej lub członka jego rodziny, tylko w przypadku gdy choroba pozbawia zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a taka okoliczność według ZUS nie zachodziła. ZUS uznał również, że sytuacja w jakiej znalazła się skarżąca, nie ma charakteru trwałego a jedynie przejściowy, zawłaszcza że nie posiada ona zaległości podatkowych, co potwierdził Naczelnik Urzędu Skarbowego K.. Zdaniem ZUS nie jest wykluczone, że skarżąca ureguluje zobowiązanie kredytowe, co będzie oznaczać, iż do jej dyspozycji pozostaną środki pieniężne pozwalające na regulowanie przedmiotowych należności. ZUS zwrócił też uwagę, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia przemawia również słuszny interes strony, ponieważ w świetle przepisu art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 1440) umorzenie należności ZUS oznaczałoby, że płatnikowi po ustaleniu prawa do emerytury lub renty przyznano by niższe świadczenie. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odwołując się do trudnej sytuacji majątkowej i osobistej M.W. zarzuciła organowi nieprzestrzeganie wskazań zawartych w prawomocnym wyroku sądu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 3 października 2014 r. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę. W ocenie WSA, organy orzekające w przedmiotowej sprawie uwzględniły ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2013r. o sygn. akt I SA/Kr 839/13. Sąd I instancji wskazał, że dokonując analizy stanowiska organu rentowego dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej. WSA podkreślił, że organ zebrał informacje odnośnie uzyskiwanych przez nią dochodów, by odnieść je do deklarowanych wydatków. WSA uznał, że wynagrodzenie ze stosunku pracy zapewnia skarżącej godne bytowanie, tym bardziej, że jej potrzeby mieszkaniowe zaspokojone są dzięki pobytowi w dwuosobowym mieszkaniu chronionym, z czym związane są koszty w kwocie zaledwie 70 zł w stosunku miesięcznym. Ponadto, zdaniem Sądu, pozostała do dyspozycji skarżącej kwota powinna zapewnić jej pokrycie wszelkich innych niezbędnych wydatków życiowych. Zdaniem Sądu I instancji organy słusznie uznały że zobowiązana mimo systematycznych wydatków w kwocie 410 zł ponoszonych na poczet spłacanych zobowiązań cywilnoprawnych z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek nie znajduje się w sytuacji, w której zostanie pozbawiona środków do życia. Co prawda skarżąca zadeklarowała, że przy w spłacie kredytów pomagają jej rodzice, mimo to w ocenie Sądu po potrąceniu wszelkich wydatków do jej dyspozycji pozostaje jeszcze kwota ponad 600 zł. Sąd I instancji wskazał, że w kontekście § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego organ prawidłowo uznał, że choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tylko gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, natomiast skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę, zatem wykazuje aktywność zawodową. Co istotne, uprzednio skarżąca zatrudniona była w wymiarze ½ etatu, podczas gdy obecnie pracuje już na pełen etat u tego samego pracodawcy, co zdaniem Sądu I instancji pozytywnie rokuje co do dalszego zatrudnienia, po upływie okresu na który zawarto dotychczasową umowę na czas określony. WSA zgodził się również ze stanowiskiem organów, że ewentualne umorzenie należności oznaczałoby, iż skarżącej po ustaleniu prawa do emerytury lub renty przyznano by niższe świadczenie, a kwestia ta ma niebagatelne znaczenie, jeżeli zważy się na stan jej zdrowia. M.W. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez nieuwzględnienie spełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia zawartych w powołanym przepisie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy przy tym do koniecznych cech skargi kasacyjnej (art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy przede wszystkim dokładne wskazanie tych przepisów prawa, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie kasacji ma zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, lub uzasadnienie zarzutu "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym - wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. W rozpoznanej spawie skarga kasacyjna została oparta na pierwszej podstawie kasacyjnej, to jest na zarzucie naruszenia prawa materialnego - § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez nieuwzględnienie spełnienia przez skarżącą przesłanek umorzenia zawartych w powołanym przepisie. Autor skargi kasacyjnej powiązał istotę naruszenia prawa materialnego z błędnym, w jego ocenie, ustaleniem faktów związanym z wadliwą oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Odwołał się do nowych niepodnoszonych wcześniej okoliczności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł w szczególności, że ZUS błędnie przyjął, że to skarżąca spłaca raty kredytu, podczas gdy w rzeczywistości spłacają je rodzice skarżącej. Wskazał, że wbrew twierdzeniom ZUS stan zdrowia skarżącej nie uległ poprawie . Podniesiona i szeroko uzasadniona została okoliczność znacznego pogorszenia się sytuacji i finansowej i osobistej skarżącej, od momentu wydania wyroku przez Sąd I instancji. Podniesiona została również, nowa w sprawie, okoliczność ciężkiej choroby matki skarżącej, która wymaga stałej opieki osoby trzeciej. Tego rodzaju uzasadnienie zarzutu naruszenia prawa materialnego nie jest trafne, w związku z czym podniesiony zarzut nie może odnieść zamierzonego skutku. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że nie można w skardze kasacyjnej skutecznie stawiać zarzutu naruszenia prawa materialnego, co do jego niewłaściwego zastosowania, gdy z jej uzasadnienia wynika, że wadliwie zostały, w ocenie kasatora, ustalone okoliczności faktyczne. Ocena przez NSA czy w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego może być dokonana jedynie wówczas, gdy same ustalenia faktyczne nie są kwestionowane, a przedmiotem zarzutu staje się błędna normatywna kwalifikacja faktów, wiążąca się z nieprawidłowymi ustaleniami zakresu zastosowania normy prawnej. Tego rodzaju argumentacji nie było w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Odnosząc się do wskazania w skardze kasacyjnej na nowe okoliczności, które nie były przedmiotem oceny w postępowaniu administracyjnym (choroba matki skarżącej) oraz odwołanie się do zdarzeń, które nastąpiły po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji (pogorszenie sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącej), NSA wyjaśnia, że mogą być one podstawą złożenia przez skarżącą ponownego wniosku do ZUS w przedmiocie umorzenia zadłużenia, nie podlegały jednak ocenie w rozpoznanej sprawie. Z istoty sądowej kontroli administracji, wynika bowiem, że sąd administracyjny orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia czynności, a wynikającego z akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a). Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sad Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.