II OZ 58/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 432/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji organu I instancji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Poinformował, że ma 65 lat i aktualnie oczekuje na przyznanie świadczenia emerytalnego, a utrzymuje się z "bezumownego odszkodowania" w wysokości 700 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienił "nieukończony pawilon handlowy" o powierzchni 88,80 m2. Dodał, że nie korzysta z pomocy osób trzecich ani z opieki społecznej. W sprzeciwie od postanowienia referendarza odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy, skarżący wskazał, że on i jego żona ponoszą osobno swoje wydatki, przy czym żona nie wyraża zgody na ujawnienie swojej sytuacji finansowo – majątkowej. Dokonując oceny przedstawionych oświadczeń oraz dokumentów Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna ma charakter wybiórczy i sprowadza się wyłącznie do wskazania tylko niektórych okoliczności, jak dochód (w postaci tajemniczego "bezumownego odszkodowania") oraz prawo własności nieukończonego budynku. Sąd zauważył, że skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego wysokość ww. dochodu, nie wskazał z jakiego tytułu je otrzymuje i dlaczego kwota ta uległa zmniejszeniu w stosunku do kwoty, którą deklarował we wcześniejszych wnioskach (1400 zł). Skarżący nie wyjaśnił dlaczego nie wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą "[...]" Przedsiębiorstwo Handlowo-usługowe J. K. i jaki z tego tytułu osiąga dochód. Nie wspomniał również – do czego z kolej przyznał się w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 799/12 (pismo tamże z dnia 3.11.2014 r. k. 275-276) - że wykonuje często "różne prace dorywcze" w stawce godzinowej 25 zł. Wnioskodawca nie określił i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych wydatków. Nie wyjaśnił dlaczego nie wskazał swojej żony jako osoby prowadzącej z nim gospodarstwo domowe i nie przedstawił jej sytuacji majątkowej oraz finansowej pomimo pouczenia go, że samo posiadanie umowy o rozdzielności majątkowej (czy rzekoma niechęć współmałżonki do ujawniania ww. danych) nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia ww. okoliczności. Wnioskodawca nie przedłożył aktualnych wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, w szczególności tego rachunku, na które wpływa jego dochód z tytułu tzw. "bezumownego odszkodowania". Nie złożył również deklaracji podatkowych za rok 2013 oraz kserokopii ostatniej strony z księgi przychodów i rozchodów lub innego dokumentu z którego wynikałaby wysokość przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i rodzaj ponoszonych kosztów. Skarżący nie wyjaśnił czyją własnością jest mieszkanie położone przy ul. [...]. Nadto nie wskazał jak zakończyło się postępowanie o podział majątku (o znacznej wartości) z byłą żoną (rozprawa w tej sprawie miała odbyć się na początku września br.). Nie wyjaśnił także co stało się z dotychczas wykazywanymi przez niego składnikami majątkowymi: mieszkaniem o pow. 50,60 m2 oraz działkami: o pow. 253 m2 oraz 137 m2 i nie określił z jakich źródeł czerpał dotychczas środki na pokrycie kosztów sądowych w innych sprawach toczących się przed Sądem. Sąd zauważył również, że skarżący nie wskazał dlaczego nie korzysta aktualnie ze wsparcia osób trzecich lub pomocy społecznej (choć we wcześniejszych wnioskach wskazywał, że korzysta np. z pomocy finansowej swoich sióstr). Nie wyjaśnił dlaczego nie rejestruje się jako osoba bezrobotna lub nie czyni starań o uzyskanie świadczenia rentowego. Nadto nie określił czy posiadany przez niego pawilon handlowo-usługowy jest rzeczywiście położony przy ul. [...], czy jest użytkowany, a jeśli tak to przez kogo i do prowadzenia jakiej działalności służy, jakie skarżący czerpie z tego korzyści. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przyczyn leżących po stronie skarżącego niemożliwe okazało się bowiem ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. K. wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącego odmowa przyznania mu prawa pomocy świadczy o blokowaniu prawa do sądu, sąd zaś zobowiązany jest do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i pismem z dnia 29 lipca 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Pomimo przedłużenia na wniosek strony terminu do wykonania tego obowiązku (zarządzenie z dnia 1 września 2014 r.), wezwany nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.