II SA/Ol 484/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 października 2014r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia postanawia 1. odrzucić skargę, 2. odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 18 kwietnia 2014r. (data nadania pocztowego) Stowarzyszenie (dalej jako: "Stowarzyszenie"), reprezentowane przez B. L., zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]", umarzającą postępowanie odwoławcze od decyzji Wójta Gminy z dnia "[...]", określającej środowiskowe uwarunkowania przedsięwzięcia polegającego na budowie elektrowni wiatrowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą na działce nr "[...]" w obrębie ewidencyjnym Z. Strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego, który stwierdził brak legitymacji Stowarzyszenia do wniesienia odwołania, gdyż nie brało ono udziału w postępowaniu przed organem I instancji i nie jest organizacją ekologiczną mającą na celu ochronę środowiska. Na mocy zarządzeń Przewodniczącego Wydziału II z dnia 21 maja 2014r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł oraz do złożenia dokumentu określającego umocowanie B. L. do reprezentowania strony skarżącej przed tutejszym Sądem - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania doręczone zostały B. L.na wskazany adres w dniu 9 czerwca 2014r. W odpowiedzi, w dniu 16 czerwca 2014r. (data nadania pocztowego) B. L. przesłała kserokopię regulaminu Stowarzyszenia stanowiącego załącznik do uchwały Stowarzyszenia z dnia 15 maja 2014r., nr 1/2014. Zgodnie z § 6 tego regulaminu Stowarzyszenie reprezentuje Prezes Stowarzyszenia, wybierany i odwoływany przez Zgromadzenie Członków zwykłą większością głosów w głosowaniu tajnym. Udokumentowała też, że jest to stowarzyszenie zwykłe wpisane pod nr 128 w ewidencji stowarzyszeń prowadzonej przez Starostę. Przedłożyła kserokopię pisma z dnia 14 marca 2013r., w którym cztery wymienione w nim osoby oświadczyły, że są członkami Stowarzyszenia i upoważniają B. L. do reprezentowania Stowarzyszenia na zewnątrz. Ponadto złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, argumentując, że jest to organizacja działająca od niedawna, która nie posiada majątku i nie uzyskuje żadnych dochodów. Podała, że gmina jest biedna i Stowarzyszenie działa społecznie. Na podstawie zarządzenia z dnia 14 lipca 2014r. strona skarżąca została wezwana do nadesłania wykazu wszystkich członków Stowarzyszenia, regulaminu w brzmieniu obowiązującym na dzień wniesienia skargi oraz uchwały w przedmiocie powołania przedstawiciela (Prezesa) Stowarzyszenia. W odpowiedzi B. L. przesłała uchwałę Stowarzyszenia z dnia 15 maja 2014r., nr 1/2014 wraz załącznikiem, kserokopię przedłożonego uprzednio pisma z dnia 14 marca 2013r., którym czterech członków upoważniło ją do reprezentowania Stowarzyszenia oraz kserokopię listy osób uczestniczących w zebraniu założycielskim Stowarzyszenia. Na podstawie zarządzenia z dnia 4 września 2014r. strona skarżąca wezwana została do podpisania skargi przez wszystkich członków stowarzyszenia – w terminie 7 dni – pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to doręczone zostało B. L. w dniu 8 września 2014r. W dniu 15 września 2014r. (data nadania pocztowego) strona skarżąca przesłała tutejszemu Sądowi skargę podpisaną przez: B. L., J. L., T. D. oraz A. R. Następnie pismem z dnia 26 września 2014r., w wykonaniu wezwania Sądu, B. L. wyjaśniła, że skargi nie podpisał członek Stowarzyszenia Z. O., gdyż w tak krótkim czasie nie miała możliwości skontaktowania się z nim. Podała, że pan O. był nieobecny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejś z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi. Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest decyzja stwierdzająca brak legitymacji Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Świniarc i Zwiniarz do wniesienia odwołania. Skarżące stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z treścią art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr, 79 poz. 855 ze zm.) osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, nieposiadającą osobowości prawnej (art. 40 ust. 2 prawa o stowarzyszeniach). Prostsza forma stowarzyszeń zwykłych wyraża się po pierwsze - w obniżeniu minimalnej liczby osób uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób), po drugie - w zastąpieniu wymogu uchwalania statutu mającego rozbudowaną treści wymogiem uchwalania znacznie bardziej uproszczonego regulaminu i po trzecie - w zastąpieniu wniosku do sądu o rejestrację w KRS wnioskiem do organu nadzorującego, informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego. Do stowarzyszeń zwykłych nie stosuje się m.in. art. 10 i art. 11 prawa o stowarzyszeniach, co oznacza że stowarzyszenie takie nie może mieć organów, niemniej posiada ono wewnętrzną strukturę organizacyjną (art. 2 ust. 2 prawa o stowarzyszeniach) i musi określać w regulaminie przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie (niebędącego jednak organem). Konsekwencją braku osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jest brak zdolności do czynności prawnych i brak własnego majątku. Stowarzyszeniom zwykłym zaś przysługuje zdolność sądowa tj. zdolność do występowania w postępowaniu jako strona np. w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 25 § 2 p.p.s.a.). Zdolność sądowa organizacji społecznych, zarówno posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości, w zakresie ich statutowej działalności jest także konsekwencją przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (zob. art. 31 k.p.a.). Do takich sytuacji odnosi się art. 25 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. II OSK 1308/11, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis ten stanowi, że zdolność sądową mają organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. We wskazanym wyroku z dnia 20 listopada 2012r. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zdolność sądową w sprawach dotyczących interesów osób trzecich organizacje społeczne, w tym stowarzyszenia zwykłe, będą posiadały wówczas, gdy przepisy prawa dopuszczają je do działania w postępowaniu, którego wynik podlega sądowej kontroli. Zdolność sądowa organizacji społecznej do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym uzależniona jest bowiem od możliwości jej występowania w postępowaniu administracyjnym. Kwestia ta w rozpatrywanym przypadku była badana przez organ odwoławczy i legła u podstaw zaskarżonej decyzji. W związku z tym jej ocena wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie istotnym jest, że stowarzyszenie zwykłe powinno mieć przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie (art. 40 ust. 2 ustawy), ale przedstawiciel ten nie jest jego organem. Dlatego stowarzyszenie zwykła działa poprzez wszystkich swoich członków, którzy podejmują czynności wspólnie lub przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (tak NSA w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2014r., sygn. akt II OSK 2687/12). W postanowieniu tym NSA podkreślił, że konieczne jest zweryfikowanie przez sąd w oparciu o przedłożone dokumenty, że osoby podpisane pod skargą były założycielami czy też są członkami stowarzyszenia uprawnionymi do złożenia skargi albo, że wszyscy członkowie stowarzyszenia podpisali dokument udzielający pełnomocnictwa procesowego. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W razie zaniedbania powyższemu obowiązkowi, na zasadzie art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu, a zwykle będzie to dokument urzędowy (np. odpis z KRS) lub prywatny (statut, umowa spółki lub inny, który potwierdzi legitymację do działania). Z przedłożonych przez B. L. w wyznaczonym terminie dokumentów nie wynika, aby była osobą uprawnioną do działania w imieniu Stowarzyszenia. Zgodnie z § 6 regulaminu Stowarzyszenia, stanowiącego załącznik do uchwały z dnia 15 maja 2014r. Stowarzyszenie reprezentuje Prezes Stowarzyszenia. Przy czym strona nie udokumentowała, czy po przyjęciu regulaminu podjęta została uchwała w przedmiocie powołania Prezesa Stowarzyszenia i kto został wybrany do pełnienia tej funkcji. Wobec obowiązywania przytoczonego zapisu regulaminu, B. L. nie może powoływać się na pełnomocnictwo udzielone jej w dniu 14 marca 2013r. W tej sytuacji nie można przyjąć, że strona skarżąca udokumentowała w należyty sposób uprawnienie do reprezentowania Stowarzyszenia. W związku z tym, na zasadzie art. 46 § 1 pkt 4 i art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. strona skarżąca została wezwana do podpisania skargi przez wszystkich członków Stowarzyszenia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W wyznaczonym terminie skargę podpisało tylko 4 z 5 członków Stowarzyszenia. Mimo prawidłowo doręczonego wezwania oraz zawartego w nim pouczenia o skutkach zaniedbania nałożonego obowiązku skargi nie podpisał członek Stowarzyszenia Z. O. Okoliczność ta obliguje Sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., wobec nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Podnoszona przez B. L. argumentacja, mająca na celu usprawiedliwienie braku podpisu wskazanego członka Stowarzyszenia, nie mogła spowodować nadania skardze dalszego biegu, gdyż jak wyjaśniono wyżej, stowarzyszenie zwykłe, w przypadku braku ustanowienia pełnomocnika, działa poprzez wszystkich swoich członków, którzy podejmują czynności wspólnie. Skarga powinna być więc podpisana przez wszystkich członków Stowarzyszenia. W przypadku stwierdzenia braku formalnego skargi Sąd zakreśla 7-dniowy termin do jego uzupełnienia. Jest to termin zawity wyraźnie wskazany w art. 49 § 1 p.p.s.a., nie może więc podlegać przedłużeniu. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Rozpatrując natomiast wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd uwzględnił, że w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W rozpoznawanej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych (§ 4 pkt 5 regulaminu), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach skarżące Stowarzyszenie, jako stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Wynika z tego, że stowarzyszenie zwykłe winno zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez utrzymanie wysokości składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Dodatkowo w związku z celami statutowymi skarżące Stowarzyszenie winno liczyć się z konsekwencjami podejmowanych działań. A zatem sam charakter działalności Stowarzyszenia nie może uzasadniać przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej – gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie ubiegające się o taką pomoc winno najpierw poczynić kroki celem skutecznego uzyskania odpowiednich środków finansowych od jego członków (tak: NSA w postanowieniu z dnia 28 sierpnia 2014r., sygn. akt II OZ 790/14, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl.). Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji postanowienia.