II SA/Ol 1053/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2014r. sprawy ze skargi M. Dz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. Dz. kwotę 257zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 21 lutego 2012 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. skierował J.D. do domu pomocy społecznej. Organ podał, że beneficjent ma "[...]" lat, jest osobą niepełnosprawną i otrzymuje rentę w kwocie 938,53 zł z tytułu stałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto, że ze względu na swój stan zdrowia "[...]"beneficjent wymaga całodobowej opieki, gdyż nie jest w stanie samodzielnie egzystować w miejscu zamieszkania. Wyjaśniono też, że stronę skierowano do domu opieki społecznej bez jego zgody, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt "[...]". Następnie, decyzją z dnia 28 listopada 2012 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w O. umieścił J.D. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" (zwanym daje także "DPS"), od dnia 22 listopada 2012 r. na czas nieokreślony. Jednocześnie wskazał, że decyzję ustalającą opłatę za pobyt w DPS wyda pensjonariuszowi Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. Decyzją z dnia 6 grudnia 2012 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. ustalił odpłatność J.D. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "[...]"w kwocie 619,14 zł miesięcznie, od dnia pobytu oraz orzekł, że pozostałą kwotę, wynikającą z różnicy między miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]"a odpłatnością ponoszoną przez pensjonariusza, ponosić będzie Gmina M. Organ pomocy społecznej podał, że miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS w "[...]"wynosi 2.475,00 zł. Pensjonariusz dysponuje zaś dochodem z tytułu renty z dodatkiem pielęgnacyjnym, pomniejszonym o kwotę alimentów płaconych na syna, w kwocie 884,49 zł miesięcznie, zatem będzie ponosić opłatę za pobyt w DPS w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. 619,14 zł miesięcznie. Gmina M., jako jednostka samorządu terytorialnego, z której pensjonariusz jest kierowany do DPS, uiszczać będzie różnicę to jest kwotę 1.855,86 zł miesięcznie. Następnie, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. decyzją z dnia 20 marca 2013 r. ustalił M.D. opłatę za pobyt jej ojca J.D. w DPS w "[...]": za okres od 22 do 30 listopada 2012 r. w kwocie 556,74 zł, za grudzień 2012 r. w kwocie 1.231,96 zł, styczeń 2013 r. w kwocie 1.231,96 zł, luty 2013 r. w kwocie 1.231,96 zł oraz od marca 2013 r. w wysokości 1.231,96 zł miesięcznie na czas pobytu w placówce. Ponadto, organ pierwszej instancji zobowiązał M.D. do zwrotu powyższych opłat w łącznej wysokości 4.252,62 zł w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna oraz do uiszczania opłaty od marca 2013 r. do 30. dnia miesiąca. W uzasadnieniu organ podał, że stosownie do art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności małżonek i zstępni przed wstępnymi- jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zaś w dalszej kolejności gmina. Organ ustalił, że z członków rodziny pensjonariusza tylko jego córka M.D. spełnia kryterium dochodowe, co uzasadniało zobowiązanie jej do uiszczania opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Kolejną decyzją z dnia 20 marca 2013 r. organ pierwszej instancji zmienił własną decyzję z dnia 6 grudnia 2012 r. w części dotyczącej odpłatności za pobyt J.D. w Domu Pomocy Społecznej w "[...]"i ustalił, że odpłatność tę od dnia 1 marca 2013 r. ponosi: pensjonariusz w wysokości 70% dochodu, to jest w kwocie 612,14 zł, zstępni w kwocie 1.231,96 zł oraz Gmina M. w wysokości różnicy między średniomiesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w "[...]"a opłatą wnoszoną przez osoby zobowiązane, to jest w kwocie 836,90 zł. Następnie, po uchyleniu decyzją z dnia 1 lipca 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. tej decyzji, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 23 października 2013 r. ustalił opłatę za pobyt J.D. w DPS w "[...]": za okres od 22 do 30 listopada 2012 r. w kwocie 556,74 zł, za grudzień 2012 r. w kwocie 1.231,96 zł, styczeń 2013 r. w kwocie 1.231,96 zł, luty 2013 r. w kwocie 1.855,86 zł oraz od marca 2013 r. w wysokości 2,068,86 zł, zaś od września 2013 r. w kwocie 2.032,59 zł. Ponadto organ zobowiązał M.D. do zwrotu powyższych opłat w łącznej kwocie 19.322,27 zł, w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna oraz zobowiązał ja do uiszczania od 1 października 2013 r. opłat w wysokości 2.032,59 zł miesięcznie. Po rozpoznaniu odwołania M.D. od powyższej decyzji, Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. decyzją z dnia 27 stycznia 2014 r., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy zarzucił, że organ pierwszej instancji nie prowadził z dziećmi pensjonariusza rozmów dotyczących ustalenia w drodze umowy opłat za pobyt ojca w DPS. Podkreślił ponadto, że okoliczności dotyczące stacji rodzinnej i majątkowej nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. decyzją z dnia 5 maja 2014 r. ustalił M.D. opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w "[...]" w okresie od 22 listopada 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. w kwotach: za okres 22-30 listopad 2012 r.- 556,74 zł, za grudzień 2012 r. - 1.231,96 zł i za styczeń 2013 r. - 531,96 zł. Jednocześnie zobowiązał "[...]" do zwrotu powyższych opłat w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Organ pierwszej instancji podał w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej małżonek i zstępni przed wstępnymi zobowiązani są do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, gdy ich dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego (w przypadku osoby samotnie gospodarującej - kwoty nie wyższej niż 1.431 zł, od 1 października 2012 r.- kwoty nie wyższej niż 1.626 zł, natomiast w przypadku osoby w rodzinie kwoty nie wyższej niż odpowiednio 1.053 zł i 1.368 zł na osobę w rodzinie). Wskazał, że ojciec zobowiązanej został skierowany i w dniu 22 listopada 2012 r. umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w "[...]". Zgodnie z obwieszczeniem Starosty O. z dnia 26 stycznia 2012 r. w sprawie podania do publicznej wiadomości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w "[...]" na rok 2012 wynosi 2.475,00 zł. J.D. ustalono odpłatność za pobyt w placówce decyzja organu pierwszej instancji z dnia 6 grudnia 2012 r. w wysokości 619,14 zł miesięcznie od dnia pobytu; za okres 22- 30.11.2012 r. - 185,76 zł, od 1.12.2012 r. - 619,14 zł miesięcznie. Organ stwierdził, po zbadaniu sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej, że "[...]" – dzieci pensjonariusza nie są zobowiązani do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, zarówno w dacie umieszczania ojca w Domu Pomocy Społecznej ani w okresie późniejszym, gdyż ich dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Odnośnie natomiast córki M.D. organ podał, że badając jej sytuację dochodową ustalił, że w wywiadzie środowiskowym z dnia 10 stycznia 2012 r. podała ona, że uzyskuje dochód w kwocie 3.650 zł. w zaktualizowanym wywiadzie alimentacyjnym z dnia 3 grudnia 2012 r. nie podała kwoty dochodu i wskazała tylko na wydatki. W zaświadczeniu o dochodzie uzyskanym za październik 2012 r. podano, że dochód netto M.D. wyniósł 2.857,96 zł. Kierownik GOPS stwierdził, że odpłatność córki za pobyt ojca w DPS wynika z ustawy i jest konkretyzowana w decyzji administracyjnej. Obowiązek ten istnieje od dnia umieszczenia podopiecznego w DPS i od dnia kiedy strona została poinformowana przez organ o istnieniu takiego obowiązku. Kierownik podkreślił, że już w dniu przeprowadzania pierwszego wywiadu zobowiązanej przekazano informację o konieczność wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. W związku z tym przedmiotową opłatę organ naliczył za ten okres w różnicy między opłata uiszczaną przez pensjonariusza a kwotą średniego kosztu utrzymania. Koszt miesięcznego pobytu pensjonariusza w Domu Pomocy Społecznej w "[...]" na dzień umieszczania J.D. tj. listopada 2012r. wynosił - 2.475,00zł. Ze zgromadzonych dokumentów wynikało, że w październiku 2012r. uzyskała ona dochód netto w kwocie 2.857,96 zł. Od dnia 1 stycznia 2013 r. zgodnie z zawartą umową alimentacyjną zobowiązała się do płacenia alimentów na rzecz brata w kwocie 700 zł miesięcznie, natomiast od dnia 1 maja 2013 r. – w kwocie po 250 zł miesięcznie. W lutym 2013 r. uzyskała dochód netto w wysokości 2.161,72 zł. Organ zauważył ponadto, że deklarowane przez zobowiązana wydatki miesięczne przekraczają wysokość uzyskiwanego dochodu, gdyż wynoszą 4.551 zł. Kierownik GOPS stwierdził, że dochód zobowiązanej od lutego 2013 r. zmniejszyły się w znacznym stopniu co skutkuje brakiem ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w "[...]". W złożonym odwołaniu M.D. podniosła, że ma prawo powoływać się na zasady współżycia społecznego, gdyż ojciec nie tylko w czasie gdy był wobec niej i jej rodzeństwa zobowiązany do opieki, nie wywiązywał się z niej właściwie, ale ponadto pozbawił ich dachu nad głową. Cały majątek, jaki posiadał przekazał bowiem na rzecz matki, a po jej śmierci siostrze i bratu. Fakt, że przebywający w DPS mieszkaniec pozbył się majątku, z którego mógł się utrzymywać, nie może powodować, że to utrzymanie przechodzi na osoby, które nie czerpały żadnych korzyści z faktu pokrewieństwa i nie miały zapewnionej opieki wynikającej z obowiązków rodzicielskich. Swojej obecnej sytuacji życiowej i majątkowej odwołująca się nie zawdzięcza ojcu, lecz sobie i matce. Żądanie zatem od niej ponoszenia spornych opłat jest sprzeczne z zasadami etycznymi i dobrymi obyczajami. Odwołująca się zarzuciła, że organ nie zbadał, czy w sprawie zaistniały przesłanki z art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Podniosła ponadto, że postępowanie toczyło się z naruszeniem art. 10 § 1 K.p.a., gdyż została pozbawiona możliwości zapoznania się w trakcie postępowania z aktami sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. decyzją z dnia 21 lipca 2014 r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i ustaliło M.D. opłatę za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w "[...]" w okresie od 22 listopada 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. w wysokości: za okres 22-30 listopada 2012 r. – 556.74 zł, grudzień 2012 r. – 1.231,96 zł i styczeń 2013 r. – 531,96 zł. W uzasadnieniu Kolegium podało, że 18 marca 2011 r. rodzeństwo J.D. wniosło o umieszczenie go w domu pomocy społecznej. Decyzją z dnia 21 lutego 2012 r. organ pierwszej skierował J.D. do domu pomocy społecznej bez jego zgody, i od dnia 22 listopada 2012 roku decyzją Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie został on umieszczony w Domu Pomocy Społecznej ""[...]". Decyzją z dnia 6 grudnia 2012 r. organ pierwszej instancji ustalił odpłatność J.D. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w "[...]" w wysokości 619,14 zł jednocześnie wskazując, że pozostałą kwotę wynikającą z różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w "[...]" a odpłatnością ponoszoną przez pensjonariusza poniesie Gmina M. Kolegium wskazało, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w "[...]" w 2012 r. wynosił 2.475,00 zł natomiast w 2013 r.- 2.681,00 zł. Podniosło, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynikał, iż rodzeństwo odwołującej się nie jest zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Kolegium wywiodło z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, że w sytuacji gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Podkreśliło, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zaznaczyło, że powyższy obowiązek uzależniony jest od wysokości dochodu osoby zobowiązanej. Stwierdziło, że prawidłowo w zaskarżonej decyzji z dnia 5 maja 2014 r. ustalono odpłatność odwołującej się za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Jednocześnie zauważyło, że nie można w jednej decyzji orzec o ustaleniu opłaty za pobyt osoby skierowanej do domu pomocy społecznej i jednocześnie nakazać zwrot wniesionej zastępczo opłaty przez gminę. Chcąc dochodzić na podstawie art. 61 ust. 3 zwrotu opłat wnoszonych zastępczo, organ gminy winien wdrożyć odrębne postępowanie administracyjne i wydać na podstawie art. 104 ust. 1 i 3 nową decyzję administracyjną, ustalającą wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu, która stanowić będzie tytuł egzekucyjny. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium zaznaczyło, że organ pierwszej instancji ustalając odpłatność odwołującej się za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej uwzględnił zmniejszenie jej dochodów od lutego 2013 r. i do tego dnia ustalił odpłatność. Wyjaśnił, że postępowanie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej może zostać wszczęte na wniosek osoby zobowiązanej do odpłatności, jednakże dopiero w momencie ustalenia takiej odpłatności. Ponadto podniósł, że postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r. organ zawiadomił odwołującej się o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji. W dniu 4 kwietnia 2014 r. upoważniła ona brata do sporządzenia fotokopii i kserokopii akt postępowania administracyjnego w sprawie. W złożonej skardze M.D. powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji, dotyczące zaniechania rozważenia możliwości zastosowania art. 64 ustawy o pomocy społecznej i zwolnienia jej z opłaty za pobyt ojca w DPS oraz naruszenia art. 10 K.p.a. w zw. z art. 81 K.p.a. polegające na zaniechaniu stworzenia jej możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego zarówno w toku postępowania, jak i przed wydaniem decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Dokonując kontroli wydanych w niniejszej sprawie decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesione. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Podstawę materialnoprawną przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm., zwanej daje "u.p.s."). Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej: o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), o zasięgu powiatowym ustala starosta, o zasięgu regionalnym ustala marszałek województwa, a informacje o powyższym są ogłaszane w dziennikach urzędowych ww. podmiotów (ust. 2). Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane (ust. 4). Stosownie do art. 61 ust. 1 pkt. 1-3 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium - w przypadku zaś osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez wymienione wyżej osoby. Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s., indywidualizuje więc przewidziany w art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty) przez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w powyższych przepisach i ustalenie przypadających na nich kwot opłaty. Skoro na mocy decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej następuje konkretyzacja wysokości opłaty i odniesienie części tej wysokości do osób zobowiązanych do ich ponoszenia, to akt ten powinien zostać wydany przed umieszczeniem świadczeniobiorcy w domu pomocy społecznej. W aktualnym stanie prawnym decyzja o ustaleniu wysokości opłaty jest bowiem decyzją konstytutywną, czyli taką, która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc), a nie od chwili skierowania czy umieszczenia beneficjenta w domu pomocy społecznej. Prawodawca nie upoważnił zatem organu pomocy społecznej do określenia daty wcześniejszej jej ponoszenia przez zobowiązanego, niż data wydania decyzji o ustaleniu opłaty. Oznacza to, że przepisy u.p.s. nie pozwalają stwierdzić, że obowiązek uiszczenia opłaty w określonej wysokości powstaje z mocą wsteczną wobec aktu konkretyzującego ten obowiązek. Organ powinien więc ustalić wysokość opłaty z chwilą kierowania osoby do domu pomocy społecznej, a jeżeli czyni to z opóźnieniem, to wysokość opłaty może ukształtować wobec zobowiązanego z mocą wynikającą z daty wydania decyzji. Skutki orzeczenia kształtującego wysokość odpłatności nie mogą sięgać do okresu sprzed wydania decyzji (zob. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 493/13, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 242/14, wyrok tut. Sądu z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 96/14, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji określił skarżącej obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej od dnia 22 listopada 2013 r. Decyzja w tym przedmiocie została natomiast wydana po tej dacie, gdyż w dniu 5 maja 2014 r. Jak już wyżej stwierdzono, decyzja o ustaleniu odpłatności - jako decyzja kształtująca sytuację prawną adresata - nie może wywoływać skutków prawnych co do zdarzeń mających miejsce przed jej wydaniem. Działanie takie narusza bowiem podstawową zasadę systemu prawa, jaką jest zasada niedziałania prawa wstecz, stanowiąc tym samym naruszenie zasady praworządności określonej w art. 6 K.p.a. (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 242/14). Organ pierwszej instancji, ustalając obowiązek poniesienia przez skarżącą opłaty w określonej wysokości miesięcznej za okresy sprzed daty wydania decyzji nadał tej decyzji moc wsteczną, do czego nie uprawniały go przepisy u.p.s. Przed datą wydania zaskarżonej decyzji obowiązek ponoszenia opłaty nie został ukształtowany w sposób jaki przewiduje art. 59 ust. 1 u.p.s., czyli nie była określona wysokość opłaty, jaką skarżąca miała wnosić co miesiąc. Ustalając zatem wysokość opłaty sprzed daty orzekania, organ pierwszej instancji w istocie ustalił wysokość należności skarżącej, do czego nie był uprawniony. Jeżeli bowiem organ wypowiada się o obowiązku wnoszenia opłat, które jego zdaniem miały zostać poniesione, to w rezultacie wypowiada się o należnościach. Należnością jest taka opłata, która nie została przez zobowiązanego uiszczona w terminie. W ten sposób należy traktować określanie obowiązku uiszczenia opłaty z datą wcześniejszą niż data wydania decyzji kształtującej obowiązek. Dochodzenie należności związanych z pobytem w domu pomocy społecznej, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, następuje w innym trybie niż decyzja o ustaleniu wysokości opłaty. W myśl art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Dopiero wówczas gdy osoby zobowiązane nie regulują wymagalnej- ustalonej wcześniej- płatności, gmina powinna wystąpić o wydanie na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. decyzji ustalającej wysokość należności z tytułu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej. Z tej przyczyny w decyzji o ustaleniu wysokości opłaty nie można określić należności, czyli tych opłat, które nie zostały uiszczone przez zobowiązanego. Określenie należności zostało zastrzeżone dla decyzji wydawanych na podstawie art. 104 ust. 1 i ust. 3 u.p.s. Opłata za pobyt nie jest opłatą należną, jeżeli dotychczas nie powstał obowiązek jej poniesienia, czyli nie została wydana decyzja konkretyzującą jej wysokość w odniesieniu do osób wskazanych w art. 61 ust. 1 u.p.s. W stanie faktycznym i prawnym sprawy nie jest zatem możliwe zobowiązanie skarżącej do ponoszenia opłat za okres, w którym nie istniał w obrocie prawnym akt konkretyzujący wobec niej wysokość opłaty z tytułu pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Ponownie rozpoznając sprawę organy pomocy społecznej, uwzględnią powyższe rozważania Sądu i przedstawioną powyżej wykładnię przepisów, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Ustalenie wysokości odpłatności jest możliwe wyłącznie w okresach miesięcznych, licząc od dnia wydania decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Z tych przyczyn orzeczono o uchyleniu zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.