II FZ 120/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 851/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. oraz odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy za miesiące I,II,III, VI,VII,VIII 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. M.O.(zwany dalej skarżącym) wniósł o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 14 stycznia 2015 r., I SA/Po 851/14 oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym wskazując, że w odpowiedzi udzielonej na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, iż korzysta z pomocy swojej najbliższej rodziny – rodziców i brata. Pomoc ta polega na udostępnianiu mu mieszkań ww. osób oraz zapewnieniu wyżywienia. Pomoc pieniężna to niewielkie kwoty, które czasami otrzymuje – nieprzekraczające kilkudziesięciu złotych. Nie są sporządzane żadne umowy dotyczące tychże kwot. Skarżący podał, że nie wie jaka jest sytuacja finansowa osób, które go wspomagają finansowo i dlatego nie wie, jakie i z jakiego źródła osiągają dochody. W zażaleniu skarżący podniósł, że sposób interpretacji art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej jako: p.p.s.a.) przez WSA jest nieprawidłowy. Zwrócił uwagę, że przedstawił w sposób kompletny swoją sytuację materialną. Nie przedstawił sytuacji swojej rodziny, która mu pomaga utrzymać się bowiem nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczył, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, a przecież wykazał, że nie posiada majątku. Ponadto wskazał, że z obowiązku alimentacyjnego nie wynika obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Zaznaczył, że jeśli jego brat - omyłkowo - dokonał na jego konto przelewów w wysokości 9.000 i 10. 000 zł to nie oznacza, iż brat jest osobą majętną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Obowiązek wykazania to nie tylko oświadczenie skarżącego, że nie ma on stosownych środków. To również uprawdopodobnienie sytuacji finansowej jego najbliższych. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący ma najbliższych, członkowie jego rodziny dysponują oszczędnościami na koncie. Skarżący nie wskazał żadnych danych, które wskazywałyby na to, że jego rodzina nie może mu pomóc. Brak udzielenia informacji jest w istocie odmową ich udzielenia. Przedwczesne jest przerzucanie kosztów procesu na Skarb Państwa, a zatem na ogół pozostałych podatników. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącego – pomoc dla skarżącego powinna najpierw płynąć od najbliższych mu osób. Dopiero jeżeli najbliżsi nie są w stanie tej pomocy udzielić – pomocą może zostać obciążony ogół podatników. Jest to zasadne bowiem to najbliższym skarżącego powinno zależeć na sytuacji skarżącego. Rodzina powinna chcieć ją poprawić bowiem to dla rodziny skarżący jest osobą drogą, bliską. Dla ogółu podatników skarżący jest postacią anonimową i ogółowi podatników nie leży na sercu jego sytuacja prawna, dlatego nie można tych podatników zmuszać do tego. Z tego powodu zasadne jest, by najpierw szukać pomocy u rodziny. Jeżeli natomiast skarżący twierdzi, że rodzina nie może tej pomocy udzielić i musi skierować prośbę do podatników – powinien wykazać, że rodzina nie jest w stanie udzielić pomocy. Tym samym skarżący powinien sądowi przedstawić dane dotyczące sytuacji materialnej członków swojej rodziny. Jeżeli skarżący mieszka w mieszkaniu rodziny to musi partycypować w kosztach jedzenia, opłat za media. Jeżeli nie partycypuje i koszty te ponosi rodzina – to w istocie przez to, że rodzina "łoży" za skarżącego, skarżący prowadzi z członkami rodziny wspólne gospodarstwo domowe. Możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu środków na opłaty sądowe ma bardzo duże znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych przez samego skarżącego (podobnie, por. postanowienie NSA z dnia 21 kwietnia 2015 r., I FZ 111/15; dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli skarżący nie przedstawia informacji dotyczących sytuacji finansowej członków rodziny to nie daje możliwości sądowi zapoznania się z nią. Jeżeli natomiast sąd nie wie, jak wygląda sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny – nie może zadecydować, by opłaty ponosili polscy podatnicy. Stanowisko sądu pierwszej instancji jest prawidłowe i ma poparcie w ustawie i orzecznictwie. Do zaspokajania potrzeb osób znajdujących się w ciężkiej sytuacji finansowej zobowiązani są przede wszystkim członkowie ich rodzin. Dopiero wtedy, gdy nie ma takich osób, lub gdy nie są one w stanie udzielić takiego wsparcia, odpowiednie środki, w tym finansowe, mogą być dostarczone ze środków publicznych. Tym samym nie jest prawdą, że nie była istotna wysokość dochodów najbliższych członków rodziny skarżącego. Nie można ponadto zgodzić się z tym, że nie są to osoby, z którymi prowadzi obecnie wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący sam bowiem stwierdził, że mieszka i znajduje się na utrzymaniu rodziców i brata, nie posiada innego miejsca zameldowania, nie posiada domu, ani mieszkania. Z powyższych względów należało zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że skoro skarżący twierdził, iż potrzebuje pomocy w realizacji prawa do sądu, to istniała konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca by mógł pokryć ciążące na nim koszty sądowe. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwoli rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Niedostarczenie przez skarżącego szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej jego brata i rodziców nie pozwalało na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tego powodu sąd pierwszej instancji miał prawo by wniosek skarżącego oddalić. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji