III SA/Gd 726/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędzia WSA Felicja Kajut Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 9 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podwyższonej opłaty za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji oddala skargę. Decyzją z dnia 24 stycznia 2014 r. nr [...] Starosta ustalił opłatę eksploatacyjną w wysokości 95 654, 40 zł za działalność wykonywaną bez wymaganej koncesji, polegającą na wydobywaniu kopaliny na działce nr [...] w W. Organ zobowiązał do wniesienie opłaty W. W. wykonującego działalność bez wymaganej koncesji, prowadzącego Gospodarstwo Rolne W. W. (pkt 2). Orzekł, że opłatę należy wnieść w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna na rachunek bankowy Starostwa (pkt 3). Jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano art. 140 ust. 1, 2, 3 pkt 3, ust. 5 i 6 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.- Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2011 r., Nr 163, poz. 981 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia 8 stycznia 2013 r., znak [...] Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego nakazał W. W. wstrzymać wydobywanie kruszywa naturalnego bez wymaganej koncesji na działce w W. W dniu 19 sierpnia 2013 r. pracownik Okręgowego Urzędu Górniczego przeprowadził ponowną wizję terenową, w wyniku której stwierdzono dalszą eksploatację kopaliny. W dniu 25 września 2013 r. przeprowadzony został obmiar świeżego wyrobiska na działce. Przy pomocy urządzenia GPS określono pojemność wyrobiska na 3037,24 m3. W dniu 7 października 2013 r. ponownie przeprowadzono oględziny wyrobiska. W czasie oględzin stwierdzono wykonywanie prac ziemnych, polegających na wyrównywaniu terenu wyrobiska i rozplantowywaniu zebranego wcześniej nadkładu. W. W. wyjaśnił, że prace prowadzone na działce nr [...] mają na celu zagospodarowanie na cele rolnicze starego wyrobiska oznaczonego jako nieużytek, a pobrane kruszywo w całości zużył na cele rozbudowy własnego gospodarstwa rolnego na innej działce w W. (działka nr [...]). W dniu 8 listopada 2013 r. W. W. przedłożył raport obliczenia objętości wykorzystanych mas ziemnych, sporządzony przez uprawnionego geodetę w oparciu o pomiar sytuacyjno-wysokościowy na działce nr [...]. Objętość kruszywa użytego przy pracach na działce nr [...], określono na 2820 m3. Przedłożony dowód uznano za wiarygodny. W decyzji wyjaśniono, że w celu określenia masy wydobytej kopaliny należy obliczyć iloczyn objętości i gęstości objętościowej. Na podstawie archiwalnych dokumentacji złóż kopalin oraz ogólnie dostępnych informacji o gęstości objętościowej kruszyw stosowanych w budownictwie i drogownictwie, wielkość tego parametru dla kruszyw naturalnych zawiera się w przedziale 1,6 - 2,1 t/m3. W rozpatrywanym przypadku gęstość objętościowa jest więc nie mniejsza niż 1,6 t/m3 i taką wartość przyjęto do obliczenia masy wydobytej kopaliny, która tym sposobem wyniosła 4512 t. W oparciu o powyższe ustalenie, wysokość opłaty zgodnie z art. 140 ust. 3 pkt 3 Prawa geologicznego i górniczego (Dz. U. Nr 163, poz. 981 z późn. zm.) oraz tabelą stawek opłat eksploatacyjnych na rok 2013, zawartą w obwieszczeniu Ministra Środowiska z dnia 19 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 902) ustalono w wysokości 95 654,40 zł tj. 4512 t x 40 x 0,53 zł. W. W. odwołał się od powyższej decyzji podnosząc zarzut naruszenia art. 140 ust. 3 pkt 3 Prawa geologicznego i górniczego. Podkreślił, że nie wydobywał kruszywa w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i dla celów komercyjnych. Ponieważ kruszywo zostało spożytkowane dla potrzeb prowadzonego gospodarstwa rolnego tj. na potrzeby własne - opłata nie powinna być naliczona. Podkreślił, że wydobycie kruszywa zostało przeprowadzone w celu rolnej rekultywacji gruntów położonych na działce [...]. Aktualnie grunt stanowi nieużytek. W marcu 2014 r. W. W. wraz z żoną złożyli wniosek o ustalenie sposobu rekultywacji gruntów celem rolnego wykorzystywania tego gruntu w przyszłości. W odwołaniu zakwestionowano także przyjętą przez organ ilość wydobytej kopaliny. Obliczenia uznano za niemiarodajne zważywszy na wcześniejszą eksploatację kruszywa na działce. Decyzją z dnia 9 czerwca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy opisaną decyzję Starosty. Organ odwoławczy podkreślił, że treść art. 143 ust. 2 pkt 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że kara może zostać nałożona również na osobę niebędącą przedsiębiorcą, która prowadzi wydobycie kruszywa bez koncesji. Odnosząc się do twierdzeń strony, że kruszywo wykorzystała na cele własne, organ wskazał, że przepis art. 4 ust. 1 ustawy uwzględnia możliwość korzystania z własnych kopalin w zakresie odpowiadającym przeciętnym potrzebom, z uwzględnieniem zachowania bezpieczeństwa i zdrowia ludzkiego. Zamiar rozpoczęcia wydobycia kopalin powinien być jednak za każdym razem zgłaszany staroście (art. 4 ust. 2 ustawy). Z powyższych przepisów wynika jednocześnie, że prowadzenie wydobycia kopalin w rozmiarze przekraczającym 10 m3 nawet na potrzeby własne, bez uzyskania koncesji jest zabronione i podlega sankcji. Strona sama przedłożyła zaś w postępowaniu własne pomiary, z których wynika ilość wydobytej masy ziemnej (żwiru) o objętości 2 820 m3, a więc – objętości, która znacznie przekroczyła 10 m3. Twierdzenia strony o konieczności wydobycia kopaliny w celu późniejszego dokonania rekultywacji terenu również nie znalazły w ocenie Kolegium uzasadnienia. Z okoliczności sprawy wynika, że wydobycie miało na celu poczynienie inwestycji własnych (rozbudowa gospodarstwa rolnego), a nie dewastację terenu w celu późniejszej rekultywacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku W. W. wskazał, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego narusza art. 140 ust. 3 pkt 3 cyt. ustawy, wobec czego wniósł o jej uchylenie. W skardze powielono argumentację odwołania akcentującą, że kruszywo zostało spożytkowane na cele własne, nie w ramach prowadzonej działalności i nie w celach komercyjnych. Dodatkowo skarżący zakwestionował przyjętą przez organ ilość wydobytych kopalin. Skarżący podniósł, że w sprawie nie wzięto pod uwagę, że działka była już wcześniej eksploatowana w celu wydobywania kopalin w przeszłości. Zawyżenie ilości wydobytego surowca, przekłada się na wyższy wymiar opłaty nałożonej na skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa, skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organy prowadzące postępowanie prawidłowo ustaliły w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny. Przedmiotem toczącego się przed organami postępowania było ustalenie - na podstawie art. 140 ust. 1 i 3 pkt 3 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze. opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny ze złoża bez wymaganej koncesji Zgodnie ze wskazanym przepisem, w razie wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji lub bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych właściwe organy ustalają opłatę eksploatacyjną w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie neguje, że nie miał koncesji na wydobycie dużej ilości kopaliny na działce nr [...] w W. Zarzuty postawione przez skarżącego organom prowadzącym postępowanie dotyczą jedynie kwestii niezasadnego obciążenia skarżącego opłatą eksploatacyjną i nieuwzględnienia faktu, że skarżący spożytkował wydobyte kopaliny wyłącznie na cele własne. W. W. zakwestionował również przyjętą przez organy ilość wydobytej kopaliny, która, w ocenie skarżącego, została zawyżona, przekładając się w ten sposób na ustalenie zbyt wysokiej opłaty. Wbrew podniesionym w skardze zarzutom, zdaniem Sądu, organy w wyczerpujący sposób przeprowadziły postępowanie w celu ustalenia rozmiarów przeprowadzonego przez skarżącego wydobycia kopalin bez koncesji i dokonały prawidłowej oceny dowodów zebranych w tym zakresie w sprawie. Wbrew twierdzeniom skarżącego w sprawie uwzględniono, że teren działki był wcześniej legalnie eksploatowany i wydobywano tam kruszywo (kopaliny). Obmiar na działce, przeprowadzony w dniu 25 września 2013 r. przy pomocy GPS dotyczył zastanego na jej terenie świeżego wyrobiska. Zgodnie z obmiarem wydobycie objęło 3037,24 m3 kopalin. Organ uwzględnił jednocześnie wyjaśnienia skarżącego, że wydobyte kruszywo zużył na cele własne na innej, należącej do niego działce o nr [...]. W dniu 8 listopada 2013 r. W. W. przedłożył raport obliczenia objętości wykorzystanych mas ziemnych, sporządzony na zlecenie strony przez uprawnionego geodetę w oparciu o pomiar sytuacyjno-wysokościowy na działce nr [...]. Objętość kruszywa użytego przy pracach na działce nr [...], określono na 2820 m3. Mając na uwadze niekwestionowany fakt wydobycia kopaliny, organ w celu ustalenia opłaty niewątpliwie na korzyść strony uwzględnił zarówno udzielone w postępowaniu wyjaśnienia dotyczące sposobu zużycia wydobytej kopaliny, jak i jej rozmiaru. W wymierny sposób przełożyło się to na ustalenie niższego wymiaru opłaty eksploatacyjnej. Ponieważ strona sama przedłożyła dowody potwierdzające wcześniejsze ustalenia organu w zakresie rozmiaru wydobytej kopaliny, organ prowadzący postępowanie nie miał uzasadnienia dla dalszego poszukiwania dowodów w tej sprawie. Analizując sposób wyliczenia opłaty, Sąd nie stwierdził naruszeń ani w zakresie prawa procesowego, ani prawa materialnego. Z opisanych wyżej względów w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania ilości wydobytej kopaliny przyjętej jako podstawa wyliczenia opłaty. Ponieważ stawka za wydobycie pasków i żwirów zgodnie z obwieszeniem Ministra Środowiska z dnia 19 listopada 2012 r. została wyrażona w wysokości 0,53 zł za tonę kruszywa - ilość wydobytej kopaliny ustalonej w m3 prawidłowo przeliczono na ilość w tonach, według najkorzystniejszego dla tego rodzaju kopaliny wskaźnika objętości (1, 6 t surowca na m3 ),a następnie zgodnie z dyspozycją art. 140 ust. 3 pkt 3 cyt. ustawy przemnożono razy 40. Nie jest więc prawdą, że organy nie uwzględniły, iż skarżący wykorzystał wydobytą kopalinę na własne potrzeby. Jednak organy orzekające w sprawie słusznie uznały, że ze względu na rozmiar wydobycia i brak stosowanego zgłoszenia, okoliczność ta nie mogła skutkować odstąpieniem od nałożenia sankcji, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3 cytowanej ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślono, że w przypadku wydobywania kopalin znajdujących się pod powierzchnią gruntu, prawo własności nie ma charakteru absolutnego – ustawa - Prawo geologiczne i górnicze uzależnia bowiem takie wydobycie od uzyskania koncesji (art. 21 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy). Powyższy przepis stanowi jeden z przejawów ograniczenia własności w drodze ustawy, co dopuszcza art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, pod warunkiem nienaruszania przez tego rodzaju uregulowanie istoty prawa własności. W ustawie - Prawo geologiczne i górnicze ustawodawca wziął pod uwagę kwestię zachowania istoty własności, poprzez wprowadzenie do ustawy uregulowania zawartego w art. 4 ust. 1 cyt. aktu, zgodnie z którym przepisów działu III-VIII oraz art. 168-174 nie stosuje się do wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej własności (użytkowania wieczystego), bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, jeżeli jednocześnie wydobycie: będzie wykonywane bez użycia środków strzałowych, nie będzie większe niż 10 m3 w roku kalendarzowym, nie naruszy przeznaczenia nieruchomości. Jednocześnie ten, kto zamierza podjąć wydobywanie kopaliny w sposób, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązany z 7-dniowym wyprzedzeniem, na piśmie, zawiadomić o tym starostę, określając lokalizację zamierzonych robót oraz zamierzony czas ich wykonywania (art. 4 ust. 2 cyt. ustawy). Jak wynika z mających zastosowanie przepisów prawa, w sprawie uwzględniono, że - aby wydobycie kopaliny mogło być traktowane jako - niesankcjonowane wydobycie dokonane na potrzeby własne, zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 tej ustawy muszą być spełnione określone w tym przepisie warunki. Przepis wymaga, aby wydobycie nastąpiło bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną i jednocześnie: 1. było wykonane bez użycia środków strzałowych 2. nie było większe niż 10 m3 3. nie naruszało przeznaczenia nieruchomości 4. zostało zgłoszone stosownym władzom. W niniejszej sprawie, z uwagi na rozmiar stwierdzonego wydobycia oraz brak wcześniejszego zawiadomienia starosty, w oparciu o obowiązujące przepisy, organ nie mógł potraktować działań skarżącego jako wydobycia kopaliny na potrzeby własne niepodlegającego podwyższonej opłacie. Zasadnie doszło zatem do wymierzenia skarżącemu opłaty, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3 ustawy. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 3 tej regulacji w przypadku stwierdzenia wydobycia kopaliny na cele własne z naruszeniem wskazanych wyżej wymagań wynikających z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy, starosta ma bezwzględny obowiązek wydania decyzji ustalającej - za taką działalność - opłatę podwyższoną. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.