II GSK 1488/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1646/13 w sprawie ze skargi [A.] GmbH & Co. KG na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia sprzeciwu w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od [A.] GmbH & Co. KG na rzecz Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej 740 (siedemset czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1646/13, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [A.] GmbH & Co. KG w B. w Niemczech (dalej: Spółka niemiecka) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] oddalającą sprzeciw wobec udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia 19 maja 2009 r. Urząd Patentowy udzielił J. P. prawa ochronnego na słowny znak towarowy "ELICINA" nr R-215078, zgłoszony w dniu 20 grudnia 2007 r., za numerem Z-334370, przeznaczony do oznaczania towarów i/lub usług w klasach: 3, 5 oraz 35. Sprzeciw wobec powyższego prawa ochronnego wniosła Spółka niemiecka, ostatecznie opierając go na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej: p.w.p.) i uznając, że znak towarowy "ELICINA" jest podobny fonetycznie i wizualnie do zarejestrowanego na jej rzecz znaku towarowego słownego "ALCINA" nr R-57566 w sposób mogący powodować mylne skojarzenie tych znaków i wprowadzenie odbiorców w błąd. Zdaniem wnoszącej sprzeciw znak "ALCINA" (przeznaczony do oznaczania ujętych klasie 3 wyrobów perfumeryjnych, środków do pielęgnacji ciała i urody oraz mydeł) i znak "ELICINA" są chronione dla identycznych i podobnych towarów z klasy 3 i 5, przy czym o podobieństwie decyduje identyczny człon "CINA" oraz druga litera "L". Ponadto Spółka niemiecka wyjaśniła, że uprawniony zrezygnował z ochrony znaku wspólnotowego "ELICINA" nr CTM-5599105 dla towarów z klasy 3 i 5, powołując się na korzystne dla siebie orzeczenia sądów wydane w Panamie, Niemczech i Hongkongu. Uprawniony uznał sprzeciw za bezzasadny. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 246 i art. 247 ust. 2 oraz art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., oddalił sprzeciw Spółki niemieckiej. UP uznał, że z zestawienia zakresów ochrony porównywanych znaków, wynika, iż są one przeznaczone do oznaczania podobnych towarów w klasie 3. W ocenie organu, towary z klasy 3, do oznaczania których przeznaczone są porównywane znaki, mieszczą się w ogólnie sformułowanej kategorii "wyrobów perfumeryjnych oraz środków do pielęgnacji ciała i urody", która ma bardzo szeroki zakres i obejmuje różnego rodzaju produkty kosmetyczne i perfumeryjne w różnej postaci, m.in. mydła, szampony, olejki, toniki, płyny, pomadki itp., które służą do pielęgnacji ciała i urody. Artykuły takie są dostępne w tych samych miejscach sprzedaży, czyli głównie w drogeriach, ale również w sklepach wielobranżowych. Produkty te skierowane są do wszystkich konsumentów. Analizując towary i usługi wskazane w klasie 5 i 35 znaku "ELICINA" organ stwierdził, że nie są one podobne do towarów oznaczanych znakiem "ALCINA". Ten znak jest przeznaczony do sygnowania tylko wyrobów perfumeryjnych, środków do pielęgnacji ciała i urody oraz mydeł ujętych w klasie 3, natomiast znakiem "ELICINA" oznaczane są towary z klasy 5, m.in.: bakteryjne preparaty do celów medycznych lub weterynaryjnych, chemiczne preparaty do celów farmaceutycznych, guma do żucia do celów leczniczych. Są to różnego rodzaju produkty farmaceutyczne i weterynaryjne, przeznaczone do leczenia schorzeń ludzi i zwierząt. Towary te są dostępne głównie w aptekach i sprzedawane za pośrednictwem profesjonalnego farmaceuty. W ocenie Urzędu, nie można ich uznać za artykuły codziennego użytku, bowiem są szczególnego rodzaju, a obrót nimi podlega zaostrzonym rygorom. Ich przestrzeganiu służy fachowy nadzór lekarzy wypisujących recepty oraz farmaceutów. Wskazywanych towarów nie nabywa się impulsowo, bez zastanowienia, gdyż ich zakup oraz zastosowanie wiążą się z konsekwencjami dla zdrowia człowieka. Produkty oznaczane znakiem "ALCINA" mają zupełnie inne przeznaczenie – pielęgnację ciała i urody. Są to artykuły kosmetyczne, w większości codziennego użytku. Organ stwierdził, że towary te nie są podobne ani nawet komplementarne, ponieważ mają zupełnie różny charakter i przeznaczenie oraz odmienne są sposoby ich dystrybucji. Zdaniem Urzędu do towarów sygnowanych znakiem "ALCINA" nie są podobne usługi wskazane w klasie 35 znaku "ELICINA", czyli, m.in.: agencje reklamowe, aukcje publiczne, badania opinii publicznej, badania rynku, rozpowszechnianie dystrybucja próbek, organizowanie targów w celach handlowych lub reklamowych. Nie może być w tym przypadku mowy o jakimkolwiek związku funkcjonalnym pomiędzy w/w usługami i oznaczanymi znakiem "ALCINA" wyrobami perfumeryjnymi, środkami do pielęgnacji ciała i urody oraz mydłami ujętymi w klasie 3. Usługi oznaczane znakiem spornym nie dotyczą sprzedaży w/w towarów, mają zupełnie inny charakter i przeznaczenie. Urząd Patentowy nie dopatrzył się podobieństwa pomiędzy znakami "ELICINA" i "ALCINA" na płaszczyźnie wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej. Organ szczegółowo przeanalizował budowę znaków, brak szaty graficznej i ich wymowę w wyniku czego stwierdził, że o braku podobieństwa decyduje początek znaków, który jest wymawiany w odmienny sposób. Znaki różnią się bowiem liczbą sylab i głosek oraz początkowymi samogłoskami, które przesądzają o odmiennej wymowie oznaczeń. Zdaniem organu do uznania podobieństwa znaków towarowych na płaszczyźnie fonetycznej i wizualnej nie wystarczy stwierdzenie, iż składają się one częściowo z takich samych liter, ponieważ o podobieństwie oznaczeń decyduje ogólne wrażenie, jakie wywierają one na odbiorcy w ich całokształcie. Urząd uznał, że kształt oraz wymowa pierwszej oraz trzeciej litery spornego znaku "E" i "I" podobieństwo eliminują, analizując zaś znaki pod względem znaczeniowym stwierdził, iż ze względu na ich fantazyjny charakter nie może być mowy o podobieństwie tych znaków na płaszczyźnie znaczeniowej. UP wykluczył możliwość pomylenia porównywanych znaków towarowych przez odbiorców, którzy są właściwie poinformowani, dostatecznie uważni i rozsądni oraz uważnie sprawdzają towar/usługę i oznaczenie. Uwzględniając skargę i uchylając zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) WSA stwierdził, że stosownie do art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. przeszkodę do rejestracji znaku "ELICINA" stanowi prawo z rejestracji znaku towarowego słownego "ALCINA" w sposób mogący powodować mylne skojarzenie tych znaków. Zdaniem Sądu słuszna jest ocena organu, że towary z klasy 3, do oznaczania których przeznaczone są porównywane znaki, mieszczą się w ogólnie sformułowanej kategorii "wyrobów perfumeryjnych oraz środków do pielęgnacji ciała i urody", która ma bardzo szeroki zakres i obejmuje różnego rodzaju produkty kosmetyczne i perfumeryjne w różnej postaci, m.in. mydła, szampony, olejki, toniki, płyny, pomadki itp., które służą do pielęgnacji ciała i urody. Artykuły takie są dostępne w tych samych miejscach sprzedaży, czyli głównie w drogeriach, ale również w sklepach wielobranżowych. Produkty te skierowane są do wszystkich konsumentów. Odwołując się do poglądów prezentowanych w piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądowym WSA stwierdził, że: "W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z niemal identycznością, podobieństwem oznaczeń w płaszczyźnie fonetycznej, "graficznej" i znaczeniowej" (str. 13 uzasadnienia). W ocenie Sądu, okoliczności te mogą mieć wpływ na niebezpieczeństwo konfuzji wyżej omówionych znaków. Wobec powyższego Sąd uchylił skarżoną decyzję i zobowiązał organ do ponownej analizy w zakresie możliwości niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. Skargą kasacyjną Urząd Patentowy domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania: I. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia z naruszeniem ww. przepisu tj. ograniczenie uzasadnienia wyroku do powtórzenia stanowiska stron i doktryny, niewskazanie wadliwości w postępowaniu przed Urzędem Patentowym i nieskonkretyzowanie na czym polegały naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc nieprzedstawienie i niewyjaśnienie w wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz zawarcie w uzasadnieniu wyroku bardzo ogólnych wytycznych zobowiązujących Urząd "do ponownej analizy w zakresie możliwości niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów" (s. 13 wyroku), które to wady uzasadnienia powodują, że wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, wprowadza niepewność Urzędu Patentowego co do kierunku dalszych czynności postępowania podejmowanych przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, a tym samym uniemożliwia realizację zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a.; II. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) polegające na przesądzeniu przez Sąd o tym, że: 1. "w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z niemal identycznością, podobieństwem oznaczeń w płaszczyźnie fonetycznej, graficznej i znaczeniowej" (s. 13 wyroku), 2. "przeszkodę do rejestracji znaku "ELICINA" o numerze R-215078 (...) stanowi prawo z rejestracji znaku towarowego słownego "ALCINA" o numerze R-57566 w sposób mogący powodować mylne skojarzenie tych znaków" (s. 10 wyroku), prowadzące do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, chociaż sąd administracyjny w ramach swojej właściwości dokonuje kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem zarówno materialnym, jak i procesowym, wskazując poczynione przez Urząd błędy i nie dokonując własnych ustaleń, natomiast Sąd rozstrzygając o podobieństwie przeciwstawionych znaków towarowych poczynił własne ustalenia, a tym samym przekroczył zakres kognicji oraz na podstawie art. 153 p.p.s.a. związał Urząd Patentowy dokonaną oceną i pozbawił Urząd możliwości dokonania własnych ustaleń faktycznych; III. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Urzędu z uwagi na naruszenie przepisów procesowych, w sytuacji w której nie było podstaw do takiego uchylenia, gdyż przeprowadzona przez Urząd Patentowy analiza podobieństwa znaków została przeprowadzona w sposób pełny, wyczerpujący i zgodny z powszechnie przyjętymi standardami tj. Urząd najpierw ocenił podobieństwo towarów, do oznaczania których przeznaczone są porównywane znaki towarowe, a następnie ocenił podobieństwo oznaczeń i ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, co zostało szczegółowo wyjaśnione w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Urząd Patentowy obszernie i szczegółowo argumentował, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji nie poddaje się kontroli instancyjnej. W szczególności Sąd nie wskazał i nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a uzasadnienie nie pozwala na poznanie motywów rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia wyroku wynika jedynie, że podstawą rozstrzygnięcia jest naruszenie przepisów postępowania, przy czym Sąd nie tylko nie wskazał żadnego konkretnego przepisu, który został przez Urząd naruszony, ale nawet w sposób bardziej opisowy nie wyjaśnił jakich błędów dopuścił się Urząd wydając zaskarżoną decyzję, czego nie wyjaśnił, co pominął lub co powinien był wyjaśnić w sposób bardziej dokładny. Nawet najbardziej wnikliwa lektura uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie rozumowania Sądu i poznanie przyczyn, które doprowadziły Sąd do wniosku, że zaskarżona decyzja zasługuje na uchylenie. Z treści uzasadnienia można się jedynie domyślać, że w ocenie Sądu, dokonana przez Urząd analiza podobieństwa oznaczeń nie była prawidłowa, lecz nie sposób wywnioskować jakie faktyczne zarzuty stawiane są Urzędowi. Uzasadnienie jest tak skonstruowane, że przytoczone przez Sąd poglądy doktryny i orzecznictwa zostały spuentowane jednym zdaniem rozstrzygającym o podobieństwie badanych znaków towarowych na płaszczyźnie fonetycznej, "graficznej" i znaczeniowej, które może mieć wpływ na niebezpieczeństwo konfuzji. W sytuacji gdy Sąd przesądził o podobieństwie znaków i swoją oceną związał organ to wyroku nie da się wykonać. Pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. Spółka niemiecka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, a pismem z następnego dnia, uzupełniła dotychczasową argumentację, w pełni zgadzając się z zaskarżonym wyrokiem. Reprezentujący J. P. kurator na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 3 marca 2017 r. poparł skargę kasacyjną Urzędu Patentowego i wniósł o zasądzenie kosztów ze względu na zastępstwo procesowe kuratora. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji uchylił decyzję Urzędu Patentowego RP oddalającą sprzeciw firmy [A.] GmbH & Co. KG w B. wniesiony wobec udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy ELICINA ze względu na przysługujące firmie niemieckiej wcześniejsze prawo do znaku towarowego ALCINA. WSA nakazał organowi dokonanie ponownej analizy podobieństwa znaków i ryzyka wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów, stwierdzając uprzednio, iż przeciwstawione znaki są niemal identyczne w płaszczyźnie fonetycznej, graficznej i znaczeniowej. Oparta na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna Urzędu Patentowego RP zasługuje na uwzględnienie z racji istotnego, bo mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a., którego naruszenie zarzuca się Sądowi I instancji, określa niezbędne konstrukcyjne elementy prawidłowo sporządzonego uzasadnienia wyroku, takie jak: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji – wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wyłącznie wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia lub gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku. Z uzasadnienia wyroku powinno bowiem jasno wynikać z jakich powodów sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem przy czym, w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji, sąd zobowiązany jest sformułować pouczenie co do dalszego postępowania ściśle korespondujące z przeprowadzonymi rozważaniami i ostateczną oceną. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada tym wymogom, mimo że Sąd przedstawił w sposób zupełny stan faktyczny sprawy i przywołał wszystkie mające zastosowanie w kontrolowanej sprawie przepisy. Już jednak w części merytorycznej uzasadnienia, poza pojedynczymi stwierdzeniami dotyczącymi podobieństwa oznaczonych przeciwstawionymi znakami towarów, tych samych miejsc ich sprzedaży i zasady dokonywania porównania znaków w ich całokształcie, WSA nie przedstawił w istocie żadnych własnych przemyśleń mogących uzasadniać ostateczną konkluzję. A przecież stwierdzenie podobieństwa towarów stanowi dopiero punkt wyjścia prowadzenia dalszej oceny badania podobieństwa znaków towarowych pod kątem istnienia ryzyka wprowadzenia odbiorców towarów w błąd i niedopuszczalności udzielenia prawa ochronnego ze względu na przesłanki określone art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Zasadniczą część rozważań stanowią poglądy przedstawicieli doktryny i mimo, że można domyślać się powodów przywołania przez WSA konkretnych cytatów z wyszczególnionych publikacji, to nie mogą one przecież zastąpić rozumowania i wniosków Sądu co do wadliwości postępowania organu rozstrzygającego w przedmiocie zasadności sprzeciwu opartego na art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Wybrane przez Sąd I instancji poglądy w kwestii dokonywania analizy podobieństwa znaków towarowych: z perspektywy "ogólnego wrażenia jakie oba porównywane znaki wywierają na odbiorcę" (M. Kępiński [w:] Niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów w prawie znaków towarowych, ZNUJ PWOWI nr 28, str. 48), obowiązku "uwzględnienia ogólnego wrażenia jakie oba porównywane oznaczenia wywierają na odbiorcę" (R. Skubisz, Prawo znaków towarowych. Komentarz, Warszawa 1997, str. 90-91) i przestrzegania przyjętej reguły, że "podobieństwo znaków ocenia się według cech wspólnych, a nie według występujących w nich różnic" (Prawo własności przemysłowej pod red. U. Promińskiej, Warszawa 2004, str. 261) mogły były jedynie zilustrować pogląd Sądu w rozpatrywanej przezeń sprawie lub stanowić punkt wyjścia dla oceny prawidłowości przeprowadzenia porównania znaków przez organ. Tymczasem przywołanym poglądom i stwierdzeniu, iż dla odbiorców zasadnicze znaczenie mają cechy zbieżne oznaczeń, a nie występujące w nich różnice, nie towarzyszy żadne stwierdzenie, czy organ zasady te respektował, czy nie, a jeśli nie, to w jakim zakresie i w odniesieniu do czego. Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając zasadność zarzutu kasacyjnego naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 141 § 4 p.p.s.a., w żaden sposób nie przesądza wyniku sprawy ze złożonej skargi, uznając za konieczne ponowne dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceny legalności decyzji Urzędu Patentowego RP nieuwzględniającej opartego na art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. sprzeciwu wobec udzielenia ochrony znakowi towarowemu ELICINA. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a.