II GZ 193/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "C." Spółki z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2650/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "C." Spółki z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia 31 [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił "C." Spółce z o.o. z siedzibą we W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia 31 [...] 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Z uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł (z czego [...] zł zostało wniesionych aportem w postaci mebli biurowych), wartość środków trwałych wynosi [...] zł, a za ostatni rok spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł wynikającą z amortyzacji środków trwałych. Spółka oświadczyła ponadto, że nie dysponuje aktywami pozwalającymi na poniesienie opłaty, ponieważ wysokość sumy bilansowej na dzień 31 [...] 2013 r. wyniosła [...] zł, ale nie są to aktywa płynne (gotówka). Wnioskodawca stwierdził również, że nie ma zaległości wobec urzędu skarbowego i ZUS oraz, że nie ma w chwili obecnej przeszkód "kapitałowych" do kontynuowania działalności gospodarczej, ale brak jest nadwyżek pozwalających na poprawę bieżącej płynności finansowej w drodze choćby spieniężenia aktywów, którymi dysponuje spółka. Spółka oświadczyła, że nie zatrudnia pracowników, nie zaciągnęła i nie poręczyła kredytów, aktualnie nie posiada rachunku bankowego, a stan kasy wynosi [...] zł. Do wniosku spółka załączyła kserokopie bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 r., kserokopię wezwania do zapłaty od sieci T. S.A. oraz oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego. Na wezwanie z dnia 9 [...] 2015 r. spółka pismem z dnia 28 [...] 2015 r. poinformowała, iż w roku 2014 r. nie prowadziła oraz nadal nie prowadzi kont bankowych, nie posiadała i nadal nie posiada nieruchomości jak i ruchomości o wartości ponad 10.000 zł. W załączeniu przedstawiła kserokopię zeznania podatkowego CIT-8 za 2014 r. W ocenie Sądu I instancji, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie była możliwa pełna analiza zdolności płatniczych skarżącej spółki, a w konsekwencji ustalenie, czy jej sytuacja wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd podkreślił, że spółka nie nadesłała wszystkich dokumentów, o które została wezwana, w tym m.in. zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2012 – 2014 r. oraz deklaracji VAT-7 złożonych w 2014 r. wykazu środków trwałych posiadanych w okresie dwóch ostatnich lat, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu od 1 [...] 2014 r. do dnia otrzymania wezwania, a także informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomości i ruchomości o wartości ponad 10.000 zł. W odpowiedzi Spółka nie nadesłała żądanych dokumentów. Wskazać dodatkowo należy, iż do pisma z dnia 28 [...] 2015 r. załączono jedynie niepełną kopię dokumentu CIT-8 za 2014 r., tj. jego strony nr 1 i nr 4 (vide: k. [...] akt sądowych), czego również nie można uznać było za żądany dokument. Sąd stwierdził, że wnioskująca nie wykazała tego, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jej osoby. W konsekwencji nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Spółka winna się liczyć w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W tym stanie rzeczy WSA orzekł jak w sentencji. Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyła "C." Spółka z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia w całości i przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem spółki, WSA nieprawidłowo ocenił stan faktyczny, naruszając w sposób rażący zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Przedstawione w sprawie dokumenty i oświadczenia dowodzą bowiem, że spółka nie jest w stanie ponieść wymaganych opłat i kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia spółka powtórzyła argumenty prezentowane już wcześniej, w szczególności we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła wszystkich dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że "C." Spółka z o.o. nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania z dnia 9 [...] 2015 r. (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia z dnia 7 [...] 2015 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) skarżąca nie nadesłała wszystkich żądanych dokumentów, to jest m.in.: zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2012-2014, deklaracji VAT-7 złożonych w roku 2014, wykazu środków trwałych posiadanych w okresie dwóch ostatnich lat, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu od 1 [...] 2014 r. do dnia otrzymania wezwania, a także informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomości i ruchomości o wartości ponad 10.000 zł. Brak wskazanych wyżej dokumentów określonych w zarządzeniu z dnia 7 [...] 2015 r. uniemożliwiał pełną ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Już tylko te okoliczności uzasadniały stanowisko, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Na aprobatę nie zasługuje również twierdzenie skarżącej, że obecnie nie ma konta bankowego (pismo z 28 [...] 2015 r. złożone w odpowiedzi na wezwanie). Trudno bowiem przyjąć, iż to oświadczenie jest wiarygodne, skoro w zakresie rozliczeń z urzędem skarbowym (np. do otrzymania zwrotu podatku VAT) i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest wymagany obrót bezgotówkowy. Analiza wskazanych okoliczności musiała skutkować odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.