II OZ 1244/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 905/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie oceny zgodności z prawem uchwały spółki wodnej o wysokości składki postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 905/14 odmówił S. D. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie oceny zgodności z prawem uchwały spółki wodnej o wysokości składki. Sąd wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem J. D. Utrzymują się z renty ojca (1 572 zł netto) oraz z dochodu skarżącego z pracy sezonowej w wysokości 500 – 600 zł netto. Skarżący uzyskał również dochód z tytułu dopłat unijnych w wysokości: 1 200 zł (dopłaty do niekorzystnych warunków gospodarowania), 5 900 zł (dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych). Wnioskodawca posiada: dom o powierzchni 24 m² (mieszkanie o powierzchni 12 m²) i budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,27 ha przeliczeniowego. Nie dysponuje innym majątkiem ani oszczędnościami. Miesięcznie wydatkuje następujące kwoty: energia elektryczna – 20 zł; telefon – 35 zł; koszty zakupu leków ojca – 100 zł, opłata za śmieci – 19 zł, utrzymanie samochodu [...] z 1999 r. – 160 zł oraz koszty zakupu żywności na dwie osoby – 900 zł. Ponadto wnioskodawca ponosi wydatki kwartalne: KRUS – 380 zł, podatek rolny – 83 zł i woda - 15 zł oraz roczne: koszty związane z ubezpieczeniem samochodu OC – 158 zł, ubezpieczenie OC budynków – 84 zł, zakup odzieży i obuwia – 200 zł, zakup opału – 500 zł. Obecnie jest zadłużony wobec Gminnej Spółki Wodnej w K. na kwotę 783 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek podlegał oddaleniu. Zdaniem sądu, znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie strony i wskazane w nim okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 100 zł wpisu oraz ustanowienie adwokata z wyboru pozostaje poza zasięgiem jej możliwości finansowych. Jednocześnie złożone oświadczenie było na tyle szczegółowe, że nie zachodziła podstawa wzywania do jego uzupełnienia. Zdaniem Sądu zestawienie deklarowanych dochodów skarżącego i deklarowanych wydatków uprawnia do wniosku, że co miesiąc pozostaje mu kwota około 1 000 zł. Dochody jego rodziny kształtują się bowiem na poziomie około 2 663, 68 zł (2 072,01 zł – renta i praca sezonowa, 5 900 zł dopłat: 12 miesięcy = 491, 67 zł miesięcznie, 1 200 zł dopłat: 12 = 100 zł miesięcznie). Z kolei sumując deklarowane wydatki otrzymamy kwotę 1 466, 84 zł, na którą składają się: 1 229 zł – żywność, energia, telefon, lekarstwa, śmieci, paliwo do auta (wydatki comiesięczne); 159, 34 zł – KRUS, podatek rolny, woda (wydatki kwartalne sąd podzielił przez trzy i zsumował celem uzyskania średniej miesięcznej); 78, 50 zł – OC auta, OC budynków, odzież, opał (wydatki roczne sąd podzielił przez 12 miesięcy celem uzyskania średniej miesięcznej). Oznacza powyższe, że skarżącemu pozostaje co miesiąc do dyspozycji kwota około 1 196, 84 zł. Zdaniem Sądu, pozwala ona na wygospodarowanie środków przeznaczonych na opłatę kosztów sądowych oraz wynagrodzenie adwokata z wyboru, nawet przy uwzględnieniu faktu zadłużenia strony w Spółce Wodnej na kwotę 783 zł. Jak wynika z powyższych obliczeń, zadłużenie to – z uwagi na możliwość wygospodarowania co miesiąc sumy ponad 1 000 zł – jest możliwe do pokrycia jednorazowo. Sąd wskazał, że skarżący nie musi ograniczać własnych wydatków zabezpieczających jego codzienne funkcjonowanie, bowiem pozostaje mu nadwyżka środków. W takiej sytuacji niezasadne jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem w ten sposób ze skarżącego zdjęty zostałby ciężar ponoszenia finansowej odpowiedzialności za koszty zainicjowanego przez siebie procesu, mimo że możliwości do ponoszenia takiej odpowiedzialności posiada. Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że wraz ze sprzeciwem strona uiściła wymagany wpis, co potwierdza istnienie po jej stronie możliwości pokrycia kosztów sądowych. Nadto w sprzeciwie skarżący nie powołał się na brak środków na uiszczenie wynagrodzenia pełnomocnikowi z wyboru, ale na brak możliwości znalezienia takiego pełnomocnika z uwagi na przedmiot sprawy (sądowoadministracyjna). Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie kwalifikuje go do uwzględnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nie należy bowiem do osób rzeczywiście ubogich, które obiektywnie nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze osiągane przez skarżącego i jego ojca dochody i wydatki gospodarstwa domowego, brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Odnosząc się zaś do podnoszonej w zażaleniu kwestii, że renta uzyskiwana przez ojca skarżącego nie jest jego dochodem, wskazać należy, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem. Badając sytuację finansową wnioskującego o przyznanie prawa pomocy uwzględnia się dochód wszystkich osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe. Prawidłowo zatem do dochodu rodziny Sąd I instancji zaliczył dochód z tytułu renty uzyskiwany przez ojca skarżącego. Podkreślenia wymaga, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.