I OZ 1088/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 767/14 oddalającym wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 marca 2014 r. nr: [..] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 767/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek L.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 marca 2014 r. nr: [..]w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że L.K. w skardze złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie w dniu 13 czerwca 2014 r. skarżący złożył wniosek na urzędowym formularzu. Z uwagi na fakt, że podane przez skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego i rodzinnego okazały się niewystarczające, referendarz wezwał skarżącego do podania w terminie siedmiu dni następujących informacji: udokumentowanie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego (odcinek renty za maj 2014 roku lub kopia decyzji o przyznaniu/waloryzacji świadczenia), przesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe za rok 2013 rok, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego domowników rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, wywóz śmieci, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, itp., udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie, udokumentowanie zajęć komorniczych, o których mowa we wniosku, oświadczenie czy skarżący, bądź jego domownicy, posiadają pojazdy mechaniczne – jeśli tak należało podać ich markę i rok produkcji, oświadczenie, czy skarżący, bądź członkowie jego rodziny korzystają z pomocy społecznej – jeśli tak, to w jakiej formie i z jaką częstotliwością, wyjaśnienie, czy żona skarżącego oraz jego syn M.K. są zarejestrowani we właściwym urzędzie pracy jako osoby bezrobotne – jeśli tak, należało przedłożyć na tę okoliczność stosowne zaświadczenie, a także wyjaśnienie, gdzie uczy się syn skarżącego M.K. i w jakim trybie – stacjonarnym, czy zaocznym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 1 lipca 2014r. wyjaśnił, że nie jest w stanie w terminie siedmiu dni przestawić kserokopii rachunków opłacanych przez skarżącego i wniósł o przedłożenie terminu do ich przedstawienia. Podobnie z zaświadczeniami w sprawie uzyskania statusu osób bezrobotnych przez żonę skarżącego oraz jego syna M.K.. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie posiada ostatniego odcinka pobieranego świadczenia i nie posiada rachunku bankowego. Podał też, że rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej, a syn M. uczy się zawodu mechanika samochodowego. Referendarz przychylił się do wniosku i zarządzeniem z dnia 3 lipca 2014 r. przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o 21 dni. Zarządzenie to zostało doręczone skarżącemu 1 sierpnia 2014 r. Skarżący nie wykonał nałożonego obowiązku uzupełnienia wniosku. Postanowieniem z dnia 5 września 2014 r. referendarz sądowy WSA oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza odmawiającym zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego bezzasadnie nie uwzględniono oświadczenia skarżącego dotyczącego jego sytuacji majątkowej. Ponadto skarżący podniósł, że obiektywnie nie miał możliwości dostarczenia żądanych od niego dokumentów. Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie wyjaśnił, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć trzeba, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Dlatego strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Z art. 246 P.p.s.a. wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący, ubiegając się o udzielenie prawa pomocy, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem Sądu I instancji, wezwanie odebrane przez skarżącego w dniu 9 czerwca 2014 r. było zasadne, ponieważ wskazane w nim informacje były niezbędne dla poznania sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i dokonania jej oceny pod kątem zasadności złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Następnie Sąd podkreślił, że skarżący nie przedstawił żadnego z żądanych dokumentów, mimo tego że termin do ich nadesłania został mu przedłużony. Sąd I instancji zauważył, że skarżący dowiedział się o tym, jakie dokumenty powinien przedłożyć, 9 czerwca 2014 r., a przedłużony termin upłynął 22 sierpnia 2014 r. Nie można zatem uznać, że w okresie ponad dwóch miesięcy nie było możliwe zgromadzenie stosownych dokumentów. Ponadto skarżący także do sprzeciwu od orzeczenia referendarza, czyli w dniu 26 września 2014 r., nie dołączył żadnego z wymaganych dokumentów. Z przytoczonych okoliczności wynika, że skarżący w okresie od 9 czerwca do 26 września 2014 r. nie nadesłał dokumentów potrzebnych do dokonania oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Sąd I instancji uznał zatem, że skarżący, na którym spoczywał ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie wykazał, że w stosunku do niego zachodzą przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych w całości ani w części. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego L.K., podnosząc, iż nie stać go na ponoszenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Należy podkreślić, iż skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia powinien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie wezwanie o uzupełnienie wniosku wystosował do skarżącego referendarz sądowy, który zażądał m. in. udokumentowania wysokości miesięcznych dochodów skarżącego (odcinek renty za maj 2014 roku lub kopia decyzji o przyznaniu/waloryzacji świadczenia), przesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe za rok 2013 rok, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego domowników rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, wywóz śmieci, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, itp. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów i wyjaśnień, do których przedstawienia został wezwany. W takiej sytuacji należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewskazanie wysokości dochodów pozwalających zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe uniemożliwiło w istocie ustalenie sytuacji majątkowej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Należy więc uznać, że przedstawione przez skarżącego argumenty w żaden sposób nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak wykonania wezwania Sądu skutkować musiał odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.