II OZ 566/16

Dnia 6 lipca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Gd 521/14 w przedmiocie wyłączenia sędziów w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: 1. odrzucić zażalenie w części dotyczącej odrzucenia wniosku o wyłączenie sędziów WSA w Gdańsku Tamary Dziełakowskiej i Doroty Jadwiszczok, 2. oddalić zażalenie w części dotyczącej oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego WSA w Gdańsku Katarzyny Krzysztofowicz, 3. sprostować zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zamiast podanej w jego komparycji oraz uzasadnieniu daty zaskarżonej przed Sądem pierwszej instancji decyzji - "[...] czerwca 2013 r.", wpisać datę "[...] czerwca 2014 r." Zaskarżonym postanowieniem z 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Gd 521/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił wniosek skarżącego W. W. o wyłączenie sędziów WSA w Gdańsku Tamary Dziełakowskiej i Doroty Jadwiszczok oraz oddalił wniosek o wyłączenie sędziego WSA w Gdańsku Katarzyny Krzysztofowicz w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący na rozprawie 3 lutego 2016 r. złożył wniosek o wyłączenie, zasiadających w składzie Sądu sędziów WSA w Gdańsku Tamary Dziełakowskiej, Doroty Jadwiszczok oraz Katarzyny Krzysztofowicz, nie wskazując podstaw wyłączenia i nie uzasadniając wniosku. Jednakże z przedstawionego przez skarżącego na rozprawie stanowiska wynika, że skarżący zarzuca łamanie prawa, niedopełnianie obowiązków, przekroczenie uprawnień przy rozstrzyganiu sprawy będącej przedmiotem postępowania przez wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku oraz sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, orzekających w tej sprawie. Dalej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek o wyłączenie sędziów WSA Tamary Dziełakowskiej oraz Doroty Jadwiszczok był kolejnym wnioskiem złożonym w tej sprawie przez skarżącego. W szczególności wniosek z 26 listopada 2014 r. o wyłączenie sędziego WSA Tamary Dziełakowskiej, uzasadniany złamaniem przez sędziego prawa i niedopilnowaniem wykonania wyroku przez organy administracji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił postanowieniem z dnia 4 grudnia 2014 r., zaś wniosek z 13 maja 2015 r. o wyłączenie sędziego WSA Doroty Jadwiszczok, motywowany nieprawidłowościami w prowadzonym przez sędziego postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił postanowieniem z dnia 21 maja 2015 r. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o wyłączenie sędziów WSA Tamary Dziełakowskiej oraz Doroty Jadwiszczok podlegał odrzuceniu na podstawie art. 22 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem – jak wskazał - ponowny wniosek o wyłączenie sędziego, niezawierający podstaw wyłączenia albo oparty na tych samych okolicznościach, podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący wnosząc o wyłączenie całego składu sądu, w którym udział brali wskazani sędziowie, nie wskazał na żadną z podstaw wyłączenia wymienionych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., ani też nie uzasadnił ich wyłączenia żadnymi zindywidualizowanymi okolicznościami. Argumentacja towarzysząca wnioskowi skarżącego nie odnosiła się bowiem wyraźnie do motywów wyłączenia, ale generalnie obrazowała krytyczne stanowisko skarżącego wobec działań podejmowanych w przedmiotowej sprawie przez funkcjonariuszy publicznych, w tym orzekających sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jego negatywna ocena tej działalności sprowadza się do zarzutu działania sprzecznie z prawem, co stanowi w istocie powielenie wcześniejszej argumentacji towarzyszącej wnioskowi z 26 listopada 2014 r. o wyłączenie sędziego WSA Tamary Dziełakowskiej oraz wnioskowi z 13 maja 2015 r. o wyłączenie sędziego WSA Doroty Jadwiszczok. Z kolei oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz Sąd pierwszej instancji uzasadnił następująco. Stwierdził, że sędzia złożyła 31 marca 2016 r. oświadczenie, że miedzy nią i stronami postępowania w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2014 r. nie występują żadne okoliczności, mogące budzić wątpliwości co do jej bezstronności w sprawie. Dalej wywiódł, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd oraz że stosownie do przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sędzia podlega wyłączeniu z mocy ustawy w przypadkach wymienionych w art. 18 tej ustawy albo zgodnie z jej art. 19 na wniosek sędziego lub strony postępowania, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Następnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia sędziego z urzędu wskazanych w art. 18 p.p.s.a. oraz, że nie występują okoliczności, które mogłyby wywołać jakiekolwiek uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz w niniejszej sprawie w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Podkreślił przy tym, że skarżący pomimo ogólnych i abstrakcyjnych zarzutów pod adresem osób uczestniczących w rozpoznawaniu sprawy będącej przedmiotem postępowania nie wskazał we wniosku żadnych okoliczności uzasadniających wątpliwości co do bezstronności sędziego. W ocenie Sądu pierwszej instancji przytoczone na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. przez skarżącego argumenty nie uprawdopodobniają nawet istnienia takich okoliczności. Konieczne jest bowiem wskazanie istotnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziego. Wątpliwość co do braku obiektywizmu musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji we wniosku, której w niniejszej sprawie zabrakło. Podsumowując Sąd stwierdził, że samo subiektywne przeświadczenie skarżącego o nieprawidłowym prowadzeniu sprawy przez sędziego i niezgodnym z prawem i przede wszystkim jego oczekiwaniami rozstrzygnięciu nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. W zażaleniu na postanowienie skarżący zażądał dołączenia do akt rozpoznawanej sprawy akt innych, wskazanych przez niego, spraw i pism, twierdząc, że są one niezbędne do prawidłowego rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów, gdyż dowodzą łamania przez nich prawa. Twierdził, że Sąd nie dopełnił obowiązków i nie zapoznał się z aktami sprawy oraz że nie jest zgodne z prawdą stanowisko Sądu, że nie wskazał podstaw wyłączenia i nie uzasadnił wniosku o wyłączenie. W związku z tym podniósł, że "podstawą wyłączenia było między innymi podejrzenie łamania prawa, popełnienie czynów zabronionych i udziału w zorganizowanej grupie, układzie, sitwie wszystkich sędziów WSA i NSA orzekających oraz sędziów nadzorujących ich pracę w sprawach dotyczących tej inwestycji oraz wysłania (...) do Prokuratora Generalnego (...) doniesienia między innymi w tej sprawie". Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie podlega rozpoznaniu jedynie w tej części, w której dotyczy oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz. Zażalenie w części dotyczącej odrzucenia wniosku o wyłączenie sędziów WSA Tamary Dziełakowskiej oraz Doroty Jadwiszczok, jest niedopuszczalne, gdyż na postanowienie o odrzuceniu wniosku o wyłączenie sędziego, wydane na podstawie art. 22 § 4 p.p.s.a., zażalenie nie przysługuje. Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 6 p.p.s.a. zażalenie przysługuje na postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego. Żaden przepis Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stanowi, aby zażalenie przysługiwało na postanowienie o odrzuceniu wniosku o wyłączenie sędziego wydane na podstawie art. 22 § 4 p.p.s.a. Taką literalną wykładnię przepisów potwierdza cel wprowadzenia do postępowania przed sądami administracyjnymi przepisu umożliwiającego odrzucenie ponownego wniosku o wyłączenie sędziego. Celem tym było – jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), którą do art. 22 p.p.s.a. dodano § 4 przewidujący, m.in., że ponowny wniosek o wyłączenie sędziego niezawierający podstaw wyłączenia albo oparty na tych samych okolicznościach, podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy - przyspieszenie postępowania (druk Sejmu VII Kadencji nr 1633). Celu tego nie można by osiągnąć, gdyby na postanowienie o odrzuceniu ponownego wniosku o wyłączenie sędziego przysługiwało – tak jak w przypadku postanowienia o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego – zażalenie. Zwrócić też należy uwagę na to, że art. 22 § 4 p.p.s.a. wzorowany jest na art. 531 k.p.c., przy wykładni którego przyjmuje się, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu ponownego wniosku o wyłączenie sędziego nie przysługuje (tak w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt III CZP 138/10). W związku z tym, że na postanowienie o odrzuceniu wniosku o wyłączenie sędziego, wydane na podstawie art. 22 § 4 p.p.s.a., nie przysługuje zażalenie, zażalenie skarżącego w tym zakresie, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., podlegało odrzuceniu przez Sąd pierwszej instancji. Skoro, zaś Sąd ten zażalenia nie odrzucił, to zostało ono odrzucone przez NSA na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Z tego względu orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Jeżeli chodzi o zażalenie w części, w której dotyczy oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz, to należy stwierdzić, że skarżący nie podważył skutecznie stanowiska Sądu pierwszej instancji, że brak podstaw do wyłączenia tego sędziego. Argumentacja skarżącego, mająca stanowić podstawę jego wniosku o wyłączenie sędziego, opiera się na subiektywnej ocenie o niewłaściwym prowadzeniu jego sprawy. W związku z tym należy zauważyć, że ewentualne błędy lub naruszenie prawa przez sąd, a więc sędziów, podlegają ocenie w postępowaniu instancyjnym. Inaczej mówiąc, jeżeli skarżący uważa, że orzekający w jego sprawie sędziowie naruszyli prawo, to może to wykazywać poprzez wniesienie odpowiedniego środka zaskarżenia od orzeczeń sądu. Twierdzenie o niezgodnym z prawem postępowaniu sędziów orzekających w sprawie nie jest natomiast, w świetle art. 18 i art. 19 p.p.s.a., podstawą wyłączenia sędziego. Taką podstawą nie jest też dalej idące, subiektywne twierdzenie skarżącego, że orzekający w jego sprawie sędziowie popełniają przestępstwa i tym bardziej, niestosowne stwierdzenia, że biorą udział "w zorganizowanej grupie, układzie, sitwie". Mając to na uwadze zażalenie skarżącego w części dotyczącej oddalenia jego wniosku o wyłączenie sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz nie jest zasadne i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Z tego względu NSA orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia. Ponadto NSA, na podstawie art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 166 p.p.s.a., sprostował oczywistą omyłkę w postanowieniu Sądu pierwszej instancji, polegającą na wskazaniu błędnej daty zaskarżonej decyzji organu administracji.