I OZ 484/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1706/14 oddalające wniosek Z. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] września 2014 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 18 września 2014 r. Z. Ś. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z [...] sierpnia 2014 r., nr [...]. W dniu 29 października 2014 r. do sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z Tarnowa. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 41 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wskazał też, że dochody rodziny wynoszą 0 zł dziennie. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o ustanowienia adwokata i umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw zatytułowany "zażalenie na umorzenie postępowania". Zarządzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2015 r. wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedstawienia w terminie 7 dni od otrzymania wezwania dokumentów w postaci: oświadczenia czy skarżący jest bezrobotnym a jeżeli tak, to przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu statusu bezrobotnego; kopii wszystkich decyzji o przyznaniu zasiłków; oświadczenia o braku uzyskania dochodów z prac dorywczych przez skarżącego oraz żonę; oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym kserokopii rachunków i faktur. W dniu 2 lutego 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącego, w którym wyjaśnił on, iż brak jest faktur za ostatni okres rozliczeniowy, brak jest zarobków. Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1706/14, na podstawie art. 246 § 1pkt 1 w zw. z art. 245 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), oddalił wniosek wskazując, że skarżący nie wykazał swojej sytuacji majątkowej. Natomiast wzywany do uzupełnienia wniosku nie złożył oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym kserokopii rachunków i faktur, oświadczając jedynie, iż nie ponosi wydatków i nie ma faktur bo nie są zapłacone. Zdaniem Sądu, skoro z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wynika faktyczna sytuacja majątkowa skarżącego, zaś pomimo wezwania Sądu skarżący nie udzielił odpowiedzi w tym zakresie, to Sąd nie miał możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że skarżący nie może być uznany za osobę zasługującą na przyznanie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie 10 lutego 2015 r. zażalenie wniósł Z. Ś. Kwestionując zapadłe rozstrzygniecie w zażaleniu zawarł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia "odwołania od decyzji odmowy przyznania adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych całkowicie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 194 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 lutego 2015 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu 28 marca 2015 r., zaś zażalenie na to postanowienie skarżący wniósł w dniu 31 marca 2015 r. (data stempla pocztowego). Wobec tego siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia, został w niniejszej sprawie zachowany. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Okoliczności takie nie zostały także wykazane w złożonym zażaleniu. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego należy mieć na uwadze, że pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia wskazanych dokumentów i oświadczeń, skarżący nie przedstawił w wyznaczonym terminie dodatkowych materiałów obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy. Skoro zaistniałe wątpliwości nie zostały przez skarżącego wyjaśnione, Sąd orzekł na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokonaną przez Sąd I instancji ocenę sytuacji materialnej skarżącego, której konsekwencją była odmowa uwzględnienia wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.