II GSK 711/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia del. WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 702/14 w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od G. G. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 702/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę G. G. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] w Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w B., działając na podstawie art. 92 ust. 1, 3 i 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1265 ze zm., powoływanej dalej jako u.t.d.) i lp. 6.3.1 i 6.3.7 załącznika nr 3 do u.t.d., nałożył na G. G. karę pieniężną w wysokości 15.000 zł za: nieokazanie podczas kontroli w przedsiębiorstwie wykresówki, danych z karty kierowcy, z tachografu cyfrowego lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu oraz nieuzasadnione użycie kilku wykresówek w ciągu tego samego 24 godzinnego okresu. Po rozpatrzeniu odwołania strony Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził m.in., że w toku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, iż w okazanych wykresówkach występują braki w przebiegu kilometrów. W zakresie tych braków strona nie przedstawiła wykresówek dokumentujących pełen przebieg pokonanych tras ani pełnej dokumentacji czasu pracy kierowców. Dotyczy to 50 przypadków szczegółowo przeanalizowanych w zaskarżonej decyzji. Skarżący wyjaśnił, że okresy za które nie okazano wykresówek nie podlegały obowiązkowi ich używania, gdyż przewozy były wykonywane poza prowadzoną działalnością gospodarczą – samochody były wykorzystywane w gospodarstwie rolnym teścia i sąsiadów. Odnosząc się do tych twierdzeń, organ odwoławczy stwierdził, że nie sposób przyjąć, aby przewozy zarejestrowane w dniach 11.05.2011 r., 21.05.2011 r., 16.06.2011 r., 18.06.2011 r., 25.06.2011 r., 28.06.2011 r., 23.07.2011 r. wykonywane były w ramach zwolnienia przewidzianego dla gospodarstw rolnych, które wykonują przewozy drogowe w promieniu do 100 km od bazy przedsiębiorstwa (art. 13 ust. 1 pkt b rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. U. UE L 102 z dnia 11 kwietnia 2006 r., s. 1 ze zm.). Zdaniem organu, w toku postępowania przedsiębiorca nie przedstawił dowodów potwierdzających wykonywanie przewozów drogowych podlegających zwolnieniu z obowiązku używania tachografu. Przedsiębiorca oraz osoby, którym użyczał pojazdy, nie były w stanie okazać dokumentów przewozowych, faktur, rachunków za zakupione bądź sprzedane zboże, bele sianokoszki, paliwo użyte w trakcie przewozów. Strona nie wskazała, że przewozy wykonywane były w promieniu 100 km od bazy gospodarstwa rolnego. Jak wynika z informacji z systemu wag preselekcyjnych, pojazdy były wielokrotnie rejestrowane na drogach publicznych (droga krajowa nr 46) w odległości około 400 km od miejscowości, w której znajduje się gospodarstwo rolne teścia skarżącego. Organ zauważył, że fakt, iż strona nie jest w stanie precyzyjnie określić, który kierowca w danym dniu prowadził pojazd nie oznacza, że zostaje zwolniona z obowiązku okazania wykresówki. W ocenie organu odwoławczego, zasadne było w uznanie w szeregu przypadków, że przedsiębiorca nie okazał wymaganych wykresówek. Organ stwierdził jednak, że w części przypadków opisanych w decyzji organu I instancji należało zmniejszyć ilość dni, za które strona powinna była okazać wykresówki. Aby bowiem stwierdzić nieokazanie wykresówki za każdy dzień, organ musiałby wykazać braki w ewidencji czasu pracy każdego kierowcy. Odległości rzędu 5 - 200 km mogły zaś zostać zapisane na 1 wykresówce. Z tego też względu organ odwoławczy przyjął najmniejszą możliwą liczbę dni, w ciągu których mogły zostać zarejestrowane brakujące przebiegi kilometrów. Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, podnosząc, że naruszenia nieokazania wykresówek podczas kontroli w przedsiębiorstwie zostały opisane na podstawie braku kilometrów. W żadnym z naruszeń organ nie stwierdził, że do kontroli skarżący nie okazał wykresówek konkretnego kierowcy. Skarżący podkreślił, że wskazał rolników, którym na podstawie umowy ustnej użyczał pojazdy. W trakcie wielokrotnych przesłuchań świadkowie potwierdzili prawdziwość jego wyjaśnień o wykonywaniu pojazdami skarżącego przewozów związanych z prowadzonymi gospodarstwami rolnymi. Zdaniem skarżącego, dowód uzyskany z systemu wag preselekcyjnych. świadczy jedynie, że pojazdy będące jego własnością poruszały się w konkretnych dniach po drodze krajowej nr 46 w odległości 400 km od miejscowości Z. Powyższy dowód podaje jedynie 7 dat, podczas gdy organ podaje 46 naruszeń dotyczących nieokazania 118 wykresówek. Skarżący podkreślił, że przekroczenie odległości 100 km nakłada na rolnika obowiązek rejestracji aktywności kierowcy w formie zapisów z urządzenia rejestrującego. Organ zobowiązany był zatem zwrócić się do rolników, którym skarżący pożyczał pojazdy, z wezwaniem o okazanie wykresówek za dni, w których wykonywali przewozy rolnicze na trasie ponad 100 km od siedziby gospodarstwa. Wyrokiem z dnia 7 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w wyczerpujący sposób. Wnioski wyciągnięte ze zgromadzonych dowodów są logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym. Zdaniem Sądu I instancji, pozbawione jakichkolwiek podstaw są twierdzenia skarżącego, że charakter rolniczy przewozu pozostaje ten sam nawet po przekroczeniu odległości 100 km. Przeczy temu treść art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 561/2006, która jednoznacznie uzależnia zwolnienie od określonych obowiązków w przypadku użycia pojazdu w celu wskazanym w tej regulacji – w promieniu do 100 km od bazy przedsiębiorstwa. Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko organów, że wymienione w decyzji przewozy nie były wykonywane w ramach zwolnienia z art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 561/2006. Przesłuchani świadkowie nie podali żadnych konkretów odnośnie kwestionowanych przewozów, ogólnie tylko stwierdzając, że przewóz był wykonywany na rzecz gospodarstwa rolnego. Sąd I instancji stwierdził, że to, iż strona nie jest w stanie precyzyjnie określić, który kierowca w danym dniu prowadził pojazd nie oznacza, że nie powstaje naruszenie określone w l.p. 6.3.7 załącznika nr 3 do u.t.d. Ustalenie pewnych faktów, zwłaszcza tych, o których wie wyłącznie strona, pozostaje poza zakresem możliwości organu. Jeżeli przedsiębiorca wykonujący przewóz drogowy nie zaprezentuje dowodów będących w jego posiadaniu, to będą go obciążać negatywne konsekwencje tego zaniechania. Strona powinna zatem współdziałać z organem w procesie gromadzenia dowodów, a nieprzedłożenie dowodów będących w jej posiadaniu może prowadzić do niekorzystnych dla niej skutków. G. G. zaskarżył wyrok WSA w Białymstoku z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 702/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na: - przedstawieniu przez Sąd I instancji stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, co przejawiało się w przytoczeniu w uzasadnieniu wyroku ustaleń dokonanych przez organ w zaskarżonej decyzji w zakresie poszczególnych (jednostkowych) naruszeń wymienionych w Ip. 6.3.7. załącznika nr 3 do u.t.d., za które ukarano skarżącego, bez ich obiektywnej oceny pod względem zgodności z prawem (art. 3 § 1 p.p.s.a.), a tym samym ograniczeniu sądowej oceny wyłącznie do powielenia oceny organu, dokonanej w zaskarżonej decyzji, podczas gdy w złożonej skardze od decyzji, skarżący kwestionował ustalenia GITD w zakresie wszystkich stwierdzonych, naruszeń, za które został ukarany, do czego nie ustosunkował się Sąd I instancji, przytaczając jedynie te przypadki (w ilości 7 z 50), które zostały "zweryfikowane" na podstawie informacji z GDDKiA o zarejestrowaniu pojazdów skarżącego w systemie preselekcyjnego ważenia pojazdów, co w ocenie Sądu świadczy o zasadności ukarania skarżącego karą za nieokazanie wymaganych wykresówek w każdym przypadku niezarejestrowania przebiegu kilometrów; - oddaleniu przez Sąd I instancji skargi, pomimo naruszenia przez organy transportu drogowego w wydanych decyzjach art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a polegający na pominięciu dowodów osobowych (w postaci zeznań świadków), informacji uzyskanych od kontrahentów skarżącego (firm spedycyjnych), informacji z Komendy Głównej Straży Granicznej oraz informacji z Biura ds. Elektronicznego Poboru Opłat GITD, co wyraża się w braku odniesienia, dlaczego Sąd I instancji nie dał wiary tym dowodom, w szczególności zeznaniom osób potwierdzających wykonywanie w datach rzekomych naruszeń transportu, dla którego nie było wymagane stosowanie tzw. wykresówek, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt b rozporządzenia nr 561/2006, w sytuacji gdy oprócz jedynie 7 przypadków, co do których udowodniono wykonywanie transportu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, brak jest jakichkolwiek wiarygodnych dowodów wskazujących, iż skarżący w okresie stwierdzonych naruszeń (braku wykresówki), wykonywał transport, dla którego wymagane było użycie wykresówki; - oddaleniu przez Sąd I instancji skargi, pomimo naruszenia przez organy transportu drogowego w wydanych decyzjach art. 7, 8, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a polegający na braku wszechstronnej i obiektywnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w zakresie poszczególnych, jednostkowych naruszeń dokonanych przez skarżącego, polegających na nieokazaniu podczas kontroli w przedsiębiorstwie wykresówki (Ip 6.3.7. załącznika nr 3 do u.t.d.), w przypadku gdy konkretne (jednostkowe) naruszenia zostały zakwestionowane w skardze skarżącego, przy jednoczesnym istnieniu znaczących różnic: zarówno w odległościach pokonywanych przez samochody skarżącego w poszczególne dni (od 7 km do 4081 km), jak też w ilości kolejnych dni, w których (w ocenie organu) powinny być zastosowane wykresówki (od 1 dnia do 11 dni), co nakazuje dokładną weryfikację każdego naruszenia i jego konfrontację z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, zasadami logiki i doświadczenia życiowego, pod kątem stwierdzenia naruszenia, o którym mowa w Ip 6.3.7, załącznika nr 3 do u.t.d., tym bardziej, iż za każde naruszenie wymierzana jest jednostkowa kara; 2. art. 3 § 1 p.p.s.a., 141 § 4 p.p.s.a i art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8, 9 i 11 k.p.a., polegające na braku wyjaśnienia przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie konkretnie kwoty kary pieniężnej, za stwierdzone w decyzji organu I instancji jednostkowe naruszenia, wymienione w Ip 6.3.7. załącznika nr 3 do u.t.d. (w wysokości po 500 zł każde) zostały nałożone na skarżącego, w sytuacji gdy z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji (s. 22 pierwszy akapit) wynika, iż "zasadnym było nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 19500 zł, ograniczonej następnie do kwoty 15000 zł, z tytułu naruszenia lp. 6.3.7. załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym", przy jednoczesnym stwierdzeniu organu odwoławczego, iż "w części przypadków opisanych w decyzji organu I instancji należało zmniejszyć ilość dni, za które strona powinna okazać wykresówki", w sytuacji gdy łączna kwota kar pieniężnych nałożonych decyzją organu I instancji jest znacznie wyższa, przy jednoczesnym braku wskazania w zaskarżonej decyzji, w przypadku których naruszeń należało zmniejszyć ilość dni (jakich dni dotyczy, o ile zmniejszono dni, a tym samym karę pieniężną), a tym samym w jaki sposób określono kwotę 19500 zł jako łączną kwotę kar pieniężnych, co stanowi naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, albowiem nie pozwala na jakąkolwiek weryfikację w zakresie zasadności i wysokości orzeczonej kary jednostkowej, w szczególności prawidłowości zastosowania art. 92a ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 92a ust. 1 u.t.d. Skarżący postawił również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez błędną interpretację przez Sąd I instancji art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 561/2006 w zw. z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2012 r., poz. 1155 ze zm.) w zw. z art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. U. UE z 1985 r. Nr 370, s. 8), wyrażającą się w przyjęciu, iż po przekroczeniu limitu promienia 100 km od bazy przedsiębiorstwa przedsiębiorca prowadzący działalność transportową, zobowiązany jest do użycia wykresówki, a tym samym art. 13 ust. 1 lit. b nie ma zastosowania, podczas gdy prawidłowa interpretacja cyt. przepisów nakazuje przyjęcie, iż transport wykonywany przez przedsiębiorstwo rolnicze (lub inne wskazane w tym przepisie) pojazdami używanymi lub wynajętymi bez kierowcy w ramach własnej działalności gospodarczej, w przypadku przekroczenia limitu 100 km, rodzi obowiązek rejestracji (stosowania urządzeń rejestrujących) jedynie przez podmiot wykonujący taki przewóz, który użyczył lub wynajął taki pojazd od właściciela przedsiębiorstwa transportowego, albowiem w dalszym ciągu jest to przewóz o charakterze rolniczym, co miało wpływ na wydane rozstrzygnięcie, albowiem w przypadku prawidłowej interpretacji nie doszło do naruszenia wskazanego w Ip. 6.3.7. załącznika nr 3 do u.t.d. w zw. z art. 92a ust. 6 u.t.d., a tym samym brak jest podstaw do zastosowania art. 92a ust. 1 u.t.d. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że Sąd I instancji nie odniósł się do szeregu dowodów przedstawionych przez stronę, w szczególności dowodów z zeznań świadków, oświadczeń o używaniu pojazdów, informacji z firm spedycyjnych. Zdaniem skarżącego, aby można było mówić o trafności nałożonej przez organ kary jednostkowej, należy w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy przemieszczenie się pojazdu, niezaewidencjonowane wykresówką, wymagało jej stosowania. Należało więc ustalić, dla każdego jednostkowego przypadku, czy zastosowanie ma zwolnienie z obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 561/2005. Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie została uwzględniona. Wnoszący skargę kasacyjną kwestionuje ukaranie go karą administracyjną w wysokości 15.000 zł za naruszenia określone w Ip. 6.3.7. załącznika nr 3 do u.t.d. mimo niewykazania w sposób szczegółowy jednostkowych przewozów, które powinny być udokumentowane wykresówką. Zdaniem kasatora, nałożenie na niego kary wymagało ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, że przemieszczanie się pojazdu, niezaewidencjonowane wykresówką, dało podstawę jej zastosowania. Należało więc ustalić dla każdego jednostkowego przypadku, czy ma zastosowanie zwolnienie z obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 561/2005. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska. Podczas kontroli przeprowadzonej u przedsiębiorcy stwierdzono, że w ok. 50 przypadkach dotyczących trzech samochodów wskazane w kilometrach przebiegi tych samochodów w określonych dniach nie zostały potwierdzone wykresówkami, ani wyjaśnione, kto i na jakich zasadach te samochody prowadził. W toku postępowania administracyjnego przedsiębiorca podał, że w okresach, w których przejazdy samochodów nie zostały udokumentowane wykresówkami, samochody były wykorzystane w celach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i dlatego, zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 561/2006 nie wymagały udokumentowania w postaci wykresówek. Nie udokumentował jednakże szczegółowo, kto, kiedy i na jakiej trasie te przewozy w celach rolniczych wykonywał. Wnoszący skargę kasacyjną został ukarany karą pieniężną za naruszenia na podstawie przepisu Ip. 6.3.7. załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Przepis ten przewiduje karę 500 zł za każdy dzień w razie niewykazania podczas kontroli w przedsiębiorstwie wykresówki, danych z karty kierowcy, z tachografu cyfrowego lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu. Z tej regulacji wynika w sposób oczywisty, że na przedsiębiorcy spoczywa ciężar wykazania, co "działo się" z pojazdem w okresach, w których wykonywano nim przejazdy znajdujące potwierdzenie w stanie licznika, a nie znajdujące potwierdzenia w wykresówkach. Nie ulega wątpliwości, że wnoszący skargę kasacyjną tego obowiązku nie dopełnił, nie udowodnił prawdziwości stwierdzenia, że w tym czasie służyły one rzeczywiście celom określonym w art. 13 ust. 1 lit. b wspomnianego rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Przerzucenie obowiązków dowodowych na organ prowadzący postępowanie w takiej sprawie nie znajduje żadnego prawnego uzasadnienia i dlatego zarzuty skargi kasacyjnej co do tego, że organ nie wyjaśnił dostatecznie i nie ocenił okoliczności faktycznych, mających świadczyć o naruszeniu obowiązku udokumentowania przebiegu pojazdów i nie uzasadnił nałożenia kary pieniężnej z tego tytułu, są zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego całkowicie bezzasadne. W związku z tym nie jest zasadny zarzut, że organ nie wskazał szczegółowo (nie zindywidualizował) wszystkich naruszeń, za które wymierzył łącznie karę 15.000 zł. Nie stanowi to istotnego naruszenia prawa, ponieważ z akt sprawy wynika, że tych jednostkowych naruszeń określonych w Ip.6.3.7. załącznika nr 3 do ustawy było więcej niż mogły one znaleźć odzwierciedlenie w wysokości kary ograniczonej do kwoty 15.000 zł. Nie ma również istotnego znaczenia podnoszona w skardze kasacyjnej kwestia niewłaściwego rozumienia przez Sąd I instancji przepisu art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 561/2006. W sytuacji, gdy przedsiębiorca nie wykazał dostatecznie, że jego samochód był używany w celach określonych w tym przepisie rozporządzenia, nie jest istotne rozstrzygnięcie kto – wynajmujący samochód czy najemca, jest obowiązany do zastosowania wykresówki w razie przekroczenia limitu 100 kilometrów odległości od bazy przedsiębiorcy – najemcy. Dla Sądu wydaje się jasne, że wnoszący skargę kasacyjną za pomocą tego zarzutu usiłuje uwolnić się od odpowiedzialności za naruszenie limitu odległości określonego w art. 13 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 561/2006 (przy przyjęciu, że takie przewozy były rzeczywiście wykonywane), nie wskazując jednakże, kto wówczas tymi samochodami się posługiwał. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).