IV SA/Gl 1355/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2014 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę. Wójt Gminy B., decyzją z dnia [...], nr [...], ustalił od dnia [...] do dnia [...] odpłatność wniesioną zastępczo przez Ośrodek Pomocy Społecznej za pobyt G.Ś. w Domu Pomocy Społecznej w B. i zobowiązał jej córkę - Z.B. do zwrotu kwoty po [...] zł. miesięcznie za ten okres, co łącznie stanowi kwotę [...]zł. wraz z odsetkami ustawowymi (punkt 1) oraz ustalił od [...] miesięczną odpłatność za ten pobyt w wysokości [...] zł. (punkt 2). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania Z.B., decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "K.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji w zakresie punktu pierwszego oraz uchyliło jej punkt drugi i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w tym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 61 ust. 1-3, art. 103 i art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "ustawa"), określające podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na ten cel przez gminę. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne zaznaczył, że poniesienie przez gminę opłat w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych do zawarcia lub wykonania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat i stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2011 r. o sygn. akt I OSK 666/11 oraz WSA w Bydgoszczy z dnia 9 października 2012 r. o sygn. akt II SA/Bd 591/12 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Wskazał, że G.Ś. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w B. i w dniu [...] została tam umieszczona, na podstawie ostatecznej decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...]. Następnie z urzędu wszczęte zostało postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za jej pobyt w tym Domu wobec jej córki - Z.B. Organ pierwszej instancji wadliwie ustalił na bieżąco odpłatność za pobyt matki Z.B. w Domu Pomocy Społecznej w B. w wysokości [...]zł. od dnia [...], gdyż w oparciu o art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 3 ustawy taką opłatę może ponosić jedynie osoba kierowana do domu, stąd też w tym zakresie konieczne było uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej w punkcie 2 i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji w sprawie ustalenia bieżącej opłaty za pobyt w tym Domu G.Ś. Organ odwoławczy ustalił, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za jej pobyt są córki - Z.B. i G.A. Z.B. w dniu [...] odmówiła podpisania umowy o współfinansowaniu pobytu matki (k. 16 akt administracyjnych), z tego powodu Gmina B. wniosła od dnia [...] do dnia [...] opłatę zastępczą za jej pobyt, której zwrotu może się domagać na drodze administracyjnej, w oparciu o art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy. Na podstawie zebranej dokumentacji i wywiadu środowiskowego ustalono, że Z.B. prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Osiągany miesięcznie dochód na osobę w jej rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego o kwotę [...] zł. Stąd też ustalono wysokość należności kwoty do zwrotu w wysokości [...] zł. miesięcznie za wymieniony okres, co daje łączną kwotę [...]zł. wraz z odsetkami ustawowymi. Organ odwoławczy uznał, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił sytuację dochodową Z.B. i wysokość jej należności z tytułu opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Dodatkowo, poinformował, że skierowany przez Z.B. wniosek o umorzenie tej odpłatności organ pierwszej instancji rozpatrzy w odrębnym postępowaniu, jak również kwestię udzielenia ulg w jej spłacie. W skardze wniesionej od powyższej decyzji, Z.B. nie zgodziła się z podjętym w niej rozstrzygnięciem. Zarzuciła, że w jej sprawie dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania poprzez niewystarczające wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, zwłaszcza jej sytuacji majątkowej. Jej matka na własne żądanie przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B. i ponosi z tego tytułu koszty w wysokości 70% emerytury. Zdaniem skarżącej, wyliczona opłata jest zawyżona, gdyż ona sama utrzymuje się z kwoty [...] zł. miesięcznie, a jej mąż nie ma obowiązku łożyć na utrzymanie teściowej. W związku z tym domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zwolnienia od kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad przeprowadzonego postępowania. W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie uznać należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jedynie w zakresie zwrotu od skarżącej należności z tytułu wydatków już faktycznie poniesionych przez Gminę B. za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), zwanej dalej tak jak dotychczas "ustawa", regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. W art. 61 ust. 1-3 ustawy, zostały zaś określone zasady dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz podmioty obowiązane do ponoszenia tych opłat. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy, obowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: - 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; - 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; - 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym gmina i osoby określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast według art. 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: - 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu; - 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: - a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium; - b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; - 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Poza tym art. 61 ust. 3 ustawy określa, że w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Z powyższych uregulowań wynika zasada, że w przypadku poniesienia wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, do których zobowiązane są osoby wymienione w ustawie, w pierwszej kolejności sam świadczeniobiorca, a w razie niemożności ich poniesienia małżonek, zstępni przed wstępnymi takiej osoby, przysługujące gminie na mocy art. 61 ust. 3 ustawy prawo dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków na opłaty zastępcze realizowane jest w drodze postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot sumy poniesionej tytułem opłaty wniesionej zastępczo. W tej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2012 r. o sygn. akt I OSK 653/12 (dostępnym internetowej bazie orzeczeń NSA), w którym Sąd wyjaśnił, że zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy. Na takim stanowisku stoi również orzecznictwo sądów powszechnych uznające, że niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2009 r. III CZP 77/09, Biul. SN 2009/10/11). W przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt G.Ś. w Domu Pomocy Społecznej w B. są jej córki, w tym także skarżąca, której dochód na osobę w jej rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego. Prawidłowo zatem organy obydwu instancji przyjęły, że obowiązek poniesienia opłaty obciąża skarżącą. Ze zgromadzonych materiałów dowodowych wynika również, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy prawidłowo ustaliły jej sytuację dochodową oraz wysokość należności z tytułu zwrotu wydatków poniesionych przez Gminę B. w ramach opłat za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym przez organ odwoławczy. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej oceny dowodów i prawidłowa była ocena obowiązujących przepisów prawa w odniesieniu do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Podkreślenia przy tym wymaga, że wbrew błędnemu przekonaniu wyrażonemu w skardze - rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez gminę na opłatę za pobyt osoby skierowanej z tej gminy do domu pomocy społecznej - nie jest wydawane w ramach uznania administracyjnego. Wobec tego w postępowaniu dotyczącym tego rozstrzygnięcia, nie mogą zostać uwzględnione, wymienione w skardze przesłanki, takie jak interes skarżącej. Jak bowiem trafnie podkreślił organ odwoławczy - kwestię udzielenia ulg w spłacie zobowiązań, czy też umorzenia należności organ pomocy społecznej może rozważyć dopiero w odrębnej decyzji. Właśnie w ramach postępowania administracyjnego w tym przedmiocie, jest możliwe uwzględnienie okoliczności takich jak stan zdrowia osób zobowiązanych, wysokość wydatków na leczenie, ich sytuacja rodzinna i osobista. Zarzuty skargi, dotyczące nieuwzględnienia tych okoliczności w przedmiotowym postępowaniu, były zatem bezpodstawne. W świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej naprowadzonych okoliczności, podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uznać należało za prawidłowe. Wobec tego brak było podstaw do uwzględnienia skargi, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.