I FZ 23/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Po 659/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w części w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 3 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za wrzesień i listopad 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 18 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 659/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 3 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za wrzesień i listopad 2008 r., wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania w ww. przedmiocie za grudzień 2008 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, iż skarżący nie może znaleźć pracy, jednakże w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny oraz, że pełni funkcję członka zarządu w spółce z o.o. nieodpłatnie. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i z 14-letnią siostrą. Skarżący i jego rodzina mieszkają w wynajętym mieszkaniu, posiada samochód marki BMW, rok prod. 1999, uszkodzony, o wartości rynkowej ok. 8 000 zł. Jego rodzice z tytułu umów zlecenia uzyskują dochody w wysokości ok. 2 550 zł brutto. Wnioskodawca oświadczył również, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują żadnych innych dochodów, a koszty miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny wynoszą ok. 2 630 zł , przy czym czynsz 586 zł, gaz 90 zł, energia elektryczna 80 zł, telefony komórkowe 70 zł, środki czystości 30 zł, koszty nauki i leczenia 600 zł, koszt eksploatacji samochodu 170 zł, raty kredytów 380 zł i 623 zł. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez niego i jego rodziców, załączył jedynie kserokopie druków PIT-11. Nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych rodziców, wskazał jedynie, że on rachunków bankowych nie posiada, a także nie wyjaśnił czy jego rodzice posiadają jakieś nieruchomości, oszczędności i przedmioty o wartości pow. 3 000 euro. Podał natomiast, że rodzice nie posiadają żadnych akcji ani papierów wartościowych. Skarżący zakwestionował konieczność przedkładania zaświadczeń dotyczących rodziny. W ocenie Sądu pierwszej instancji pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej i domowników, a zatem nie przedłożył dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny uzasadnia przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie chociażby w części. W związku z powyższym zdaniem Sądu pierwszej instancji niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący podniósł, iż decyzja odmawiająca jemu prawa pomocy ewidentnie oparta jest na domysłach, przypuszczeniach, natomiast on przedstawił swoją sytuacje popartą faktami, dowodami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie udokumentował szeregu okoliczności, na które się powoływał. Skarżący mimo wezwania, nie przedłożył zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez niego i jego rodziców, wyciągów z rachunków bankowych rodziców, nie wyjaśnił czy jego rodzice posiadają jakieś nieruchomości, oszczędności i przedmioty o wartości pow. 3 000 euro. Załączył jedynie kserokopie druków PIT-11. Podał, że on rachunków bankowych nie posiada, oraz że rodzice nie posiadają żadnych akcji ani papierów wartościowych. Skoro skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Rację miał zatem Sąd pierwszej instancji uznając, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej uniemożliwiającej mu samodzielne pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł. Skoro skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jego praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale czy rodzina na utrzymaniu, której jak twierdzi sam on się znajduje jest w stanie zabezpieczyć jego potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Tymczasem nie można uznać za wystarczające twierdzenia, że przesłanki przyznania prawa pomocy w przypadku Skarżącego zachodzą, gdy skarżący, mimo obciążającego go obowiązku wykazania tych przesłanek, ogranicza się do ogólnikowych sformułowań i pomija milczeniem kwestie wyraźnie przez Sąd pierwszej instancji wskazane jako niewyjaśnione. Odnosząc się do argumentacji zażalenia warto zauważyć, że skarżący mimo, że wskazuje, że decyzja oparta została na domysłach, przypuszczeniach, to sam nie przedstawił także w zażaleniu żadnych okoliczności i argumentów, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.