I OZ 2/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 874/14 odmawiające przyznania J. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 874/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową oraz czwórką małoletnich wnuków. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po 992,93 zł oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 524 zł, a łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.314,19 zł netto. Natomiast syn ani synowa nie osiągnęli w 2014 r. żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym PIT. Jednocześnie J. S. stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmują się syn i synowa nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Jednak w sezonie zimowym konieczne jest dokupienie węgla za około 850 zł. Skarżący wyjaśnił, że jego synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Wnioskodawca nadmienił, że wydaje wraz z żoną miesięcznie sumę około 500 zł na wizyty lekarskie, lekarstwa czy dojazdy do miasta. J. S. stwierdził również, że jego syn cierpi na poważną chorobę której skutkiem jest zaburzenie równowagi i osłabienie pamięci, co wywołuje stan ciągłego rozdrażnienia i poddenerwowania. Podkreślił, że zdolności ruchowe jego syna są coraz bardziej ograniczone. Powtarzają się zasłabnięcia i niekontrolowane drętwienia kończyn. Zdaniem J. S. przytoczone powyżej przypadłości jego syna w oczywisty sposób dowodzą, że nie jest on w stanie wykonywać ciężkiej pracy na roli, co odbija się na i tak skromnych plonach. Sam wnioskodawca podkreślił, że jest leciwą i schorowaną osobą, a brak wykształcenia uniemożliwia samodzielną obronę jego praw. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił dokumenty źródłowe. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wobec braku wykazania ustawowych przesłanek, warunkujących jego przyznanie. J. S. wniósł sprzeciw od tego postanowienia Rozpoznając złożony wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd stwierdził, że wprawdzie deklarowany dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie jest wysoki, jednak gospodarstwo, prowadzone przez syna i synową wnioskodawcy zaspakaja bieżące potrzeby rodziny, która ma również zapewnione mieszkanie, opiekę i pomoc. Ponadto syn skarżącego jest właścicielem domu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha która, jak wynika z oświadczenia, nie przynosi dochodu, a zaspakaja jedynie bieżące potrzeby rodziny. Zdaniem Sądu, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro syn skarżącego posiada gospodarstwo rolne, to może rozporządzać nim w sposób przynoszący mu dochody. Odnosząc się z kolei do stanu zdrowia syna wnioskodawcy, Sąd stwierdził, że załączone do wniosku kserokopie dokumentów świadczą jedynie o tym, że cierpi on na pewne dolegliwości zdrowotne. Jednakże ani w stosunku do syna wnioskodawcy, ani w stosunku do jego synowej, nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym, skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. Ponadto Sąd wskazał, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. W ocenie Sądu, z analizy niniejszej sprawy, jak i wcześniejszych spraw, w których stroną był J. S., wynika, że posiada on zdolność do jasnego i precyzyjnego formułowania swoich żądań oraz uzasadnia je, poprzez dokładne wskazywanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy zatem o tym, że nie jest on pozbawiony możliwości samodzielnego działania, zaś przedmiotowa sprawa, która zawisła przed Sądem, nie jest sprawą przekraczającą możliwości samodzielnego działania wnioskodawcy, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania. Skoro wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. S.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślenia ponadto wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Należy stwierdzić, że oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że zarówno skarżący, jak i jego żona, uzyskują stały dochód miesięczny w postaci emerytur rolniczych po 992,93 zł. Wprawdzie dochód ten nie jest znaczny, jednakże nie można stwierdzić, aby J. S. był osobą, wobec której istnieje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Okoliczność, że skarżący wraz z żoną pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną i nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego nie upoważnia do żądania przyznania prawa pomocy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku skarżącego jest także podniesiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie okoliczność, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia spraw sądowych. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.