II GZ 52/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Sz 91/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. oddalił wniosek K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił, że skarżąca K. S. składając skargę do Sądu zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym złożyła oświadczenie, w którym podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe oraz nie posiada oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca przedłożyła kserokopię zeznania podatkowego za 2013 r. oraz oświadczyła, że nie dokonała opłat za mieszkanie za ostatnie trzy miesiące dlatego tez nie przedkłada dowodów wpłat. Nie posiada również rachunku bankowego, statusu osoby bezrobotnej i nie pobiera żadnych świadczeń ZUS i nie korzysta z żadnej formy wsparcia finansowego ze środków publicznych. WSA oddalając wniosek skarżącej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przedstawił, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów źródłowych (deklaracji, oświadczeń) nie sposób jest stwierdzić, z jakich środków finansowych skarżąca ponosi koszty swojego utrzymania. Z zeznania podatkowego za 2013 r. wynika, że przychód skarżącej z pozarolniczej działalności wyniósł [...] zł, a koszty uzyskania tego przychodu wyniosły [...] zł. Skarżąca mimo wezwania Sądu nie przedłożyła dowodów potwierdzających wydatki utrzymania siebie oraz mieszkania a jednocześnie wskazać należy, że mimo deklarowanego braku jakichkolwiek dochodów skarżąca nie ubiegała się o wsparcie ze środków opieki społecznej a także jak oświadczyła (pismem z [...] listopada 2014 r.) zrzekła się wszelkich świadczeń ZUS, mimo wieku emerytalnego. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca w sposób wiarygodny i przekonywujący nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Nie dołożyła starań wykazania jak rzeczywiście wygląda jej sytuacja finansowa i majątkowa, co pozwoliłoby Sądowi na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej. K. S. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Zażaleniem skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 1, § 2 poprzez błędną ocenę sytuacji materialnej skarżącej. Wraz z zażaleniem skarżąca przesłała wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, informację ze Spółdzielni Mieszkaniowej "K." w S., iż na dzień [...] września 2014 r. zalega z uregulowaniem należności w opłatach za mieszkanie w kwocie [...] zł oraz ksera pism i zażalenia kierowanych m.in. do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oraz Okręgowej Izby Radców Prawnych. W uzasadnieniu zażalenia na postanowienie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi oraz nie uzyskuje przychodów z działalności gospodarczej na co przedstawia dokument z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz, że zalega z opłatą za mieszkanie. W jej ocenie Sąd dokonał błędnej oceny jej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i dlaczego takiej wiarygodności odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącą informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżąca była wzywana do przedstawienia wyciągu bankowego, zaświadczenia o dochodach, rachunków obrazujących utrzymanie gospodarstwa domowego oraz siebie, jednakże pomimo wezwań Sądu I instancji nie przysłała odpowiednich dokumentów, które obrazowałyby jak twierdzi skarżąca jej trudną sytuację materialną. Samo oświadczenie skarżącej, że pozostaje ona w sytuacji, która nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, nie daje podstaw ku temu aby przyznać prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. Słusznie wskazał Sąd I instancji, iż skarżąca nie wyjaśniła w ogóle z jakich środków finansowych się utrzymuje, a na obecnym etapie przedstawiła tylko informację ze Spółdzielni Mieszkaniowej, iż zalega z opłata mieszkaniową. Jednakże, mimo wskazanych wątpliwości Sądu I instancji skarżąca nie przedstawiła wydatków swoich – minimalnych i egzystencjalnych oraz źródła ich finansowania. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.