I SA/Wa 285/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Tomasz Wykowski Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. sprawy ze skargi E. C., K. C. i J. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wnioskami z dnia 31 grudnia 2008 r. E. C., K. C., J. C. i W. C. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. i W. C. nieruchomości w miejscowości Z., powiat [...], na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowej sprawie jako materiał dowodowy zgromadzono m.in. orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r., [...], z którego wynika, że Z. C. pozostawiła na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w miejscowości Z., powiat Z.: dom mieszkalny o 4 ubikacjach, budynki gospodarcze i 23 ha ziemi ornej. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie oświadczeń złożonych przez J. l. i D. P. w dniu [...] czerwca 1946 r. W oświadczeniach tych stwierdzono, że Z. C. pozostawiła w miejscowości Z., powiat [...], województwo [...]: parterowy dom mieszkalny o powierzchni [...] m2, murowany, kryty dachówką, o [...] ubikacjach, budynki gospodarcze o powierzchni [...] m2, murowane, kryte dachówką oraz [...] ha ziemi ornej, w tym [...] ha łąki, [...] ha ogrodu warzywnego i [...] ha ogrodu owocowego, zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., zgodnie z którym, według stanu na 1934 r., W. C. był właścicielem majątku w miejscowości Z., w rejonie [...], o powierzchni [...] ha, oświadczenia J. J. i O. M. z dnia [...] września 2009 r., kartę ewidencyjną Nr [...], potwierdzająca, że Z. C. wraz z synem K. powróciła do Polski w dniu [...] sierpnia 1946 r. W dokumencie tym zawarto także informację, że według stanu majątkowego przed ewakuacją, wyżej wymieniona pozostawiła na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej dom z zabudowaniami gospodarczymi i [...]ha ziemi, akt nadania z dnia [...] czerwca 1959 r., Nr [...] oraz orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lipca 1959 r., Nr [...] i z [...] listopada 1959 r. Nr [...]., na podstawie których Z. C. nabyła, w zamian za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami, położone w miejscowości L., powiat [...]. Działając na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], Wojewoda [...] dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez E. C., K. C. i J. C. wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Pismem z dnia 16 lipca 2013 r. E. C., przekazała Wojewodzie [...] operat szacunkowy z dnia [...] lipca 2013 r., na podstawie którego rzeczoznawca majątkowy określił wartość mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na kwotę [...] PLN (słownie: [...] złotych), a wartość nieruchomości otrzymanej w ramach rekompensaty na kwotę [...] PLN (słownie: [...] złotych). Działając na podstawie art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i ust. 3 pkt 4 oraz art. 13 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił E. C., K. C. i J. C. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. C., W. C. oraz K. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości Z., powiat [...], województwo [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wojewódzki stwierdził, że określona w operacie szacunkowym z dnia [...] lipca 2013 r. zwaloryzowana wartość mienia zabużańskiego i prawa własności nieruchomości otrzymanej w ramach realizacji prawa do rekompensaty wynoszą odpowiednio: [...] zł . Wartość rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowi 20% wartości pozostawionych nieruchomości, tj. [...] zł . W przedmiotowej sprawie wartość zrealizowanego prawa do rekompensaty przekracza 20% wartości pozostawionej nieruchomości. W związku z tym, należało odmówić potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu wykorzystania należnego ekwiwalentu. Odwołanie od tej decyzji złożyli E. C., K. C., J. C. Rozpoznając złożone odwołanie Minister wskazał, że wysokość rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione na ziemiach polskich włączonych po zakończeniu II wojny światowej w skład ZSRR określa art. 13 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i przywołał treść tego przepisu. W operacie szacunkowym z dnia [...] lipca 2013 r. rzeczoznawca majątkowy określił wartość mienia pozostawionego w miejscowości Z. na kwotę [...] zł , a wartość nieruchomości otrzymanej w ramach realizacji prawa do rekompensaty na kwotę [...] zł . Zwaloryzowana wartość w/w kwot wynosi odpowiednio: [...] zł i [...] zł . 20% wartości nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium Polski stanowi sumę [...] zł. Zgodnie z przedstawionym powyżej wynikiem, wartość zrealizowanego prawa do rekompensaty przekracza 20% wartości mienia zabużańskiego, a zatem prawo do rekompensaty zostało wykorzystane w całości. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organ II instancji wskazał, że prawo własności mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej należy w pierwszej kolejności potwierdzić w oparciu o dowód z dokumentu archiwalnego, urzędowego lub sądowego. Uznanie dowodu z oświadczeń świadków jest możliwe pod warunkiem braku urzędowego opisu mienia i orzeczenia PUR oraz przy spełnieniu przez nie przesłanek z art. 6 ust. 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że organ administracji ma obowiązek określenia wartości nieruchomości według stanu tej nieruchomości istniejącego w dniu jej pozostawienia a nie według stanu nieruchomości istniejącego wiele lat wcześniej . W kontekście określonych powyżej sformułowań art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister Skarbu Państwa podzielił stanowisko Wojewody [...], że w przedmiotowej sprawie prawo do rekompensaty należało ustalić na podstawie stanu nieruchomości wskazanego w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r. Dokument ten, jako sporządzony przez organ państwowy w momencie repatriacji Z. C., odzwierciedla w ocenie organu odwoławczego w sposób najbardziej wiarygodny rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionych w miejscowości Z. Informacje zawarte w orzeczeniu PUR znajdują dodatkowe potwierdzenie w karcie ewidencyjnej Nr [...]. Zgodnie z art. 76 § 1 i 3 K.p.a.: "Dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Przepisy § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach". Zatem nie jest możliwe kwestionowanie dowodu z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, bez przeprowadzenia dowodu przeciwko treści takiego dokumentu. Zdaniem organu wyższej instancji, dokumenty przywołane przez strony w odwołaniach (tj. zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., oświadczenia J. J. i O. M. z dnia [...] września 2009 r.), świadczące o innym niż wyszczególniony w orzeczeniu PUR rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionych nie mogą być dowodem przeciwko w/w orzeczeniu. Zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. odnosi się do stanu nieruchomości z 1934 r. Wynika z niego, że majątek w miejscowości Z. stanowiły jedynie grunty. Z oświadczeń J. J. i O. M. z dnia [...] września 2009 r. wynika natomiast, że w skład majątku pozostawionego wchodziły liczne zabudowania, brak jest natomiast informacji na temat powierzchni gruntów. W momencie repatriacji Z. C. w/w świadkowie byli dziećmi (mieli odpowiednio 9 i 10 lat), w związku z czym trudno przypuszczać, aby znane im były przedstawione w ich oświadczeniach szczegółowe dane na temat rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości. Z zeznań świadków wynika, że informacje zawarte w zeznaniach pochodzą od osób trzecich, a zatem należy uznać je za niewiarygodne i z tego powodu nie mające mocy dowodowej. Z tych przyczyn Minister Skarbu Państwa stoi na stanowisku, że organ I instancji dokonał wszechstronnej oraz prawidłowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2013 r. skargę wnieśli E. C., K. C., J. C.. W skardze zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie art. 7, art. 76 § 3, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i niewłaściwą jego ocenę, w szczególności nie uwzględnienie dowodów podważających decyzję Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, w tym dokumentów urzędowych, co doprowadziło do ustalenia błędnego stanu faktycznego. Zgłaszając powyższe zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją decyzji Wojewody [...] nr [...] i postanowienia z dnia [...] marca 2013 r. w zakresie wielkości mienia pozostawionego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zasądzenie od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargi Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając w świetle wyżej określonych kryteriów wniesioną skargę należy uznać ją za niezasadną. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska". Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie zaś do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. W ocenie Sądu analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy i właściwie zinterpretowały mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy zabużańskiej. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący są spadkobiercami byłych właścicieli nieruchomości położonych w miejscowości Z., dawny powiat [...]. Poza sporem pozostaje również kwestia pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej przez ich poprzedników prawnych . Niekwestionowaną okolicznością jest również posiadanie przez byłych właścicieli w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwa polskiego oraz fakt otrzymania w ramach realizacji prawa do rekompensaty nieruchomości położonej w L. Powyższe okoliczności znajdują także oparcie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest miała powierzchnię i jakie składniki obejmowała nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez Z. C., W. C. oraz K. C. W odniesieniu do dokonanej przez Ministra Skarbu Państwa w zaskarżonej decyzji oceny zebranego materiału dowodowego należy zdaniem sądu wskazać na następujące aspekty: Strona decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty musi liczyć się z tym, że organ będzie domagał się od wnioskodawcy przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Zdaniem Sądu wykładnia przepisów art. 6 ust. 4 pkt 1-3 i art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prowadzi do wniosku, że wolą ustawodawcy jest, aby prawo własności mienia zabużańskiego wykazywać w pierwszej kolejności w oparciu o dowód z dokumentu urzędowego, sądowego lub archiwalnego. Dowód z oświadczeń świadków można natomiast przyjąć wyłącznie wtedy, gdy brak jest urzędowego opisu mienia i orzeczenia PUR i to przy założeniu, że oświadczenia takie będą spełniać wymogi wymienione w art. 6 ust. 5 ww. ustawy. Muszą to więc być ponadto dokumenty wskazujące na fakt bycia właścicielem nieruchomości w momencie jej pozostawienia. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentach wynika , że 1) W. C. według stanu z 1934 r. był właścicielem majątku położonego w miejscowości Z. o pow. [...] ha – k.15- 19 , 2) Z. C. wróciła do Polski w sierpniu 1946 r. i według stanu majątku przed ewakuacją pozostawiła na kresach wschodnich przed ewakuacją dom z zabudowaniami gospodarczymi i [...] ha ziemi - k. 43 i 44 , dokument PUR z [...] czerwca 1946 r. , oświadczenia świadków J. L. oraz D. P. z tej samej daty , 3) brak jest dokumentów w Archiwum Państwowym [...] dokumentów dotyczących pozostawienia przez Z. C. nieruchomości w miejscowości Z. – pismo z dnia 27 sierpnia 2012 r. , 4) aktem notarialnym z [...] sierpnia 1939 r. W. C. upoważnił swoją żonę Z. C. do zarządu całym swoim majątkiem nieruchomym i ruchomym położonym w Z. - k.14 6) świadkowie J. J. i O. M. w dniu 22 września 2009 r. zeznali , że zabudowania majątku C. położonego w Z. składało się z szeregu budynków – k.21-32 , W odniesieniu do oświadczeń złożonych przez świadków J. J. i O. M. z dnia 22 września 2009 r. organ administracji wskazał, że byli oni w dacie repatracji Z. C. dziećmi i mieli odpowiedni 9 i 10 lat, nie podali w swoich zeznaniach wielkości gruntów pozostawionych przez Z. C., natomiast bardzo dokładnie opisali budynki należące do rodziny C. Z ustaleń dokonanych przez Ministra Skarbu Państwa wynika ponadto, że zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., odnosi się do stanu nieruchomości z 1934 r. Z tych ustaleń wynika zatem, że organ wziął pod uwagę wszystkie materiały dowodowe, które znajdują się w aktach sprawy, a dotyczące majątku położonego w miejscowości Z. i dokonał ich oceny zgodnie z wymogami k.p.a. Należy zgodzić się z dokonaną przez organ oceną materiału dowodowego, w szczególności dotyczy to oceny oświadczeń świadków. Zeznania te są identycznie brzmiące, wynika z nich szczegółowy opis pozostawionego mienia ze szczegółowym wskazaniem rodzaju i wielkości (określonych w metrach ) budynków . Podkreślić również trzeba, że składający oświadczenia świadkowie na dzień rozpoczęcia wojny w 1939 r. mieli odpowiednio 2 i 3 lata, a na moment repatracji Z. C. 9 i 10 lat . W tym stanie rzeczy Minister Skarbu Państwa mógł zgodnie z art. 80 Kpa odmówić mocy dowodowej oświadczeniom J. J. i O. M.. Nie można zatem dopatrzyć się błędu w rozumowaniu. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/k.r. 36/97; LEX nr 34108). Innymi słowy, jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa decyzja odmawiająca przyznania prawa do rekompensaty. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż, jak to wyżej wskazano, sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Nie można zatem uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania. Trudno zatem zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w skardze, że organ dokonując tej oceny ma pominąć dokumenty urzędowe (orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r.). Niewątpliwie dokumenty te pozostają w sprzeczności z zaświadczeniem Archiwum Państwowego w L. z dnia [...] czerwca 2009 r., z którego wynika, że W. C. był właścicielem nieruchomości położone w miejscowości Z. o pow. [...] ha. Oceny tej dokonał jednak w kontekście wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko. Taką ocenę materiału dowodowego należy zaakceptować . Wskazywana przez strony argumentacja zawarta w skardze, przemawiająca ich zdaniem za ustaleniem wielkości majątku pozostawionego w miejscowości Z. na podstawie wypisu z aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1939 r. sporządzonego przez notariusza K. M., pisma Archiwum Państwowego Obwodu [...] oraz zeznań świadków J. J. i O. M. jest niezgodna z pozostałym materiałem dowodowym oraz doświadczeniem życiowym i z zasadami logiki . Należy również w tym miejscu zauważyć , że same strony w momencie składania wniosku o przyznanie rekompensaty nie miały wiedzy jaki majątek poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej pozostawił ich poprzednik prawny , gdyż we wniosku wskazały powierzchnię gruntów w sposób bardzo ogólny ( ponad [...] ha ) . Reasumując , organ prawidłowo ustalił wielkość majątku pozostawionego poza granicami RP przez Z. i W. C. , prawidłowo też została ustalona wielkość oraz wartość nieruchomości otrzymanej w ramach realizacji prawa do rekompensaty, położonej w L. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.