VI SA/Wa 3360/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego R. B. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3000 (trzech tysięcy) złotych na R. B. (dalej: strona, skarżący). Podstawą prawną rozstrzygnięcia były przepisy art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust.1 pkt 1, art. 13k ust.4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 260, zwanej dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1263 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b, ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1414 zwanej dalej u.t.d.). Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Pełnomocnik strony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, iż nałożona kara jest wynikiem wadliwego działania systemu Viatoll. Załączył dokument zatytułowany "Nota Obciążeniowa" z dnia [...] listopada 2011 r. obejmujący okres rozliczeniowy od 1 października 2011 r. do 31 października 2011 r. – na okoliczność posiadania środków na koncie w dniu kontroli. Organ nie podzielił poglądu skarżącego, aby ewentualnie wadliwe działanie systemu mogło mieć wpływ na nałożenie kary za przejazd bez uiszczenia obowiązkowej opłaty elektronicznej. Wskazał, iż podstawą poczynionych w sprawie ustaleń była kontrola mobilna przeprowadzona w dniu [...] listopada 2011 r. około godziny 1450 na drodze krajowej nr [...] w Z. Inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał wówczas pojazd marki [...] o nr rej. [...], prowadzony przez Pana R. B. Podczas kontroli drogowej ustalono, że kierujący pojazdem - skarżący R. B. - nie uiścił opłaty za przejazd po drodze ekspresowej [...] na odcinku węzeł S. - węzeł N. (obecnie M. - węzeł N.) [bramownica nr [...]] w dniu [...] października 2011 r. o godzinie 13:37. Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu, został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 8 lit. c (obecnie pkt 9 lit. C) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego zawiadomił Pana R. B. o wszczęciu wobec niego postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej na podstawie protokołu kontroli nr [...]. Główny Inspektor Transportu Drogowego przeprowadził postępowanie, w wyniku którego ustalił, iż opłata za wskazany w protokole kontroli przejazd nie została uiszczona. Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. organ zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania drogowego w sprawie. Dnia [...] kwietnia 2012 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego wydał decyzję o nałożeniu kary pieniężnej na podstawie protokołu kontroli nr [...]. Ponownie rozpatrując sprawę na skutek złożonego przez stronę środka odwoławczego, Główny Inspektor Transportu Drogowego wezwał pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz do Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad – K. Sp. z o.o., do udzielania informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do wskazania, czy opłata za przejazd określony w protokole kontroli została uiszczona. Pismem z dnia [...] września 2012 r. K. Sp. z o.o. udzieliła odpowiedzi, z której wynikało, iż opłata elektroniczna za przejazd ww. pojazdem w dniu [...] października 2011 r. o godz. 13:37 nie została uiszczona. Stan salda konta w dniu [...] października 2011 r. o godz. 9:35 wynosił 0 zł. Umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała uiszczenia opłaty po dokonaniu przejazdu ("umowa pre-pay"). Pismem z dnia [...] października 2012 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego zawiadomił stronę o nowym materiale dowodowym i poinformował, że strona przed wydaniem decyzji ma prawo do wypowiedzenia się. W dniu [...] listopada 2012 r. wpłynęło do organu pismo pełnomocnika strony, w którym ponownie zwrócił uwagę na nieprawidłowe naliczanie opłat przez operatora systemu. Zdaniem pełnomocnika na koncie powinny być środki wystarczające do uiszczenia opłaty. Celem wyjaśnienia wątpliwości, Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie wezwał z dnia [...] listopada 2012 r. operatora do złożenia wyjaśnień w zakresie nieprawidłowości w pobieraniu opłaty elektronicznej za przejazdy pomiędzy lipcem i wrześniem 2011 r. oraz wskazania, czy błędne działanie systemu miało wpływ na stan konta użytkownika w dniu [...] października 2011 r. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. K. Sp. z o.o. wskazała, iż nieprawidłowo pobrane opłaty pomiędzy lipcem i wrześniem 2011 r. nie miały wpływu na stan konta użytkownika w dniu [...] października 2011 r., zaś użytkownik otrzymuje ostrzeżenie na wszystkie urządzenia przypisane do konta w postaci komunikatów wysyłanych na urządzenie informujące, że kwota na koncie osiągnęła ustalony pułap, aby umożliwić uzupełnienie środków w odpowiednim czasie. Spółka podała, iż stan konta użytkownika w dniu [...] października 2011 r. o godz. 00:00 wynosił 23,62 zł. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. organ zawiadomił pełnomocnika strony o zakończeniu postępowania dowodowego. Następnie organ pismem z dnia [...] marca 2013 r. ponownie wezwał K. Sp. z o.o. do złożenia wyjaśnień. Pismem z dnia [...] marca 2013 r. K. Sp. z o.o.wskazała, iż opłata elektroniczna za przejazd nie została uiszczona, a saldo konta o godz. 13:37 wynosiło 0 zł. Jak wynika z zestawienia pobranych opłat, na koncie użytkownika w dniu [...] października 2011 r. nie było środków pomiędzy godziną 9:18 a 14:23. Konto zostało doładowane o godz. 14:32 kwotą 1000 zł. W dniu [...] kwietnia 2013 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego ponownie wezwał operatora systemu do złożenia wyjaśnień. Pismem z dnia [...] maja 2013 r. K. Sp. z o.o. raz jeszcze wskazała, iż opłata elektroniczna za przedmiotowy przejazd nie została uiszczona z powodu braku środków na koncie użytkownika. Operator po raz kolejny potwierdził, iż na koncie użytkownika w dniu [...] października 2011 r. pomiędzy godziną 9:18 a 14:23. Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. organ zawiadomił pełnomocnika sprawy o nowym materiale dowodowym w sprawie. W dniu [...] czerwca 2013 r. wpłynęło do siedziby organu pismo, w którym pełnomocnik strony zakwestionował ustalenia wynikające z pism operatora systemu. Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. GITD wezwał R. S. - Kierownika Centrum Obsługi Klienta K. Sp. z o.o. - do złożenia zeznań w charakterze świadka w celu wyjaśnienia zaistniałych w sprawie wątpliwości. W dniu [...] września 2013 r. R. S. przesłuchany w charakterze świadka oświadczył, że opłata elektroniczna za przedmiotowy przejazd nie została uiszczona, że przyczyną nieuiszczenia opłaty była brak środków na koncie użytkownika. Ponadto świadek ten podkreślił, iż użytkownik podczas każdego przejazdu był informowany o tym, czy środki znajdujące się na umowie są wystarczające na pokrycie opłaty za przejazd drogą płatną. Potwierdził, iż operator systemu dokonywał korekt zwracając nadmierne pobrane środki na konto użytkownika, co spowodowało zwiększenie salda dostępnego na koncie. Następnie świadek podkreślił, iż obowiązkiem użytkownika jest monitorowanie stanu salda, przy czym podczas każdego przejazdu pod bramownicą użytkownik jest informowany, czy opłata została pobrana prawidłowo oraz, czy stan środków na koncie jest większy, mniejszy od danego progu minimalnego, lub równy zero. Świadek stwierdził również, iż w październiku 2011 r. opłaty były pobierane prawidłowo, a środki na koncie wpłacone [...] i [...] października 2011 r. skończyły się [...] października 2011 r. o godz. 9:18. W tym dniu użytkownik doładował konto kwotą 1000 zł o godz. 14:32. Świadek zeznał, iż pomimo nieprawidłowego poboru opłaty, sygnały wydawane przez urządzenia Viabox informowały o mającym nastąpić braku środków na koncie. Odnosząc się do wydruków przedstawionych przez pełnomocnika strony, świadek stwierdził, iż przedstawiają one dodatni stan konta. Pismem z dnia [...] września 2013 r. organ zawiadomił pełnomocnika strony o nowym materiale dowodowym. Strona pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji: - naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wyczerpująco wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, w tym nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w całości, a także błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w trakcie postępowania, co w konsekwencji spowodowało błędne ustalenie stanu faktycznego. Skarżący ponownie wskazał na błędy popełnione przez operatora systemu – K. Sp. z o.o. Ponadto, jego zdaniem, organ nie odniósł się do kwestii podnoszonej przez pełnomocnika skarżącego, iż urządzenie nie wydawało sygnałów ostrzegawczych. W konsekwencji strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie uchylenie również decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję. Organ na użytek odpowiedzi na skargę podtrzymał poglądy uzasadniające nałożenie kary pieniężnej na skarżącego, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Kierując się powyższymi przesłankami Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja jest obarczona wadami uzasadniającymi jej eliminację z porządku prawnego. Bezspornym jest w sprawie fakt poruszania się pojazdu kierowanego przez R. B. pojazdu po drodze ekspresowej [...], na odcinku węzeł S. - węzeł N. (obecnie węzeł M. - węzeł N.). Powyższy odcinek drogi krajowej po którym poruszał się ww. pojazd jest wymieniony w załączniku nr 1 pkt 9 lit. c Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną (Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.). Stosownie do treści art. 13 k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną: bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Karę pieniężną za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej nakłada się na kierującego pojazdem. Z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 udp wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej dotyczy pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, ze zm., dalej prd), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Okoliczności sprawy zdaniem Sądu jednak nie pozwalają stwierdzić w sposób niezbity, że opłata za ww. przejazd rzeczywiście nie została uiszczona, a w szczególności, czy do ewentualnego niepobrania tej opłaty nie doszło wskutek błędnego działania systemu Viatoll, na co konsekwentnie wskazywał skarżący w składanych do organu pismach, w tym również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak również w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Stan faktyczny został ustalony m.in. na podstawie odpowiedzi udzielonych przez operatora systemu – K. Sp. z o.o. oraz zeznań świadka R. S. - Kierownika Centrum Obsługi Klienta K. Sp. z o.o. Na wstępie należy podkreślić, iż Sąd stoi na stanowisku, zgodnie z którym przepływ środków pieniężnych związany z realizacją umów korzystania z systemu obsługującego pobór opłat elektronicznych winien być dowodzony w niebudzący wątpliwości sposób, dokumentami jasnymi w odbiorze i czytelnymi nawet dla podmiotu nie posiadającego wykształcenia ekonomicznego, a także dla Sądu. Nie jest też dopuszczalne w sytuacji braku dokumentów spełniających powyższe kryteria posiłkowanie się dowodem z zeznań świadka, mającego rozwiać wątpliwości związane ze wspomnianym przepływem środków finansowych. W rozpoznawanej sprawie zeznania składał świadek - pracownik operatora systemu, Viatoll, do którego obowiązków zawodowych niewątpliwie należy dbanie o dobre imię firmy. Nie kwestionując a priori jego prawdomówności należy jednak zauważyć, iż dowód z zeznań świadka jest nieprzydatny do celów, o których mowa w art. 84 § 1 k.p.a. - gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. W takiej sytuacji ustawa nakazuje powołanie biegłego w celu wydania opinii. Świadek jest źródłem dowodowym pomocnym przy ustaleniu faktów, a nie - jak to miało niezasadnie miejsce w kontrolowanej sprawie - oceny składanych do akt dokumentów. Ponownie rozstrzygając sprawę, organ uwzględni poglądy wyrażone przez Sąd w niniejszym wyroku i oceni, czy zgromadzone w sprawie dokumenty (w tym dokumenty przedstawione przez stronę: zestawienia transakcji, ew. inne) stanowią materiał wystarczający dla ustalenia, czy doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w opisanym w protokole kontroli czasie i miejscu. W razie braku możliwości jednoznacznego zinterpretowania zgromadzonej dokumentacji, organ powoła biegłego z dziedziny księgowości. Nadto organ winien ustosunkować się w sposób rzetelny do twierdzeń strony o wadliwym działaniu systemu Viatoll, polegającym na powtarzającym się niezasadnym pobieraniu opłat. Należy zbadać, czy taka sytuacja mogła mieć wpływ na stan środków skarżącego bezpośrednio przed przejazdem będącym przedmiotem kontroli - i nałożenia kary. Również w tym przypadku samo zapewnienie świadka o braku wpływu takiego faktu na stan środków na koncie u pracodawcy skarżącego, jak również o "niewątpliwym" powiadomieniu skarżącego przez posiadane przez niego urządzenie Viatoll o zbliżającym się braku środków na koncie pre-paid – nie są w ocenie Sądu wystarczające, aby je przyjąć jako podstawa do nałożenia kary pieniężnej. Z uwagi na powyższe, stwierdzając naruszenia art. 7, 77 § 1, 107 § 3 oraz 84 § 1 kpa, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie – Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.