II FZ 517/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1084/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 września 2014 r. nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie odmowy sprostowania pouczenia postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 25 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1084/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 8 września 2014 r. nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie odmowy sprostowania pouczenia. Uzasadniając postanowienie, Sąd wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zwrócił w nim uwagę na swój zły stan zdrowia, tj. liczne choroby, które wymagają leczenia w wielu poradniach specjalistycznych. Stwierdził także, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i utrzymuje się jedynie z renty w wysokości 1700 zł. Ponadto nie wskazał żadnego wartościowego majątku. Postanowieniem z 26 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący nie złożył sprzeciwu od tego orzeczenia, wobec czego wezwano go do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczeniu wpisu. Wpis nie został jednak uiszczony i w konsekwencji postanowieniem z 26 stycznia 2015 r. Sąd odrzucił skargę. W piśmie z 12 stycznia 2015 r. skarżący zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, następnie potwierdzony na formularzu PPF. Mimo wezwania, Skarżący nie udokumentował oświadczeń zawartych w formularzu PPF, a jedynie podniósł, że stan jego zdrowia oraz dochody są objęte tajemnicą. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy, bowiem Skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu na to postanowienie Skarżący uznał, że wszystkie wydane w jego sprawie postanowienia są nieważne, bowiem wnosił on o wyłączenie Sądu. Ponadto podniósł, że Sąd wielokrotnie odmówił przyjęcia wpłaty w kasie Sądu jednocześnie wzywając o dokonanie wpłaty. Zarzucił także, że Sąd dysponuje wieloma oświadczeniami na formularzach urzędowych o stanie majątkowym, które to oświadczenia nie zostały podważone jako niezgodne ze stanem faktycznym, albowiem w przypadku zakwestionowania ich wiarygodności, obowiązkiem Sędziego było zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, a Skarżący nie posiada wiedzy by takie zawiadomienie zostało złożone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, na co wskazywał już Sąd pierwszej instancji, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 ostatecznie uznano, że Skarżący nie złożył wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych WSA w Gliwicach wobec wyraźnego oświadczenia Skarżącego w tym zakresie. Uznanie to poprzedzone zaś było czynnościami mającymi na celu wyjaśnienie zakresu złożonego uprzednio wniosku o wyłączenie oraz uzupełnienie jego braków formalnych. Nie ma więc podstaw, by sądzić, że w sprawie tej doszło do nieważności postępowania, czy też by naruszono prawo do sądu zagwarantowane w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Po drugie - należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że Skarżący nie spełnił warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). W świetle tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których Skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane i to tylko częściowo, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Skarżący zdecydowanie unika przedstawienia dokumentów potwierdzających jego oświadczenia zawarte w formularzu, mimo że Sąd wezwał o wskazanie konkretnych danych. Nie uczynił tego ani po wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu, ani na etapie zażalenia. Zasłaniał się przy tym tajemnicą. Sąd administracyjny nie może się natomiast domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o fragmentaryczne oświadczenia strony. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Sąd drugiej instancji nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego Sąd pierwszej instancji, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżący nie przedstawił dodatkowych dokumentów. Bierność skarżącego w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji, że Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. W związku z tym, że w sprawie tej oceniany jest kolejny już wniosek o przyznanie prawa pomocy, konieczne jest też podkreślenie na marginesie, co akurat pominął Sąd pierwszej instancji, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniające. Z wniosku skarżącego nie wynika zaś, aby wskazywał on na taką zmianę okoliczności sprawy, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.