II OZ 39/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń W. L. i J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 1049/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. L. i J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazania przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej postanawia: oddalić zażalenia. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił W. L. i J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadnili trudną sytuacją materialną. W druku formularza zaznaczyli, że wspólnie z dwoma dorosłymi synami prowadzą gospodarstwo domowe. Zamieszkują w budynku o pow. 72 m2. Zadeklarowali, że nie posiadają żadnych innych nieruchomości, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3.000 euro. Wnioskodawcy zaznaczyli, że ich pełnoletni synowie są osobami bezrobotnymi, pozbawionymi prawa do zasiłku, natomiast jedynymi dochodami w ich rodzinie jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 2887 zł brutto miesięcznie oraz świadczenie emerytalne skarżącej w wysokości 1644 zł brutto miesięcznie. Na wezwanie Sądu skarżący nadesłali dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów, zaświadczenia wystawione przez urząd pracy dla synów skarżących oraz rachunki za media. Ponadto skarżący wymienili lekarstwa, jakie stale zażywają i wskazali, że miesięczne koszty leków wynoszą około 650 zł. Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podnieśli, że źle oceniono ich sytuację majątkową. Wskazali, że z kwoty 2600 zł która zostaje im po opłaceniu udokumentowanych wydatków za media oraz po zakupie lekarstw muszą zakupić żywność dla czteroosobowej rodziny. Skarżący wskazali że miesięczny karnet obiadowy dla jednej osoby kosztuje około 250 zł, dodatkowo obiady dla 4 osobowej rodziny w soboty i niedziele około 300 zł. Skarżący wskazali, że licząc po 5 zł na osobę za śniadanie i kolację na te dwa posiłki ich rodzina potrzebuje 1200 zł miesięcznie. Z przedstawionych wyliczeń skarżących wynika, że praktycznie całą pozostałą kwotę 2600 zł potrzebują na wyżywienie rodziny. Sąd I instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie zasadniczym wydatkiem na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 200 zł. Wskazał, że skarżący dysponują łącznym dochodem 3573 zł netto miesięcznie. Natomiast udokumentowane wydatki wynoszą 312 zł. Dodatkowo miesięczny koszt zakupu leków wynosi 650 zł. Sąd uznał za wiarygodną kwotę przeznaczoną na lekarstwa skarżących mimo, że sumy tej skarżący nie udokumentowali. Odejmując kwoty tych wydatków od dochodów skarżących, Sąd ustalił, że pozostaje im do dyspozycji kwota około 2600 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący podnieśli, że rozpoznając wniosek nie uwzględniono kosztów zakupu żywności dla czteroosobowej rodziny. Zdaniem Sądu, przedstawione wyliczenia dotyczące kosztów wyżywienia rodziny można uznać za wiarygodne. Jednak istotne jest to że kwota wpisu w wysokości 200 zł stanowi mniej niż 10 % kwoty wydawanej na wyżywienie skarżących. Zdaniem Sądu jest możliwa taka zmiana w gospodarowaniu domowym budżetem, która pozwoli zaoszczędzić owe 10 % i nie grozi to uszczerbkiem w utrzymaniu rodziny zwłaszcza, że skarżący dysponują dochodem który ma charakter stały, co z kolei pozwala z większą pewnością planować wydatki rodziny. W konkluzji Sąd I instancji uznał, że wnioskodawcy nie znajdują się w sytuacji szczególnie trudnej, dającej podstawę do przyznania im prawa pomocy. Zażalenia na powyższe postanowienie wnieśli W. L. i J. L. podnosząc, że są osobami schorowanymi i ich dochody ledwo pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wnieśli o uwzględnienie, że ich miesięczne dochody przeznaczane są na utrzymanie 4-osobowej rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnoszący zażalenie osiągają bowiem stały dochód w wysokości 3.573 zł. W konsekwencji – przy uwzględnieniu tego dochodu oraz faktu, że na obecnym etapie sprawy koszty sądowe sprowadzają się jedynie do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi – Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, że wnoszący zażalenie nie znajdują się w tak trudnej sytuacji materialnej, by nie stać ich było na opłacenie kosztów sądowych. Nawet uwzględnienie wydatków wskazywanych przez wnoszących zażalenie (leczenie, utrzymanie domu) oraz fakt, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z dwoma dorosłym synami, którzy nie osiągają żadnego dochodu, nie powoduje, że zasadny jest wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Kwota 2600 zł, która pozostaje po uiszczeniu deklarowanych wydatków, pozwala na wygospodarowanie potrzebnej do pokrycia wpisu sądowego, który stanowi jedyny koszt postępowania na jego obecnym etapie. Wskazać bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Uiszczenie wpisu sądowego, przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem, tych granic nie powinno przekroczyć. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.