II FZ 2140/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 869/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z skargi R. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 21 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia : oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 869/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił R. O. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w wskazanym wyżej zakresie. R. O. oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.680,00 zł brutto (1.237,20 zł netto). Nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Mieszkanie, które zajmuje należy do jego matki i to ona ponosi koszty jego utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie referendarza, Skarżący złożył wyciąg z rachunku bankowego oraz deklaracje podatkowe za 2013 r. i oświadczył, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych oraz zobowiązań z tytułu kredytów lub innego zadłużenia. Postanowieniem z dnia 24 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na powyższe rozstrzygnięcie wniesiony został sprzeciw, w którym skarżący wskazał, że nie jest prawidłowe dokonywanie oceny jego obecnej sytuacji finansowej w oparciu o dochód osiągany przez niego w 2013 r. Krytycznie odniósł się również do kwestionowania stanu rachunków bankowych przedstawionych na wezwanie referendarza, podkreślił jednocześnie, że jeśli w odniesieniu do przedstawionych przez niego informacji istniały jakiekolwiek wątpliwości co do ich rzetelności, to należało wezwać do ich wyjaśnienia, a nie odmawiać przyznania prawa pomocy. Dodał, że za koniecznością ustanowienia pełnomocnika w rozpatrywanej sprawie przemawia jej zawiły charakter. WSA w Lublinie uzasadniając postanowienie wspomniane na wstępie stwierdził, że skarżący nie jest osoba ubogą. Zamieszkuje on w lokalu należącym do matki, która jak wynika z oświadczenia z dnia 21 października 2014 r. ponosi wszelkie koszty związane z jego utrzymaniem. Ponadto z zaświadczenia o zarobkach z dnia 21 października 2014 r. wynika, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, w związku z czym otrzymuje stałe miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1.680,00 zł brutto, które nie jest obciążone żadnymi zajęciami o charakterze egzekucyjnym. Z oświadczenia skarżącego wynika natomiast, że nie posiada żadnych zobowiązań finansowych. Powyższe, pozwalało w ocenie Sądu I instancji na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie jest osobą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zwłaszcza mając na względzie ich wysokość (w obu zawisłych przed tutejszym sądem sprawach wpisy od skarg wynoszą 100 zł). Od powyższego orzeczenia wywiedzione zostało zażalenie, w którym wniesiono o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz wyznaczenie pełnomocnika z urzędu celem reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed NSA, gdyż nie posiada on środków na ten cel. Skarżący zarzucił naruszenie: - art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a.") poprzez nie przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, mimo, iż zostało wykazane, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nie przeprowadzenie zarówno z urzędu jak i na wniosek strony dowodów uzupełniających z dokumentów (przedstawiających aktualną sytuację materialną, rodzinną skarżącego), mimo, że było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałyby nadmiernego przedłużenia postępowania, - art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez pozbawienie skarżącego prawa do sądu, - art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284, z późń zm.) poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony swoich praw przed sądem, a tym samym prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd I instancji pominął, iż skarżący nie posiada majątku, ponadto przy rozstrzygnięciu oparto się na danych historycznych z 2013 r., nie uwzględniając okoliczności, że wysokość otrzymywanego wynagrodzenia jest na poziomie minimalnego wynagrodzenia zasadniczego, w rezultacie nie pozwala na ponoszenie kosztów związanych z opłatą honorarium dla pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.), a na wezwanie Sądu także dodatkowe oświadczenia i dokumenty (art. 255 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie pismem z dnia 9 października 2014 r. wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, takich jak: wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, zeznania podatkowego za 2013 r., zaświadczenia pracodawcy o aktualnej wysokości wynagrodzenia oraz dokumentów wskazujących na ponoszone koszty w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika, że na dzień 21 października 2014 r. saldo na rachunku bankowym wynosiło 66,30 zł, historia operacji dla tego rachunku za okres od 21 lipca 2014 r. do 21 października 2014 r. wskazuje, że skarżący nie otrzymał żadnych wpłat na rachunek za ten okres. Z zaświadczenia o zarobkach wynika natomiast, że skarżący jest zatrudniony na czas nieokreślony od dnia 1 lutego 2009 r. na stanowisku Dyrektora Generalnego i otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w kwocie 1 237,20 zł netto. Wynagrodzenie nie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych lub innych tytułów. Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających dokonywanie opłat za media, ponieważ lokal, który zamieszkuje należy do matki skarżącego i to ona ponosi koszty utrzymania tego lokalu. Dodatkowo skarżący wskazał, że nie posiada obciążeń z tytułu kredytów konsumpcyjnych i innych tytułów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności nie można się zgodzić z stanowiskiem skarżącego, iż Sąd I instancji naruszył art. 246 § 1 p.p.s.a., skarżący otrzymuje stałe wynagrodzenie, nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem lokalu, nie jest zadłużony, w związku z powyższym trudno uznać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, gdy bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. W ocenie NSA z analizy przedstawionych przez skarżącego dokumentów jednoznacznie wynika, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie było konieczności przeprowadzania dowodu uzupełniającego o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów Konstytucji jak i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Skarżący poprzez odmowę przyznania mu prawa pomocy nie został pozbawiony ani prawa do sądu ani możności obrony swoich praw przed sądem, a tym samym prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. Wskazać należy, że sytuacja majątkowa skarżącego została dokładnie przeanalizowana zarówno przez Sąd I instancji jak i Naczelny Sąd Administracyjny, z analizy tej wynika, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania mu prawa pomocy ponieważ jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Tym samym jego prawo do sądu nie zostało w żaden sposób naruszone. W ocenie Sądu przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Z tych względów zażalenie jako bezzasadne należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.