VII SA/Wa 1651/14
WyrokWSA w Warszawie2014-11-21
Skład orzekający: Jolanta Augustyniak - Pęczkowska, Maria Tarnowska, Krystyna Tomaszewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowej, wydana na podstawie specustawy przeciwpowodziowej, może skutkować przejściem własności nieruchomości na jednostkę samorządu terytorialnego, gdy inwestorem jest ta jednostka, a urządzenia przeciwpowodziowe stanowią własność Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Sąd uznał, że decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji przeciwpowodziowej, wydana na podstawie specustawy, może skutkować przejściem własności nieruchomości na jednostkę samorządu terytorialnego, jeśli to ona jest inwestorem. Prawo wodne stanowi, że urządzenia melioracji wodnych podstawowych (w tym wały przeciwpowodziowe) są własnością Skarbu Państwa, co jest odrębną kwestią od własności nieruchomości, na których się znajdują. Specustawa reguluje przejście własności nieruchomości, a Prawo wodne własność urządzeń, co może prowadzić do sytuacji, w której różne podmioty posiadają własność nieruchomości i urządzeń.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Województwa na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody o pozwoleniu na realizację inwestycji przeciwpowodziowej (rozbudowa i budowa wałów przeciwpowodziowych). Skarżące Województwo podnosiło zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności dotyczące przejścia własności nieruchomości na jednostkę samorządu terytorialnego (Województwo) oraz niezastosowania przepisów Kodeksu cywilnego o połączeniu rzeczy. Minister uznał zarzuty za bezzasadne, argumentując, że własność nieruchomości zależy od inwestora, a urządzenia przeciwpowodziowe stanowią odrębną własność Skarbu Państwa.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak - Pęczkowska, Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant st. sekr. sąd. Dorota Wasiłek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2014 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji w postaci budowli przeciwpowodziowej skargę oddala
I. Stan sprawy
1. Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania Zarządu Województwa [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] o pozwoleniu na realizację inwestycji pn. "Ochrona przeciwpowodziowa miasta S., gm. S. - rozbudowa istniejącego wału przeciwpowodziowego rzeki O. od km 26+000 do km 32+700 i wału bocznego o długości 185 m oraz budowa nowego wału przeciwpowodziowego okrężnego o długości 5,90 km" – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 11 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 143, poz. 963 z późn. zm.).
2. W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury i Rozwoju podał, że wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013 r. Województwo Lubuskie – inwestor - wystąpiło do Wojewody [...] o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji "ochrona przeciwpowodziowa miasta S., gmina S., województwo [...]" w zakresie rozbudowy i budowy wałów przeciwpowodziowych, o nadanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji przeciwpowodziowej rygoru natychmiastowej wykonalności, uzasadniając wniosek możliwym zagrożeniem powodziowym terenów chronionych przez rozbudowywany i nowo projektowany wał przeciwpowodziowy.
Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda [...] wezwał inwestora do usunięcia braków formalnych wniosku o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji przeciwpowodziowej pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia, natomiast pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. inwestor uzupełnił te braki.
Wojewoda [...]decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., na podstawie art. 4 ust. 1, art. 9, art. 24 i art. 25 ust. 1 specustawy przeciwpowodziowej oraz art. 104 kpa, pozwolił na realizację przedmiotowej inwestycji, nadając jednocześnie decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
Odwołanie od decyzji Wojewody [...] do Ministra Infrastruktury i Rozwoju, za pośrednictwem organu pierwszej instancji wniósł Zarząd Województwa [...], podnosząc naruszenie art. 9 pkt 5 lit. a i art. 19 ust. 4 specustawy przeciwpowodziowej, poprzez błędną wykładnię przytoczonych przepisów i przyjęcie, że to, czyją własnością stają się nieruchomości lub ich części, będące częścią inwestycji niezbędne do jej realizacji, uzależnione jest od tego, kto jest inwestorem; naruszenie art. 48 w zw. z art. 47 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16 poz. 93, z późn. zm.), poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że na nieruchomościach, które stają się własnością Województwa [...] mogą być postawione urządzenia melioracji wodnej podstawowej, w sytuacji, gdy zgodnie z ww. przepisami Kodeksu cywilnego urządzenia będące częścią składową nieruchomości nie mogą być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.
3. W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury i Rozwoju stwierdził, że kompetencje organu odwoławczego obejmują zarówno korygowanie wad prawnych decyzji organu pierwszej instancji, polegających na niewłaściwym zastosowaniu przepisu prawa materialnego, bądź postępowania administracyjnego, jak i wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych.
Zgodnie z ogólnie przyjętą zasadą organy administracyjne powinny działać wnikliwie, prowadząc wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu uzyskania prawdy obiektywnej, a fakty istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia powinny zostać w miarę możliwości bezsprzecznie ustalone. Obowiązek ten wynika z art. 7 i 77 kpa. Dlatego też trafność rozstrzygnięcia w każdym indywidualnym przypadku wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia wszelkich argumentów, które stanowiłyby podstawę do przyjęcia określonego stanowiska. Wydając decyzję, organ zobowiązany jest do przestrzegania przepisów kpa, a przede wszystkim do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Minister Infrastruktury i Rozwoju stwierdził, że trakcie przeprowadzonego postępowania odwoławczego rozpatrzył ponownie wniosek inwestora o wydanie przedmiotowej decyzji, przeanalizował materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji, w tym zbadał prawidłowość przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania i wydanej decyzji Wojewody [...], jak również rozpatrzył zarzuty zawarte w odwołaniu.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 specustawy powodziowej, z wnioskiem o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji wystąpiło do Wojewody [...] w dniu [...] czerwca 2013 r. Województwo [...]. Do wniosku załączono charakterystykę inwestycji określającą rodzaj budowli przeciwpowodziowej oraz jej lokalizację i parametry techniczne, mapy w skali 1:1000 i 1:500, na których przedstawiono projektowany obszar inwestycji, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych oraz istniejące uzbrojenie terenu, mapy zawierające projekty podziału nieruchomości oraz określił zmiany w dotychczasowej infrastrukturze zagospodarowania terenu. W przedmiotowej sprawie nie przeprowadzono analizy powiązania inwestycji z mapami zagrożenia powodziowego, ponieważ brak jest planów zarządzania ryzykiem powodziowym.
Przed złożeniem wniosku inwestor, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 7 specustawy przeciwpowodziowej, uzyskał następujące opinie:
• Dyrektora Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych w S. z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak: [...]
• [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z. Delegatura w G. [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak: [...],
• Dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych w S. z dnia [...] października 2012 r. znak: [...],
• Dyrektora Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w Z. z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...] uzupełnioną pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak: [...] i z dnia [...] października 2012 r. znak: [...],
• Burmistrza Miasta S. z dnia [...] listopada 2012 r. znak: [...],
• Zarządu Powiatu w S. wyrażoną w postanowieniu Zarządu Powiatu w S. nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...], sprostowanym postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...],
• Burmistrza Miasta S. z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak: [...]
• Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...],
• Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w S. z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...],
• [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w G. z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...].
W przedmiotowej sprawie, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 7 lit. h specustawy przeciwpowodziowej, nie była wymagana opinia właściwego miejscowo zarządu województwa, gdyż jest on organem wykonawczym inwestora.
Planowana inwestycja zlokalizowana jest poza pasem technicznym i ochronnym morskich portów i przystani, nie znajduje się w obszarze miejscowości uzdrowiskowych, linii kolejowych, terenów górniczych oraz poza obszarem parku narodowego lub jego otuliny jak i nie odnosi się do nieruchomości o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 179), co powoduje, że w przedmiotowej sprawie nie są wymagane opinie dyrektora właściwego urzędu morskiego, ministra właściwego do spraw zdrowia, właściwego organu nadzoru górniczego, właściwego zarządcy infrastruktury kolejowej, ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa oraz dyrektora parku narodowego.
Do wniosku inwestor dołączył również wymagane przepisami odrębnymi akty administracyjne:
• decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w G. z dnia [...] października 2011 r. znak: [...], ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pn. "Ochrona przeciwpowodziowa m. S.",
• decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] dotyczącą pozwolenia wodnoprawnego na wykonywanie urządzeń wodnych zabezpieczających przed powodzią miasto S. oraz wykonanie regulacji cieków naturalnych,
• decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak: [...] zmieniającą ww. decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...],
• decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] maja 2012 r. znak: [...] o pozwoleniu wodnoprawnym na wykonanie - w ramach realizacji zadania inwestycyjnego pn. "Ochrona przeciwpowodziowa m. S., gm. S., woj. [...]" - urządzenia wodnego, tj. przepustu drogowego Nr [...], na rowie melioracyjnym, na zjeździe nr [...], w km 5+591 wału okrężnego, zlokalizowanego na działkach nr [...],[...],[...] Obręb [...] D..
Do wniosku o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych inwestor dołączył projekt budowlany wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami oraz dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi. Projekt został wykonany i sprawdzony przez osoby spełniające warunki, o których mowa w art. 12 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 z późn. zm.).
Zdaniem Ministra Infrastruktury i Rozwoju, przedmiotowy projekt budowlany jest zgodny z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach.
Po dokonaniu analizy projektu budowlanego, organ stwierdził, że jest on zgodny z art. 34 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r., poz. 1409 z późn. zm.) oraz z rozporządzeniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. z 2012 r. poz. 462, z późn. zm.).
W ocenie organu drugiej instancji Wojewoda [...]prawidłowo poinformował strony o wszczętym postępowaniu, podał jego podstawę prawną, pouczył o prawie do składania wniosków, uwag i zastrzeżeń, a zatem należycie i wyczerpująco poinformował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków.
Wojewoda [...], stosownie do art. 7 ust. 1 specustawy przeciwpowodziowej, pismem z dnia [...] września 2013 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o pozwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowej inwestora oraz właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości objętych wnioskiem o wydanie tej decyzji, wysyłając zawiadomienia na adresy wskazane w katastrze nieruchomości. Pozostałe strony postępowania zostały poinformowane o wszczęciu postępowania w drodze obwieszczeń w [...] Urzędzie Wojewódzkim w G. w dniach od [...] do [...] września 2013 r. oraz w Urzędzie Miejskim w S. w dniach od [...] do [...] września 2013 r. Burmistrz Miasta S. obwieścił o wszczęciu przedmiotowego postępowania na stronie internetowej tego urzędu od dnia [...] września 2013 r.
W przedmiotowym obwieszczeniu organ pierwszej instancji poinformował strony o miejscu, gdzie strony lub ich pełnomocnicy mogą zapoznać się z dokumentacją dotyczącą inwestycji oraz o możliwości składania uwag i wniosków.
Uznając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia, na podstawie art. 4 ust. 1, art. 9 art. 24 i art. 25 specustawy przeciwpowodziowej oraz art. 104 kpa, Wojewoda [...] wydał w dniu [...] stycznia 2014 r. decyzję o pozwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych, której jednocześnie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Wojewoda [...] przychylił się do wniosku inwestora o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności stwierdzając, iż natychmiastowe przystąpienie do wykonania przedmiotowej decyzji leży zarówno w interesie społecznym, jak również gospodarczym.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 specustawy przeciwpowodziowej, Wojewoda [...] doręczył decyzję wnioskodawcy oraz zawiadomił o jej wydaniu pozostałe strony w drodze obwieszczeń w urzędzie wojewódzkim oraz w urzędzie gminy właściwej ze względu na przebieg inwestycji, na stronie internetowej tej gminy, a także w prasie lokalnej. Dotychczasowych właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych decyzją Wojewody [...] organ pierwszej instancji poinformował o wydaniu decyzji w drodze zawiadomień wysłanych na adresy wskazane w katastrze nieruchomości. W zawiadomieniach oraz w obwieszczeniu zamieszczono, zgodnie z art. 10 ust. 6 specustawy przeciwpowodziowej, informację o miejscu, w którym strony mogą zapoznać się z treścią decyzji.
Minister Infrastruktury i Rozwoju stwierdził, że kontrolowana decyzja czyni zadość wymogom określonym w art. 9 specustawy przeciwpowodziowej, zawiera bowiem wszystkie niezbędne elementy określone w tym przepisie: zawiera określenie linii rozgraniczających teren inwestycji w postaci map w skali 1:1000 i 1:500, stanowiących część projektu zagospodarowania terenu, będącego częścią projektu budowlanego, który jest załącznikiem nr 1 do decyzji Wojewody [...]go; zawiera zatwierdzenie podziału nieruchomości (mapy z projektem podziału są załącznikiem nr 3, stanowiącym integralną część decyzji); w decyzji ustalono warunki wynikające z potrzeb ochrony środowiska, ochrony zabytków i dóbr kultury współczesnej oraz potrzeb obronności państwa, a także określono wymagania dotyczące ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich; w decyzji określono także nieruchomości, które stają się z mocy prawa własnością odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego.
Ponadto, na mocy decyzji Wojewody [...], zatwierdzono projekt budowlany, będący załącznikiem nr 1, który stanowi integralną część zaskarżonej decyzji.
Wojewoda [...] zawarł również w treści zaskarżonej decyzji warunki określone w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz ustalenia dotyczące szczególnych warunków zabezpieczenia terenu budowy i prowadzenia robót budowlanych, czasu użytkowania tymczasowych obiektów budowlanych, terminów rozbiórki istniejących obiektów budowlanych nieprzewidzianych do dalszego użytkowania oraz tymczasowych obiektów budowlanych, szczegółowych wymagań dotyczących nadzoru na budowie oraz obowiązku dokonania przebudowy istniejącej sieci uzbrojenia terenu.
Minister Infrastruktury i Rozwoju stwierdził, iż wydana decyzja, pomimo uchybień, o których mowa poniżej, jest zgodna z prawem.
W punkcie 1 decyzji Wojewody [...] wskazano, iż linie rozgraniczające teren przedmiotowej inwestycji określone zostały w części rysunkowej projektu zagospodarowania terenu, będącego elementem projektu budowlanego.
W ocenie Ministra za bardziej prawidłowe należałoby uznać ustalenie linii rozgraniczających teren inwestycji na mapie, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 specustawy przeciwpowodziowej.
Świadczyć o tym wydaje się fakt, iż zarówno w przepisie określającym załączniki do wniosku, jak i wskazującym elementy decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji przeciwpowodziowej ustawodawca wymienił jako odrębne elementy mapę przedstawiającą projektowany obszar inwestycji z zaznaczeniem podziału geodezyjnego nieruchomości oraz terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych, oraz istniejące uzbrojenie terenu, a także wskazanie części nieruchomości będących częścią inwestycji, na której nie będą prowadzone roboty budowlane (art. 6 ust. 1 pkt 2 specustawy przeciwpowodziowej) i cztery egzemplarze projektu budowlanego (art. 6 ust. 1 pkt 6 specustawy przeciwpowodziowej) oraz określenie linii rozgraniczających teren (art. 9 pkt 1 specustawy przeciwpowodziowej) i zatwierdzenie projektu budowlanego (art. 9 pkt 6 specustawy przeciwpowodziowej).
Ponadto organ zaznaczył, iż zgodnie z treścią decyzji Wojewody [...] jej integralną częścią jest załącznik nr 2 będący oznaczeniem stron postępowania. Przepisy specustawy przeciwpowodziowej nie zawierają definicji strony postępowania prowadzonego w sprawie pozwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych. Z przepisów specustawy przeciwpowodziowej wynika jedynie, iż stroną tego postępowania jest z pewnością inwestor.
Zatem katalog "pozostałych stron" postępowania w sprawie pozwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych ustalany być musi w oparciu o art. 28 kpa.
Według organu drugiej instancji, w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym stronami są właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu budowlanego, bowiem został on wyłączony na mocy art. 13 ust. 1 specustawy przeciwpowodziowej.
Wyłączenie tego przepisu nie oznacza, że stronami postępowania w sprawie pozwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych nie mogą być podmioty wskazane w art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane. W ich przypadku przysługiwanie im przymiotu strony uzależnione jest bowiem od spełnienia przesłanek wskazanych w art. 28 kpa.
Do kręgu "pozostałych stron", zdaniem organu, zaliczyć można, mając na uwadze treść specustawy przeciwpowodziowej, właścicieli, użytkowników wieczystych nieruchomości oraz podmioty, którym przysługują inne ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości znajdujących się w liniach rozgraniczających teren, nieruchomości położonych poza obszarem znajdującym się w liniach rozgraniczających projektowanej inwestycji, ale w stosunku do których ustala się w decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych trwałe ograniczenie w korzystaniu, o którym mowa w art. 9 pkt 5 lit. b specustawy przeciwpowodziowej, jak również nieruchomości zajętych pod przebudowę sieci uzbrojenia terenu.
Organ podkreślił, iż wskazany powyżej katalog podmiotów nie wyczerpuje zakresu pojęcia "pozostałe strony", gdyż przymiot strony w postępowaniu w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej ustalany jest w oparciu o treść art. 28 kpa, zgodnie z którym stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postepowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Stwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym "pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, to znaczy, że musi wynikać z przepisów prawa materialnego, czyli normy prawnej stanowiącej podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Nie wystarczy wykazanie jakiegokolwiek interesu, ale musi mieć on charakter prawny, a więc musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwości wydania określonej decyzji lub podjęcia czynności" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2001 r. I SA 2312/99, LEX nr 78956). Ponadto, samo uczestniczenie jakiejś osoby (fizycznej lub prawnej) w postępowaniu administracyjnym samo przez się nie czyni z niej strony (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 42/2004, niepublikowany).
Dlatego też organ stwierdził, że nie można uznać za prawidłowe ustanowienie załącznika nr 2 do decyzji Wojewody [...] o nazwie "Oznaczenie stron postępowania". Nazwa tego załącznika wskazuje bowiem, iż zawiera on zamknięty katalog podmiotów, które zostały uznane za strony postępowania pierwszoinstancyjnego, podczas gdy przedmiotowy załącznik mógłby stanowić co najwyżej listę podmiotów będących właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości objętych zakresem przedmiotowej inwestycji oraz podmiotów, którym przysługują inne prawa rzeczowe względem tych nieruchomości.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w sprawie pozwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych nie ma możliwości stworzenia listy, która enumeratywnie wskazywałaby podmioty będące stronami tego postępowania, gdyż taka lista zawsze mogłaby zostać powiększona o podmioty mające interes prawny w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji przeciwpowodziowej na podstawie art. 28 kpa. Zaznaczyć zatem należy, iż organ pierwszej instancji nie miał uprawnień do stworzenia rzeczonej listy i ustanowienia jej załącznikiem do decyzji.
Mimo uchybień w zakresie nomenklatury załącznika nr 2 do decyzji Wojewody [...]go, organ odwoławczy odstąpił od zmiany przedmiotowego zapisu z tym zastrzeżeniem, iż listę w nim zawartą - wbrew nazwie tego załącznika - należy traktować jako katalog otwarty, który nie wyczerpuje określenia stron przedmiotowego postępowania.
Wskazane powyżej uchybienia, w ocenie organu odwoławczego, nie stanowią o wadliwości decyzji organu pierwszej instancji, która skutkować powinna wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego lub też koniecznością dokonania jej gruntownej korekty.
Minister Infrastruktury i Rozwoju odnosząc się do zarzutów skarżącego [zawartych w odwołaniu], iż organ pierwszej instancji dokonał błędnej interpretacji art. 9 pkt 5 lit. a specustawy przeciwpowodziowej, przyjmując, że to czyją własnością staną się nieruchomości uzależnione jest od tego, kto jest inwestorem, zarzut ten uznał za bezzasadny.
Użycie w treści specustawy przeciwpowodziowej zwrotu przewidującego przejście własności nieruchomości niezbędnej do realizacji inwestycji na Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego jest konsekwencją art. 2 pkt 2 specustawy przeciwpowodziowej zawierającego krąg podmiotów mogących być inwestorami w przypadku realizacji inwestycji przeciwpowodziowej. Analiza odpowiednich przepisów prowadzi do wniosku, wbrew twierdzeniom skarżącego, iż przejście własności określonych nieruchomości uzależnione jest od tego, jaki podmiot pełni rolę inwestora w danym przypadku. Własność nieruchomości przejdzie na Skarb Państwa, jeżeli z wnioskiem o wydanie decyzji w przedmiocie pozwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych występuje: (1) regionalny zarząd gospodarki wodnej, (2) urząd morski, (3) partner prywatny współpracujący z podmiotem publicznym reprezentującym Skarb Państwa.
Natomiast nieruchomości przejdą na własność odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli z wnioskiem wystąpi: (1) województwo samorządowe, (2) powiat, (3) gmina, (4) partner prywatny współpracujący z podmiotem publicznym będącym jednostką samorządu terytorialnego (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2013 r. II OSK 2797/13).
Na uwzględnienie nie zasługuje również, zdaniem organu, zarzut skarżącego dotyczący błędnej interpretacji art. 19 ust. 4 specustawy przeciwpowodziowej, poprzez przyjęcie, iż to czyją własnością stają się nieruchomości lub ich części, będące częścią inwestycji, niezbędne do jej realizacji, jest uzależnione od tego, kto jest inwestorem. Organ podkreślił, iż przepis art. 19 ust. 4 specustawy przeciwpowodziowej dotyczy nabycia własności nieruchomości, a nie nabycia własności urządzeń melioracji wodnej podstawowej (budowli przeciwpowodziowych). Podkreślił również, iż przepisy ustawy Prawo wodne wskazują jedynie podmiot własności urządzeń melioracji wodnych podstawowych tj. Skarb Państwa, nie przesądzając jednocześnie kwestii podmiotu własności nieruchomości pod tymi urządzeniami. Wbrew twierdzeniu skarżącego, iż ustawodawca powiązał ustalenia podmiotu nabywającego (Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego) z mocy prawa własność nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 9 pkt 5 lit. a specustawy przeciwpowodziowej, z podmiotem wnioskującym o wydanie decyzji. W związku z tym własność nieruchomości gruntowej niezbędnej do realizacji inwestycji przechodzi na inwestora, którym w tym przypadku jest jednostka samorządu terytorialnego (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2013 r. II OSK 2797/13).
Ani art. 9 pkt 5 lit. a, ani też art. 19 ust. 4 specustawy przeciwpowodziowej nie wskazują, w jakich sytuacjach nieruchomości przechodzą na rzecz Skarbu Państwa, a w jakich na rzecz jednostek samorządu terytorialnego. W związku z tym niezbędne jest dokonanie interpretacji przepisów specustawy przeciwpowodziowej przy zastosowaniu wykładni prawa, jaką jest założenie racjonalnego prawodawcy, na którą również powoływał się skarżący.
W przypadku postępowań prowadzonych na podstawie specustawy przeciwpowodziowej, ustalanie podmiotu nabywającego z mocy prawa własność nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 9 pkt 5 lit. a specustawy przeciwpowodziowej, powinno odbywać się w oparciu o kryterium podmiotu wnioskującego o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji, tj. inwestora wskazanego w art. 2 pkt 2 specustawy przeciwpowodziowej. A zatem, zdaniem organu, odpowiedzi na pytanie, który z podmiotów publicznoprawnych określonych w art. 9 pkt 5 lit. a oraz art. 19 ust. 4 specustawy przeciwpowodziowej staje się właścicielem nieruchomości przeznaczonych pod realizację inwestycji, należy szukać w ustaleniu tego, kto jest inwestorem danego przedsięwzięcia i czyje interesy reprezentuje inwestor, Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego.
Organ zaznaczył, iż interpretowanie normy art. 19 ust. 4 specustawy przeciwpowodziowej, w oparciu o kryterium własności przysługującej w odniesieniu do danej budowli przeciwpowodziowej na gruncie ustawy Prawo wodne zaprzeczyłoby zasadzie racjonalnego prawodawcy. Przepis art. 19 ust. 4 specustawy przeciwpowodziowej byłby bowiem martwy w zakresie, w jakim stanowi, iż nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 9 pkt 5 lit. a specustawy przeciwpowodziowej, stają się z mocy prawa własnością jednostki samorządu terytorialnego. Przejście nieruchomości na rzecz jednostki samorządu terytorialnego nie mogłoby dojść do skutku przy założeniu, że wszystkie urządzenia melioracji wodnych podstawowych powinny stanowić własność Skarbu Państwa.
Minister Infrastruktury i Rozwoju przypomniał, że podstawowym założeniem wykładni prawa, jest racjonalność prawodawcy. Działanie powinno być racjonalne w maksymalnym stopniu i to według aktualnego stanu wiedzy, istniejących uwarunkowań i potrzeb społecznych. W myśl koncepcji racjonalnego prawodawcy to prawodawca racjonalny jest twórcą norm odtwarzanych przez interpretatora z tekstu prawnego. W przypadku postępowań prowadzonych na podstawie specustawy przeciwpowodziowej, jeśli inwestorem jest jednostka samorządu terytorialnego, to nieruchomości niezbędne do realizacji danej inwestycji powinny stać się własnością podmiotu, który reprezentuje dany inwestor.
Dodał również, iż organ ma obowiązek dokonywać interpretacji przepisów według ich obowiązującego kształtu przy uwzględnieniu założenia racjonalności prawodawcy, nie zaś w oderwaniu od treści danego przepisu, i podkreślił, iż nie podejmując polemiki ze słusznością stwierdzenia skarżącego dotyczącego postulatu, aby grunty, na których zbudowane są wały przeciwpowodziowe, stanowiące urządzenia melioracji wodnych podstawowych - jako funkcjonalna całość - pozostawały własnością Skarbu Państwa, iż stwierdzenie to nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Wskazał, iż realizacja tego postulatu uzależniona jest jedynie od woli ustawodawcy, który może dokonać odpowiednich zmian w stosownych przepisach prawa.
Zdaniem Ministra Infrastruktury, organ pierwszej instancji słusznie powiązał skutek rzeczowy w postaci nabycia własności nieruchomości z podmiotem inwestora, i wbrew twierdzeniom skarżącego, organ pierwszej instancji dokonał właściwej interpretacji przepisów z poszanowaniem podstawowej wykładni prawa jaką jest racjonalność prawodawcy.
Organ, odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady superfices solo cedit, o której mowa w art. 48 Kodeksu cywilnego, wskazał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy Prawo wodne, urządzenia melioracji wodnych podstawowych stanowią własność Skarbu Państwa i są wykonywane na jego koszt, z zastrzeżeniem ust. 2. Artykuł 72 ust. 1 ustawy Prawo wodne określa jedynie podmiot prawa własności urządzeń melioracji wodnych podstawowych i czyni to w zupełnym oderwaniu od prawa własności gruntu, na którym te urządzenia są wzniesione. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady superfices solo cedit i tak też jest pojmowany w orzecznictwie sadów administracyjnych. W żadnym wypadku nie można z treści tego przepisu wyinterpretować, jak to uczynił skarżący, że skoro budowle przeciwpowodziowe stanowią własność Skarbu Państwa, to i grunt pod budowlami przeciwpowodziowymi, stanowi własność Skarbu Państwa.
Wskazać zatem należy, iż ani na gruncie specustawy przeciwpowodziowej, ani też na gruncie ustawy Prawo wodne nie można odnaleźć uzasadnienia dla powiązania podmiotu własności nieruchomości lub ich części, na których posadowione zostanie urządzenie melioracji wodnej podstawowej oraz podmiotu własności tego urządzenia melioracji wodnej podstawowej, ponieważ w przedmiotowym zakresie mamy do czynienia z odstępstwem od zasady superficies solo cedit, tj. odrębną własnością nieruchomości i budowli na tej nieruchomości posadowionych ((vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2013 r. II OSK 2797/13).
Wbrew twierdzeniu skarżącego ustawa Prawo wodne nie zawiera jakichkolwiek, a nie tylko szczegółowych, regulacji dotyczących kwestii własności gruntów pod wałami przeciwpowodziowymi. Rozstrzygnięć w tym zakresie należy doszukiwać się w treści specustawy przeciwpowodziowej, bo to właśnie ten akt prawny - a nie ustawa Prawo wodne - reguluje przygotowanie do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych. Wobec powyższego, z faktu braku szczegółowego uregulowania w ustawie Prawo wodne kwestii własności gruntów pod wałami przeciwpowodziowymi nie można wyprowadzać wniosku, iż zastosowanie znajdują w tym zakresie ogólne zasady obowiązujące w tym przedmiocie w obrocie cywilnoprawnym.
Przedstawiony przez skarżącego sposób interpretacji przepisów w zakresie powiązania urządzeń z nieruchomościami gruntowymi oraz związanych z tym skutków własnościowych prowadziłby do - w ocenie Ministra - absolutnie pozbawionego podstaw prawnych uznania, iż własność nieruchomości gruntowej jest uzależniona od własności urządzenia z tą nieruchomością trwale powiązanego. Przyjmuje się bowiem przecież - w ramach interpretacji zasady superficies solo cedit - iż to własność nieruchomości gruntowej rozciąga się na własność urządzenia z tą nieruchomością związanego, a nie odwrotnie, jak chciałby tego skarżący w przedmiotowym przypadku. Skarżący oczekuje bowiem bezpodstawnie, iż to - ustalona w ustawie Prawo wodne - przysługująca Skarbowi Państwa własność budowli przeciwpowodziowych, jako urządzeń trwale z gruntem powiązanych, rozciągać się będzie na nieruchomości gruntowe, na których te budowle będą w przyszłości, po zrealizowaniu inwestycji, posadowione.
Organ stwierdził również, że za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 48 w związku z art. 47 § 1 Kodeksu cywilnego, a zarzuty przedstawione w ramach podjętej przez skarżącego polemiki z treścią ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2013 r. II OSK 2797/13 w tej materii - w ocenie organu odwoławczego - nie zasługują na uwzględnienie
Organ odpowiadając na zarzut skarżącego stwierdzający, iż przyjęta przez organ pierwszej instancji konstatacja stanowiłaby utrudnienie dla procesu inwestycyjnego w postaci remontu wału przeciwpowodziowego na podstawie zasad ogólnych, w szczególności na zasadach przepisów ustawy Prawo budowlane, wskazał że przedmiotowy zarzut skarżącego dotyczy w istocie etapu użytkowania budowli przeciwpowodziowej, który następuje po zrealizowaniu inwestycji. W ramach oceny prawidłowości wydanej przez wojewodę decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowej Minister nie może brać pod uwagę ewentualnych zdarzeń przyszłych, choćby dotyczyć one miałyby danej budowli przeciwpowodziowej. Jak już była o tym mowa powyżej, specustawa przeciwpowodziowa określa szczególne zasady i warunki przygotowania inwestycji przeciwpowodziowych do realizacji, nie regulując późniejszych działań, jakie mogą być podejmowane w odniesieniu do tychże inwestycji. Tym samym interpretacja jej przepisów nie powinna być determinowana przez wskazane powyżej okoliczności i potencjalne problemy, które należy rozwiązywać w oparciu o przepisy regulujące właśnie etap następujący po zrealizowaniu inwestycji.
4. Zdaniem Sądu, stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości.
II. Zarzuty podniesione w skardze i stanowiska pozostałych stron
1. Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Województwo [...]; zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 9 pkt 5a ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (Dz. U. Nr 143, poz. 963), poprzez błędną jego wykładnię i błędne zastosowanie poprzez przyjęcie, że to czyją własnością stają się nieruchomości lub ich części, będące częścią inwestycji, niezbędne do jej realizacji, jest uzależnione od tego kto jest inwestorem;
2. art. 19. ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych poprzez błędną jego wykładnię i błędne zastosowanie poprzez przyjęcie, że to czyją własnością stają się nieruchomości lub ich części, będące częścią inwestycji, niezbędne do jej realizacji, jest uzależnione od tego kto jest inwestorem;
3. art. 48 w związku z art. 47 § 1 Kodeksu cywilnego, poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że na nieruchomościach, które stają się własnością Województwa [...] mogą być postawione urządzenia melioracji wodnej podstawowej jakimi są wały przeciwpowodziowe, które będą własnością Skarbu Państwa, w sytuacji, gdy zgodnie z ww. przepisami Kodeksu cywilnego urządzenia będące częścią składową nieruchomości nie mogą być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych –
- domagało się uchylenie zaskarżonej decyzji w części, tj. w zakresie w jakim utrzymuje ona w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. w punkcie 5 – gdzie własnością Województwa [...] stają się wymienione w tym punkcie nieruchomości, na których usytuowano wał przeciwpowodziowy rzeki O., i uchylenie w tym zakresie decyzji poprzedzającej.
2. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
III. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
2. Zaskarżoną decyzją Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] o pozwoleniu na realizację inwestycji pn. "Ochrona przeciwpowodziowa miasta S., gm. S. - rozbudowa istniejącego wału przeciwpowodziowego rzeki O. od km 26+000 do km 32+700 i wału bocznego o długości 185 m oraz budowa nowego wału przeciwpowodziowego okrężnego o długości 5,90 km".
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja nie naruszają przepisów prawa.
Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
3.1. Ustawa z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 143, poz. 963 z późn. zm.) określa szczególne zasady i warunki przygotowania inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (art. 1).
Zgodnie z art. 2 pkt 1 tej ustawy, przez budowle przeciwpowodziowe należy rozumieć kanały ulgi, poldery przeciwpowodziowe, stopnie wodne i zbiorniki retencyjne posiadające retencję powodziową, suche zbiorniki przeciwpowodziowe, wały przeciwpowodziowe, wrota przeciwsztormowe, wrota przeciwpowodziowe, kierownice w ujściach rzek do morza oraz budowle ochrony przed powodzią morską - wraz z obiektami związanymi z nimi funkcjonalnie; zgodnie natomiast z pkt 2 tej ustawy, przez inwestora należy rozumieć regionalny zarząd gospodarki wodnej, urząd morski, województwo, powiat, gminę lub partnera prywatnego w rozumieniu ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r. Nr 19, poz. 100 oraz z 2010 r. Nr 106, poz. 675), realizujących inwestycję, w brzmieniu obowiązującym od dnia 12 lipca 2014 r., natomiast poprzednio, tj. do dnia 11 lipca 2014 r. przez inwestora – należało rozumieć regionalny zarząd gospodarki wodnej, urząd morski, województwo, powiat, gminę lub partnera prywatnego w rozumieniu ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r. Nr 19, poz. 100 oraz z 2010 r. Nr 106, poz. 675), realizujących inwestycję.
Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych stanowi, że decyzję o pozwoleniu na realizację inwestycji wydaje wojewoda na wniosek inwestora.
Nie budzi zatem wątpliwości, że Województwo [...] mogło być inwestorem, i wystąpić Wojewody [...] na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji "ochrona przeciwpowodziowa miasta S., gmina S., województwo [...]" w zakresie rozbudowy i budowy wałów przeciwpowodziowych rzeki O., i w dniu [...] czerwca 2013 r. Województwo [...] wystąpiło do Wojewody [...] o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację takiej inwestycji.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Wojewoda [...]udzielił pozwolenia na realizację przedmiotowej inwestycji.
Zgodnie z art. 9 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych, decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji zawiera oznaczenie według katastru nieruchomości lub ich części będących częścią inwestycji, niezbędnych do jej realizacji, które stają się własnością Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, przy czym, nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 9 pkt 5 lit. a, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego z dniem, w którym decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji stała się ostateczna - stosownie do art. 19 ust. 4 tej ustawy.
Podkreślić należy, że art. 19, o którym mowa wyżej, znajduje się w rozdziale 3 ustawy – "Nabywanie nieruchomości w związku z realizacją inwestycji". Zgodnie z art. 19 ust. 1 tej ustawy - decyzją o pozwoleniu na realizację inwestycji zatwierdza się podział nieruchomości; linie rozgraniczające teren ustalone decyzją o pozwoleniu na realizację inwestycji stanowią linie podziału nieruchomości (ust. 2); decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej oraz w katastrze nieruchomości (ust. 3).
Wskazać równocześnie należy, iż z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych zawartych w rozdziale 2 – Przygotowanie do realizacji inwestycji, art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 7 pkt 1 i ust. 8) wynika, że wojewoda zawiadamia o wszczęciu postępowania w sprawie o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji wnioskodawcę, właścicieli oraz użytkowników wieczystych nieruchomości objętych wnioskiem o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji na adres wskazany w katastrze nieruchomości (ust. 1 pkt 1 i 2), i z dniem tego zawiadomienia, nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji, nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (ust. 7 pkt 1), a czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu, o którym mowa w ust. 7 pkt 1, jest nieważna.
Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, iż przejście własności określonych nieruchomości uzależnione jest od tego, jaki podmiot pełni rolę inwestora w danym przypadku. Własność nieruchomości przejdzie na Skarb Państwa, jeżeli z wnioskiem o wydanie decyzji w przedmiocie pozwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych występuje: regionalny zarząd gospodarki wodnej, urząd morski, partner prywatny współpracujący z podmiotem publicznym reprezentującym Skarb Państwa, natomiast nieruchomości przejdą na własność odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli z wnioskiem wystąpi: województwo samorządowe, powiat, gmina, partner prywatny współpracujący z podmiotem publicznym będącym jednostką samorządu terytorialnego.
3.2. Przedmiotowa decyzja z dnia [...] czerwca 2014 r. dotyczy pozwolenia na realizację inwestycji obejmującej rozbudowę istniejącego wału przeciwpowodziowego rzeki O. oraz budowę nowego wału przeciwpowodziowego. Jak już wyżej wskazano, wał przeciwpowodziowy jest budowlą przeciwpowodziową, co wynika z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych, określającej szczególne zasady i warunki przygotowania inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych. Również z przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz.145 z późn. zm.) - art. 9 ust. 1 pkt 1a wynika, że wały przeciwpowodziowe są budowlami przeciwpowodziowymi, i zaliczone zostały do urządzeń melioracji wodnych podstawowych (art. 71 ust. 1 pkt 5). Urządzenia melioracji wodnych podstawowych stanowią własność Skarbu Państwa i są wykonywane na jego koszt, z zastrzeżeniem, że mogą one być wykonywane na koszt innych osób prawnych lub osób fizycznych, a także współfinansowane, stosownie do art. 72 ust. 1 i 2 tej ustawy. Należy podkreślić, że art. 72 ust. 1 Prawa wodnego wprowadza zasadę, iż urządzenia melioracji wodnych podstawowych stanowią z mocy prawa własność Skarbu Państwa. Przepis ten nie dopuszcza możliwości, aby urządzenia melioracji wodnych podstawowych stanowiły własność innego podmiotu czy podmiotów, bez względu na to, na czyj koszt zostały wykonane (v. Prawo wodne. Komentarz. Redakcja naukowa Bartosz Rakoczy. LEX, Wolters Kluwer SA, Warszawa 2013, s. 399-400). Natomiast ustawa z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych dotyczy tylko własności nieruchomości, na których budowle przeciwpowodziowe mają się znajdować, i które to nieruchomości stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, z dniem, w którym decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji stała się ostateczna (art. 19 ust. 4). Przejście własności urządzeń melioracji wodnych podstawowych nastąpi z mocy prawa na podstawie art. 72 ust. 1 ustawy Prawo wodne, po zrealizowaniu inwestycji. Prawa: własności nieruchomości gruntowej i własności budowli przeciwpowodziowej mają różne źródła - odpowiednio ostateczną decyzję o pozwoleniu na realizację inwestycji (art. 19 ust. 4 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych) i art. 72 ust. 1 ustawy Prawo wodne, przy czym, prawa te mogą przysługiwać różnym podmiotom.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 grudnia 2013 r. II OSK 2797/13 stwierdził, że: "Nie ulega wątpliwości, że specustawa przewiduje przejście własności nieruchomości niezbędnej do realizacji inwestycji na Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego (alternatywa rozłączna). Użycie przez ustawodawcę takiego sformułowania jest konsekwencją art. 2 ust. 2 specustawy, zgodnie z którym, ilekroć w ustawie jest mowa o inwestorze, rozumie się przez to regionalny zarząd gospodarki wodnej, urząd morski, województwo, powiat, gminę lub partnera prywatnego w rozumieniu ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r. Nr 19, poz. 100 oraz z 2010 r. Nr 106, poz. 675), realizujących inwestycję. Analiza cytowanego przepisu w powiązaniu z odpowiednimi normami wynikającymi z odrębnych ustaw pozwala stwierdzić, że inwestorem w trybie przepisów specustawy może być Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego bądź partner prywatny, przy czym własność nieruchomości niezbędnych do realizacji inwestycji przeciwpowodziowej przejść może wyłącznie na Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego. Własność nieruchomości przejdzie na Skarb Państwa, jeżeli z wnioskiem o wydanie decyzji w przedmiocie pozwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych występuje:
1) regionalny zarząd gospodarki wodnej - art. 92 ust. 4 ustawy Prawo wodne,
2) urząd morski - art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 934),
3) partner prywatny współpracujący z podmiotem publicznym reprezentującym Skarb Państwa – art. 2 pkt 1 lit. a) ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym w związku z art. 7 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.).
Natomiast własność nieruchomości przejdzie na własność jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli z wnioskiem wystąpi:
1) województwo samorządowe – art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz.U. z 2013, poz. 596 ze zm.),
2) powiat – art. 2 ust. 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., nr 595 ze zm.),
3) gmina – art. 2 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 594 ze zm.)
4) partner prywatny współpracujący z podmiotem publicznym będącym jednostką samorządu terytorialnego – przy zastosowaniu wskazanych wyżej przepisów ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym i ustawy o finansach publicznych.".
Niniejszy skład orzekający pogląd ten podziela w zupełności.
IV. Wobec powyższego, odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, iż są one niezasadne.
V. Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.
Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, w tym wskazanych w skardze, które miałyby jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, a zatem skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
VI. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło