I GZ 636/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 października 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 1135/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym po wznowieniu postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w następstwie wniesionego sprzeciwu od orzeczenia referendarza, postanowieniem z dnia 10 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 1135/14 odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia skarżącego stwierdził brak przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 t.j. ze zm. dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem wydanym w niniejszej sprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. oddalił skargę A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] czerwca 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenie opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzupełniając wniosek, na druku urzędowego formularza PPF skarżący określił zakres swojego żądania - wniosek ten obejmuje żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem i opłaty od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że od września 2015 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i od tego czasu nie przedstawiono mu żadnej oferty pracy. Oświadczył, że pozostaje w czteroosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją matką oraz dwoma braćmi: P. B. i W. B. Matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości około 1.159 zł, brat W. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3.900 zł, natomiast P. B. jest osobą bezrobotną. Ani skarżący ani jego domownicy nie posiadają żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Skarżący oszacował miesięczne koszty związane z regulowaniem opłat za media, mieszkanie, koszty leczenia, wyżywienia, odzieży oraz spłaty czterech zaciągniętych pożyczek. W odpowiedzi na wezwanie referendarza, za pismem przewodnim z dnia 8 sierpnia 2016 r. skarżący nadesłał do akt sprawy: zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w J. z dnia [...] lipca 2016 r., z którego wynika, że skarżący nadal jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna bez prawa do pobierania świadczeń z tego tytułu, zaświadczenie takiej samej treści dotyczące P. B., zaświadczenie z Raiffeisen POLBANK z dnia 8 sierpnia 2016 r. o stanie zawartej umowy limitu kredytowego, zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym na druku urzędowego formularza PPF, jako miejsce zamieszkania skarżącego, zaświadczenie o zarobkach W. B., decyzję o waloryzacji emerytury matki skarżącego z dnia 1 marca 2016 r. i wyciąg z jej rachunku bankowego za okres od końca kwietnia 2016 r. do końca lipca 2016 r. oraz dokumenty obrazujące aktualny stan zdrowotny W. B. Jednocześnie skarżący wskazał, że średni koszt leczenia matki wynosi około 1.700 zł miesięcznie. Nadto oświadczył, że bracia S. B. i P. B. obecnie nie udzielają mu już żadnej pomocy. W zażaleniu A. B. zaskarżył w całości powyższe postanowienie i wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w postaci opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł w każdej z pięciu spraw toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd w dużej mierze musiał opierać się na oświadczeniach skarżącego z uwagi na nienadesłanie do akt sprawy istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji materialnej dokumentów, w szczególności: wyciągów z rachunków bankowych oraz kart kredytowych poprzestając na oświadczeniu, że zaświadczenie o zadłużeniu można uzyskać jedynie w oddziale banku; oświadczeń o zaprzestaniu pomocy braci. Z danych przedstawionych przez skarżącego, a poddanych ocenie Sądu pierwszej instancji wynika, że nadal pozostaje on w czteroosobowym gospodarstwie domowym - zamieszkuje z dwoma braćmi: W. B. i P. B. u ich wspólnej matki W. B., którzy ponoszą wspólne koszty utrzymania mieszkania. Pomocy materialnej w postaci zakupu odzieży, żywności i obuwia udziela skarżącemu rodzeństwo, w dowód czego przedstawił stosowne oświadczenie braci, po czym w piśmie z dnia 8 sierpnia 2016 r. oznajmił, że nie otrzymuje już tej pomocy, nie przedstawiając żadnego oświadczenia. Nadto wskazać należy, że pomimo, że skarżący od dnia 10 września 2015 r. zarejestrowany jest w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, w grudniu 2015 r. zdołał zebrać środki na uiszczenie wpisu od skarg w pięciu sprawach toczących się przed WSA w Gliwicach w kwocie łącznej 1.000 zł. Także fakt uzyskania kredytów bankowych nie potwierdza stanowiska skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej. Należy wskazać, że obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów nie może przesądzać o jej zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto, jak wynika z oświadczenia skarżącego, spłaca on swoje zobowiązania, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Wobec tego, że niezbędne koszty utrzymania skarżącego, jak wynika ze złożonych oświadczeń pisemnych, ponoszą osoby trzecie, Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że jest on w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie opłaty kancelaryjnej w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Podkreślenia wymaga, że opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem wynosi 100 zł, a we wszystkich sprawach łącznie 500 zł, a więc – obiektywnie – nie jest ona wysoka. Reasumując, Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił sytuację majątkową skarżącego i ustalił, że nie spełnia on warunków przyznania prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku, a twierdzenia strony, które próbowały tę argumentację podważać były zupełnie nietrafne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.