I FZ 72/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1646/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. I FZ 72/15 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie o sygnaturze akt I SA/Kr 1646/14, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., oddalił wniosek J.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 lipca 2007 roku w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2007 roku. Sąd podniósł, że J.M., działający przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W dniu 28 kwietnia 2014r. Sąd Okręgowy w K. rozwiązał przez rozwód jego małżeństwo oraz zasądził od wnioskodawcy alimenty na rzecz dwójki małoletnich dzieci w wysokości po 1000 zł. miesięcznie na każde dziecko. J.M. oświadczył, iż utrzymuje się ze zbieractwa surowców wtórnych, datków od jego dawnych kontrahentów oraz sprzedaży odzieży, która została mu "z dobrych czasów". Otrzymuje też propozycje spotkań towarzyskich, które przynoszą mu środki finansowe. W 2013r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 1 028 622,49 zł., przy przychodzie na poziomie 365 239,01 zł. Saldo konta firmy: "C.M.J." na dzień 08 listopada 2014r. wynosiło minus 269 159,07 zł. B.M. w 2013 roku uzyskała dochód w wysokości 17 865 zł., przy przychodzie na poziomie 19 200 zł. Jak podaje wnioskodawca, obecnie pozostaje ona bez pracy. Miesięczne wydatki J.M. obejmują : alimenty – 2000 zł., koszty ochrony – 172,20 zł., opłatę za telefon – 168,43 zł., opłatę za wodę - 54,65 zł., opłatę za gaz – 217,55 zł., opłatę za prąd – 998,70 zł. Wnioskodawca jest właścicielem: nieruchomości o pow. 0,62 ha, położonej w Z., Gmina N., obciążonej hipoteką umowną zwykłą w kwocie 350 000 zł., hipoteką umowną kaucyjną w kwocie 125 000 zł., hipoteką umowną w kwocie 2 720 000 zł., oraz hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa w kwotach : 3 960 484 zł., 4 443 557 zł., 238 768 zł., 172 884 zł., 8884 zł. i 309 546 zł. W stosunku do tej nieruchomości prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Jarosław Madej jest również właścicielem samochodu osobowego marki Nissan Terano 2.4, rok prod. 1989 oraz lekkiej przyczepy ciężarowej marki Thule T1. Dalej we wniosku podano, iż wysokość zobowiązań Skarżącego przekracza 27 milionów złotych na co przedłożono "wezwanie do spełnienia świadczenia", z dnia 13 października 2014r., wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wieliczce, opiewające na łączną kwotę (wraz z odsetkami) 11 557 042 zł. oraz zestawienie zadłużenia, sporządzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., obejmujące następujące należności główne: 7 096,11 zł. - w sprawie o sygn. akt [...], 105 325 zł. - w sprawie o sygn. akt [...] i 79 940,72 zł. - w sprawie o sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając wniosek Skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy wskazał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wnioskowanych do zwolnienia kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie takiego prawa może nastąpić, tylko gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Sąd ocenił, że przedstawione we wniosku dane dotyczące podstawowych kwestii z punktu widzenia analizy wniosku tj. osiąganych dochodów na pokrycie kosztów utrzymania, są ogólnikowe oraz nielogiczne. Wynika z nich, że wnioskodawca zbierając złom i otrzymując datki od nieustalonych osób trzecich uzyskuje środki finansowe pozwalające mu na wydatek 3 611,53 zł., miesięcznie (2000 zł. +172,20 zł., + 168 ,43 zł. + 54,65 zł. + 217,55 zł.+ 998,70 zł. = 3 611,53 zł.). Skarżący nie wskazał jednak dokładnie, jaka jest wysokość jego miesięcznego dochodu. Sąd nie otrzymał od Wnioskodawcy, pomimo wezwania, żadnych informacji umożliwiających ocenę jego zdolności finansowej, a to przykładowo od kogo i konkretnie na jakiej podstawie uzyskuje pomoc finansową pozwalającą mu uzyskiwać tak znaczny dochód na pokrycie podstawowych wydatków miesięcznych. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca, tak aby sąd mógł ocenić je pod kątem zdolności płatniczych wnioskodawcy, w świetle zasad prowadzenia gospodarstwa domowego, relacji wydatków do dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył je w całości, zarzucając mu naruszenie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a., w związku z art. 233 k.p.c., w związku z art. 244 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., polegające na nieprzyznaniu prawa pomocy w sytuacji spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a to na skutek dokonania błędnej oceny przedstawionych przez Skarżącego wyjaśnień oraz dowodów i uznaniu, że dane przedstawione przez Skarżącego są niepełne i nielogiczne podczas gdy wynika z nich wprost, że cały majątek Skarżącego został zajęty przez komornika sądowego, sam Skarżący nie ma stałego źródła utrzymania, a wysokość jego zobowiązań przekracza 27 milionów złotych. W ocenie Skarżącego nie jest on w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny, ponieść kosztów wpisu sądowego. Wskazując na powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty zażalenia zasługują na uwzględnienie, gdyż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wszystkich okoliczności obrazujących rzeczywisty stan majątkowy, możliwości płatnicze oraz stan rodzinny Skarżącego, co zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego doprowadziło do naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. i w konsekwencji może oznaczać, że Sąd naruszył również art. 246 § 1 pkt 2, art. 244 § 1, art. 245 § 3 p.p.s.a. Sąd nie mógłby jedynie naruszyć art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., gdyż nie może mieć on zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do Sądu, a zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja taka mogłaby mieć miejsce w rozpoznawanej sprawie na skutek nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji wszystkich okoliczności obrazujących rzeczywisty stan majątkowy, możliwości płatnicze oraz stan rodzinny Skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący wnioskując o przyznanie mu prawa pomocy, a także na wezwanie Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a. oraz art. 106 § 3 p.p.s.a., przedstawił swoją sytuację majątkową na tyle precyzyjnie, że możliwe było przeprowadzenie rzetelnej oceny czy Skarżący spełnia przesłanki zwolnienia od wpisu od skargi wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jednak oceny takiej Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia nie zawarł. Sąd w szczególności nie dokonał porównania aktualnych możliwości płatniczych Strony do wysokości wymaganych kosztów postępowania sądowego, na które aktualnie składa się wpis od skargi, którego wysokość należało ustalić stosownie do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.,). Już samo porównanie tych dwóch wielkości powinno było dać Sądowi odpowiedź na pytanie, czy Skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawo pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem czy wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w tym małoletnich córek. Dodatkowo stwierdzić należy, że sąd ustalając majątek i oceniając jego wartość z punktu widzenia przesłanki jego wystarczalności na pokrycie kosztów postępowania, powinien był uwzględnić wyłącznie stan czynny majątku. Majątek ten pojmować należy zatem w rozumieniu prawnorzeczowym, wyłącznie jako aktywa. Nie są nim objęte wierzytelności ani roszczenia (por. postanowienie SN z dnia 1 kwietnia 2003 roku, II CK 484/02, lex nr 83713). Zasadnie też w zażaleniu zarzucono Sądowi pierwszej instancji, że w postanowieniu pominął, a zatem nie uwzględnił, że cały majątek Skarżącego został zajęty przez komornika sądowego, sam Skarżący nie ma stałego źródła utrzymania, a wysokość jego zobowiązań przekracza 27 milionów złotych. Nawet więc gdyby przyjąć, że Skarżący ma jakiekolwiek oszczędności to z uwagi na jego zobowiązana, zostałaby pozbawiony możliwości dysponowania tymi oszczędnościami przez organy egzekucyjne. Na koniec warto zauważyć, że rozpoznawana obecnie sprawa nie jest jedyną sprawą prowadzoną przed sądami administracyjnymi ze skargi Skarżącego. W innych toczących się postępowaniach Skarżący również składał wnioski o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, a zatem sytuacja majątkowa, możliwości płatnicze oraz stan rodzinny Skarżącego były przedmiotem rozważań poszczególnych składów sądów administracyjnych. Wymienić należy postanowienie NSA z dnia 21 marca 2013 roku I FZ 11/13, czy postanowienie WSA w Krakowie z dnia 16 czerwca 2014 roku I SA/Kr 1040/13, w których uznano, że Skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy wymienione art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający zażalenie w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela poglądy wyrażone w przedstawionych powyżej orzeczeniach. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.