I FZ 62/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1388/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt: III SA/Gl 1388/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił G. M. (dalej: "strona", "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczyła, że ma 55 lat i mieszka z sześćdziesięcioletnim mężem i z córką (26 lat), rozwódką, która studiuje stacjonarnie medycynę. Strona i jej mąż są rencistami, córka nie uzyskuje dochodu. Strona oraz jej domownicy są osobami schorowanymi. Z dwóch świadczeń rentowych należy pokryć koszty utrzymania siebie i studiującej córki oraz koszty leczenia. Z oświadczenia tego wynika również, że skarżąca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jedynie córka jest właścicielem domu o powierzchni 100 m2. Świadczenie rentowe skarżącej zamyka się w kwocie 1.073 zł brutto, natomiast świadczenie rentowe męża skarżącej wynosi 727 zł brutto. Córka skarżącej nie pracuje, nie pobiera alimentów, ani nie otrzymuje stypendium. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") skarżąca nadesłała następujące dokumenty: zaświadczenie o zameldowaniu pod adresem zamieszkania skarżącej (strona mieszka aktualnie jedynie ze swoim mężem); rachunki za zakupy w aptece; zaświadczenie o wysokości świadczenia rentowego męża skarżącej; zaświadczenie o wysokości świadczenia rentowego skarżącej za okres od września 2014 r. do listopada 2014 r. (wyrównania w listopadzie 2014 r.); wyciąg z rachunku w I. Bank z dnia 31 grudnia 2009 r.; zeznanie PIT-37 męża skarżącej za 2013 r. i zeznanie PIT-36L za 2013 r. samej skarżącej; zaświadczenie o tym, że skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej. W piśmie przewodnim z 19 listopada 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że córka skarżącej nie mieszka już obecnie ze swoimi rodzicami. Jednocześnie w piśmie tym zawarto stwierdzenie, że odnośnie udokumentowania pożyczek, to pochodzą one od osób dla skarżących najbliższych i osoby te "obawiają się ujawnienia okoliczności, które mogą skutkować pociągnięciem ich lub osób im bliskich do odpowiedzialności karnej lub karnej skarbowej". Jednocześnie w piśmie tym stwierdzono również, że skarżąca otrzymała niewielki czas na uzupełnienie wniosku. Reszta dokumentów miała być nadesłana niezwłocznie do akt sprawy – skarżąca jednak nadal, w dalszym ciągu oczekuje na ich otrzymanie. W dniu 28 listopada 2014 r. wpłynęło do akt sprawy pismo, stanowiące informację z I. Bank o zamkniętych rachunkach bankowych prowadzonych dla M. Sąd pierwszej instancji w pisemnych motywach rozstrzygnięcia zaakcentował, że głównym powodem odmowy przyznania prawa pomocy skarżącej nie było, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, posiadanie wysokich przychodów i oszczędności lecz nierzetelne wykonanie wezwania celem uzupełnienia i uprawdopodobnienia sytuacji finansowej strony skarżącej. Sąd ten wskazał na istotne braki w dokumentacji, które uniemożliwiły przyznanie skarżącej prawa pomocy, m.in. brak dokumentu wskazującego wysokość świadczeń emerytalnych skarżącej, brak wyciągów z osobistych kont bankowych skarżącej oraz jej męża (nadesłano jedynie wydruki z kont bankowych dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej), oświadczeń w zakresie posiadania kont osobistych. W ocenie Sądu również w złożonym sprzeciwie, oprócz cytowania orzeczeń i powtarzania argumentów z wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożonych wcześniej pism, pełnomocnik nie wyjaśnił żadnych wspomnianych okoliczności i nie odniósł się w żadem sposób do sformułowanych w postanowieniu z 5 grudnia 2014 r. zastrzeżeń. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegającym na przyjęciu, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy skarżącej nie było posiadanie wysokich przychodów i oszczędności, lecz nierzetelne wykonanie wezwania celem uzupełnienia i uprawdopodobnienia sytuacji finansowej strony skarżącej, podczas gdy tenże Sąd w sprawie o sygn. akt: I SA/Gl 848/14 rozpoznawanej pomiędzy tymi samymi stronami w oparciu o ten sam stan faktyczny i prawny uznał był, że wprawdzie skarżący nie przedstawili żadnych dokumentów obrazujących koszty utrzymania ich gospodarstwa domowego ale z całą pewnością kwota uzyskiwanych przez nich dochodów wystarcza na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych, w tym wydatków związanych z leczeniem, skutkiem czego orzeczono, że zaszła przesłanka warunkująca przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz i o przeprowadzenie dowodu z załączonego odpisu postanowienia a także o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy WSA w Gliwicach, sygn. akt: I SA/Gl 848/14 na okoliczność, iż w tych samych okolicznościach faktycznych, prawnych ten sam Sąd orzekał o przyznaniu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., niewątpliwie został przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie wykorzystany, poprzez wezwanie skarżącej do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Zatem nie ulega wątpliwości, że skarżąca miała świadomość, iż jej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach - zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie były dla Sądu wystarczające do oceny jej sytuacji materialnej. Co więcej, w sytuacji gdy z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wprost wynikało, iż przyczyną nieuwzględnienia wniosku strony były braki w wyjaśnieniach i dokumentacji (na skutek których to braków Sąd uznał, że strona nie wykazała w sposób wystarczający przesłanek przemawiających za koniecznością przyznania jej prawa pomocy) strona we wniesionym środku zaskarżenia ograniczyła się jedynie do polemiki, że w innej sprawie sądowoadministracyjnej zostało jej przyznane prawo pomocy. W tym stanie rzeczy podkreślić należy, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby Sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, Lex nr 551930, z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W związku z powyższym, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.