II GZ 356/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "G." Sp. z o.o. w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 856/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "G." Sp. z o.o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 856/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., działając na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), odmówił "G." Sp. z o.o. w N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: G. Sp. z o.o. w N. złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 3 października 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 października 2014 r. Spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy z zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że Spółka w zakreślonym terminie nie uzupełniła wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wyjaśnień, o które została wezwana oraz odpisów dokumentów. W dniu 12 stycznia 2015 r. Spółka złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na fakt, że prowadzone jest wobec Spółki przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne, nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane przez organ zajęcia. Skarżąca wskazała, że sytuacja finansowa Spółki od początku 2010 r. znacznie się pogorszyła w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych. Skarżąca podała, że eksploatuje obecnie ok. 90% mniej automatów niż pod koniec 2009 r., w konsekwencji brak jest środków na bieżącą działalność. Łączna miesięczna wysokość wydatków, do poniesienia których zobowiązana jest skarżąca, znacząco przekracza możliwości finansowe Spółki. Środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce (zmiana przepisów, brak zapotrzebowania na automaty) ani za granicą (przystosowanie urządzeń do specyficznych, polskich warunków). Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.000.000,- zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 657.896,88 zł (za 2013 r.), wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu 238.531,30 zł (za 2013 r.), skarżąca nie podała w jakim banku prowadzony jest rachunek bankowy spółki, jaki jest numer tego rachunku i jaki jest stan rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, podała natomiast, że rachunek został zajęty przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w P. w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Pismem z dnia 23 lutego 2015 r. wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Pismem z dnia 30 kwietnia 2015 r. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazała, że przyczyną nieudzielenia w terminie odpowiedzi na wezwanie Sądu były zmiany organizacyjne. Podkreślono, że w związku z nieprzedłużeniem zezwoleń na urządzanie gier na automatach do gier o niskich wygranych Spółka była zmuszona zaprzestać prowadzenia działalności operacyjnej i utraciła źródło przychodów. Dodatkowo wskazano, że Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w P. prowadzi wobec Spółki postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą 600.000 zł, a zatem Spółka nie może swobodnie dysponować swoimi aktywami, które są zajęte. Do sprzeciwu Spółka dołączyła zestawienie stanu zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Pomimo skierowanego do niej wezwania nie dostarczyła wskazanych informacji i dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Strona skarżąca ograniczyła się jedynie do podania takich danych, które mogły świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej dołączając do sprzeciwu tylko zestawienie stanu zaległości i w dalszym ciągu nie przedkładając dokumentów, o których dostarczenie była wzywana przez Sąd I instancji. Zażaleniem "G." Sp. z o.o. w N. zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że uiszczenie wpisu od skargi oraz ewentualnie dalszych kosztów sądowych nie przekracza możliwości płatniczych skarżącej. Podnosząc ten zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 856/14, którym odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącą niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bowiem Spółka na wezwanie referendarza sądowego nie przesłała żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz nie udzieliła dodatkowych wyjaśnień. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez Spółkę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, będącym przedmiotem oceny w zaskarżonym obecnie postanowieniu, skarżąca Spółka przytoczyła w istocie takie same argumenty i tego samego rodzaju okoliczności, jakie były już przedmiotem oceny referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 13 listopada 2014 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy. Spółka oświadczyła, iż wysokość kapitału zakładowego majątku lub środków finansowych wynosi 1.000.000,00 zł, wartość środków trwałych 657.896,88 zł za rok 2013 oraz wartość zysku lub strat za 2013 r. wynosi – 238.531,30 zł. Skarżąca wskazała, iż jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu wskutek zajęcia rachunku bankowego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Powyższe dane świadczą o zmianie w odniesieniu do poprzedniego wniosku PPF wysokości wartości środków trwałych za ostatni rok, tym niemniej skarżąca nie przedstawiła okoliczności świadczących, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w sprawie. Co jednak istotniejsze, skarżąca Spółka na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2015 r. nie przedstawiła ponownie dokumentów, których brak skutkował poprzednio odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca ponownie nie przedstawiła: 1) odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r. złożonych przez skarżącą spółkę, 2) podania w jakiej wysokości w 2014 i w styczniu 2015 r. uzyskano przychody i w jakiej wysokości poniesiono koszty uzyskania przychodów, 3) raportów kasowych za okres od 1 sierpnia 2014 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, 4) odpisu bilansu za 2013 r., rachunku zysków i strat za 2013 r., informacji dodatkowej - wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za 2013 r. sprawozdania z działalności zarządu za 2013 r., jeżeli zostało sporządzone sprawozdanie finansowe za 2014 r. należy również przedłożyć odpis tego sprawozdania, 5) odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, 6) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych należących do strony skarżącej za ostatnie sześć miesięcy, 7) zaświadczenia z banku, które będzie obejmowało okres ostatnich sześciu miesięcy, o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych spółki, w zaświadczeniu należy wskazać od kiedy, na jakiej podstawie, na jaką kwotę, jaką kwotę do chwili obecnej uiszczono, czy środki, które wpływają na konto są w całości egzekwowane, czy pozostaje jakaś kwota wolna od egzekucji, jeżeli tak to w jakiej wysokości, 8) w jakiej wysokości skarżąca ponosi koszty utrzymania siedziby, 9) czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 10) pełnego wykazu środków trwałych należących do spółki (budynki, maszyny, urządzenia, pojazdy mechaniczne, komputery, faxy, drukarki, inne), 11) dokumentów świadczących o zajęciu rachunków bankowych i majątku spółki, 12) w jakiej wysokości i z jakich środków spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby Tym samym skarżąca Spółka nie wykazała, by zaszła zmiana okoliczności, która uzasadniałaby odstąpienie od wcześniejszej oceny o odmowie przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że nie posiada środków finansowych pozwalających na poniesienie kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżąca Spółka nie wykazała w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Brak wskazanych wyżej dokumentów uniemożliwiał Sądowi pierwszej instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej Spółki wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. Dokumenty nadesłane przez stronę obrazują jedynie częściowo sytuację majątkową skarżącej. Dla przedstawienia Sądowi pełnego obrazu sytuacji majątkowej, niezbędne było wykonanie zarządzenia referendarza sądowego. Ponadto przyjąć należy, że sam fakt zajęcia rachunków bankowych Spółki przez Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w P. nie jest wystarczający dla uznania, iż Spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że skarżąca zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez Spółkę wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.