I SA/Lu 492/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędziowie NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca),, WSA Andrzej Niezgoda, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 listopada 2014 r. sprawy ze skargi Z. U. S. Oddział na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. I SA/Lu 492/14 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w L. po rozpoznaniu zażalenia A. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia 4.04.2014 r. w sprawie określenia wysokości opłaty komorniczej w kwocie [...] zł. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) prowadził na wniosek A. (wierzyciel) postępowanie egzekucyjne wobec B. (zobowiązany, dłużnik) na podstawie m. in. 66 tytułów wykonawczych o wskazanych numerach. W celu wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny dokonał: w dniu 23.03.2013 r. zajęcia rachunku bankowego Przedsiębiorstwa w GETIN NOBLE BANK S.A. i PKO BP O/P., w dniach 11 i 16.04 oraz 9.05.2013 r. zajęcia szeregu wierzytelności zobowiązanego, natomiast w dniu 15.04.2013 r. sporządzono protokół zajęcia 118 środków transportu. Organ wskazał, że w wyniku dokonanych czynności wyegzekwowano 158.840,04 zł, z czego 158.456,44 zł zaliczono na poczet kosztów egzekucyjnych, a 383,60 zł na koszty upomnienia. Wierzyciel pismem z dnia 27.12.2013 r. i z 22.01.2014 r. poinformował organ egzekucyjny, że w wyniku wpłat dokonanych w dniach 4 i 23.12.2013 r. przez zobowiązanego - bezpośrednio na jego rachunek bankowy - należności objęte wymienionymi tytułami wykonawczymi uległy zmianie. Wobec powyższego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z dnia 14.03.2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec B. na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, natomiast postanowieniem z dnia 4.04.2014 r. na poczet dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] określił wierzycielowi opłatę komorniczą w kwocie [...] zł. W zażaleniu wierzyciel podniósł, że wpłata w wysokości [...] zł dokonana przez dłużnika w ramach udzielonej przez wierzyciela promesy nie stanowi wykonania obowiązku w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny środków, lecz jest wynikiem działań sankcyjnych i warunkowego zwolnienia z zabezpieczenia hipotecznego nieruchomości dłużnika przez A. Należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami upomnienia zostały przekazane przez dłużnika na rachunek wierzyciela w wyniku podjętych przez niego czynności. Brak jest także związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zastosowanymi przez organ egzekucyjny środkami egzekucyjnymi i uzyskanymi z tego tytułu należnościami z tytułu kosztów egzekucyjnych, a kwotami od których obliczona została wysokość opłaty komorniczej. Dyrektor Izby Skarbowej w L. rozpatrując zażalenie, w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z art. 1a pkt 6 i art. 66 § 3 ustawy egzekucyjnej, opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu pod warunkiem wystąpienia następujących przesłanek: 1) dokonania uprzednio czynności egzekucyjnych na rzecz wierzyciela, 2) kwoty stanowiące podstawę do naliczenia opłaty winny być przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego, 3) przekazanie kwot winno nastąpić w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Stosownie do art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Celem tych środków przymusu, w myśl art. 1 ustawy egzekucyjnej jest doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanych obowiązków, o których mowa w art. 2. Jeżeli zatem zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi to należy uznać, iż wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego. Wyjątki od tej zasady wskazane w art. 66 § 4 ustawy egzekucyjnej w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Zdaniem organu jeżeli wierzyciel zamierzał podjąć działania, które w jego ocenie doprowadzą do spłaty przez zobowiązanego zaległości objętych tytułami wykonawczymi, winien wystąpić z wnioskiem o zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego. Brak takiego wniosku doprowadził do braku podstawy prawnej do odstąpienia od naliczenia opłaty komorniczej w wysokości 5% kwot przekazanych wierzycielowi. Ubocznie organ wskazał, że przed przekazaniem egzekucji, organowi egzekucyjnego wierzyciel skutecznie wyegzekwował od zobowiązanego kwotę [...] zł. Zatem rezygnując następnie z samodzielnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, powinien liczyć się z możliwością ponoszenia opłaty komorniczej w przypadku dobrowolnych wpłat przez dłużnika na rachunek wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej dokonując kontroli poprawności naliczenia opłaty komorniczej wskazał, że przy jej obliczaniu wzięto pod uwagę pismo A. z dnia 22.01..2014 r. dlatego opłata ta została naliczona prawidłowo i wynosi łącznie [...] zł x 5% = (w zaokrągleniu) [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zarzucił naruszenie art.66 oraz art. 1a pkt.6 ustawy egzekucyjnej, poprzez obciążenie go opłatą komorniczą od kwoty przekazanej przez zobowiązanego bezpośrednio na konto wierzyciela na skutek podjętych przez niego czynności. W uzasadnieniu podniósł, że w związku z figurującym na koncie zobowiązanego zadłużeniem z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz FP i FGSP oraz bezskutecznością egzekucji w dniu 20.11.2012r. rozpoczął analizę i gromadzenie materiału dowodowego w sprawie ogłoszenia upadłości płatnika składek. W wyniku przeprowadzonych negocjacji, płatnik zobowiązał się do regulowania zobowiązań, co skutkowało czasowym zaniechaniem kierowania wniosku o ogłoszenie upadłości, z kontynuacją działań egzekucyjnych. Wierzyciel monitorował działania i wywiązywanie się ze zobowiązań płatnika, kierując w dniach 2.08.2013r., 23.08.2013r. oraz 15.10.2013r. pisma wzywające do spłaty zadłużenia. Wskutek powyższych działań w dniu 4.11.2013r. zobowiązany zadeklarował dobrowolną spłatę zadłużenia z wnioskiem o udzielenie promesy na zwolnienie z obciążenia hipotecznego nieruchomości. Realizując warunki promesy przekazał w dniach 04.12.2013r. i 23.12.2013r. bezpośrednio na konto wierzyciela kwotę [...] zł, która zgodnie z dyspozycją pokryła w całości zadłużenie z tytułu składek. Ponadto, w następstwie podjętych działań płatnik zwrócił się do wierzyciela z wnioskiem o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. Po rozliczeniu wpłat w Kompleksowym Systemie Informatycznym A. na koncie płatnika w dniu 31.12.2013r. oraz w 10.01.2014r. skierowano do organu egzekucyjnego zawiadomienie o zmianie stanu zaległości objętych tytułami wykonawczymi. Wierzyciel podnosił, że od otrzymania tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny nie przekazał na konto wierzyciela żadnej kwoty na poczet należności objętych tytułami, a zatem zastosowane środki nie przyczyniły się do uregulowania zadłużenia. Skoro zatem ustawodawca uzależnił powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie, czy wpłaconych przez dłużnika na rzecz wierzyciela, to wykonanie egzekwowanego dobrowolnie obowiązku przez dłużnika nie stanowiło jego wykonania w wyniku środków egzekucyjnych czy ściągnięcia egzekucyjnego należności pieniężnych. Dlatego określona opłata komornicza była nienależna. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w L. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie, przy bezspornym stanie faktycznym, spór sprowadzał się do oceny prawnej zaistniałych okoliczności stanu faktycznego. Odnosił się zatem do wykładni przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2012r., poz. 1015 ze zm.), a konkretnie podstaw istnienia obowiązku wierzyciela do uiszczenia opłaty komorniczej . Zdaniem Sądu, zakwestionować należy przyjętą przez organy egzekucyjne argumentację i wykładnię przepisów art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej, w rezultacie której doszły one do wniosku, że jeżeli zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy uznać, że wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego, wynikającego z zastosowania środków egzekucyjnych, w związku z czym wierzyciel na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest zobowiązany, z zastrzeżeniem § 4 art. 66 ustawy egzekucyjnej do uiszczenia opłaty komorniczej. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a stosownie do art. 66 § 3 ustawy egzekucyjnej, wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest zobowiązany, z zastrzeżeniem § 4 art. 66, do uiszczenia opłaty komorniczej. Powyższe wbrew stanowisku organów egzekucyjnych nie uzasadnia wniosku, iż w każdym przypadku dokonania na rzecz wierzyciela przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, wierzyciel ten jest zobowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej. Abstrahując w tym względzie od wyjątku ustanowionego przez ustawodawcę na gruncie art. 66 § 4 ustawy egzekucyjnej, podkreślić należy, iż w każdym przypadku ustalenie istnienia lub nieistnienia obowiązku uiszczenia przez wierzyciela opłaty komorniczej musi być dokonywane z uwzględnieniem reguły zawartej w § 5 art. 66 ustawy egzekucyjnej. Wskazany przepis stanowi, iż opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykładnia przywołanego przepisu prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż zważywszy na konwencję językową, którą ustawodawca posłużył się na jego gruncie – "dokonanie ściągnięcia należności pieniężnej", "zastosowanie środków egzekucyjnych, w wyniku których należność została zapłacona" – opłata komornicza uzależniona jest od skuteczności podjętych czynności egzekucyjnych. Stanowi więc ona swoistego rodzaju typ wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2000 r., w sprawie sygn. akt SA/Sz 114/99). Jego warunkiem jest jednak, jak to podkreślono, skuteczność podjętych czynności egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do ściągnięcia należności pieniężnej lub jej zapłacenia przez dłużnika w związku z podjęciem tychże czynności. Z powyższego wynika, iż między podejmowanymi przez organ egzekucyjny czynnościami egzekucyjnymi a zaspokojeniem wierzyciela w jeden ze wskazanych wyżej sposobów musi istnieć związek przyczynowy warunkujący uznanie tychże czynności za podjęte skutecznie, uzasadniający w konsekwencji obowiązek wierzyciela do uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. Zatem sam fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego i podjęcia przez organ egzekucyjnych szeregu czynności egzekucyjnych, które są nieskuteczne i nieefektywne, albowiem nie prowadzą ani do ściągnięcia należności, ani do dokonania przez dłużnika wpłaty na rzecz wierzyciela, nie rodzi po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. W niniejszej sprawie brak jest podstaw, aby uznać, że wpłaty dokonane przez zobowiązanego na rzecz wierzyciela w dniach 4 i 23 grudnia 2013r. łącznie na kwotę [...] zł, były rezultatem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny. Między tymi czynnościami, a dokonanymi wpłatami nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowy, który wyrażałby się w uznaniu, że w rozumieniu art. 66 § 5 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykonanie obowiązku przez dłużnika nie stanowi bowiem wykonania tego obowiązku bezpośrednio w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Nie stanowi również ściągnięcia należności pieniężnych przez organ egzekucyjny. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 16.05.2014r. sam organ egzekucyjny wskazał, że wierzyciel podjął równocześnie działania zmierzające do spłaty zaległości przez dłużnika. Zatem nie kwestionował, że wierzyciel skierował do dłużnika w dniu 22.11.2012r. zawiadomienia o podjęciu działań w sprawie zgłoszenia do Sądu wniosku w przedmiocie ogłoszenia upadłości zobowiązanego, a wskutek negocjacji w dniu 4.11.2013r. zobowiązany zadeklarował dobrowolną spłatę zadłużenia pod warunkiem uzyskania od wierzyciela promesy na zwolnienie z obciążenia hipotecznego nieruchomości. Organ egzekucyjny wskazał, że konsekwencją uzyskania promesy było przekazanie przez dłużnika na konto wierzyciela kwoty [...] zł. Dlatego podkreślić należy, że to właśnie podjęte przez wierzyciela, opisane przez sam organ egzekucyjny działania, świadczą o tym, że zaspokojenie wierzyciela nastąpiło bezpośrednio w związku z podjętymi przez niego działaniami. Podkreślić przy tym należy, iż przywołane działania podejmowane były w kontekście pozostawania przez wierzyciela w bezpośrednim i stałym kontakcie ze zobowiązanym. Przywołane okoliczności uzasadniają więc stanowisko o braku istnienia jakiegokolwiek związku przyczynowego między działaniami organu egzekucyjnego, a dokonanymi wpłatami. Podkreślić również należy, że art. 66 § 4 ustawy egzekucyjnej, w zakresie odnoszącym się do zasad ustalania opłaty komorniczej, nie uchyla reguły zawartej w § 5 art. 66 ustawy egzekucyjnej. Nie można zatem podzielić stanowiska organu egzekucyjnego, iż konsekwencją braku wniosku wierzyciela o zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 66 § 4 pkt 1 ustawy egzekucyjnej) przed uzyskaniem kwoty [...] zł od zobowiązanego, jest uznanie dokonanej wpłaty jako wyniku zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w sprawie stanowiącej przedmiot orzekania Sądu nie ziściły się przywołane wyżej, określone w art. 66 § 5 ustawy egzekucyjnej, warunki od spełnienia których uzależniony jest obowiązek uiszczenia przez wierzyciela na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. Dlatego uznać należy, że jej ustalenie nastąpiło z naruszeniem przywołanego przepisu, co stanowi naruszenie prawa materialnego i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 i w związku z art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.