I OZ 121/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 460/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Towarzystwa [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 460/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił S. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał m.in., że z oświadczeń wnioskodawcy znajdujących się w aktach innych spraw sądowych (m.in. w sprawie II SAB/Lu 404/14) wynika, że skarżący mieszka wraz z żoną (z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej) w mieszkaniu należącym do "A." Spółki z o.o. z siedzibą w L., korzystając w tym zakresie z prawa dożywocia oraz że spółka ta ponosi wszystkie koszty eksploatacji mieszkania. Na dochód rodziny wnioskodawcy składa się renta inwalidzka w kwocie 1 819,80 zł brutto – 424,14 zł netto – po zapłaceniu na rzecz żony alimentów w wysokości 1 291,88 zł ( dane za lipiec 2014 r. – k. 36 akt sądowych), dochody z pracy w redakcji – 200,37 zł brutto oraz emerytura żony w kwocie 943,88 zł – 808,93 zł netto (lipiec 2014 r. – k. 36 akt sąd.), jak też pomoc finansowa ze strony dzieci. Wnioskodawca oświadczył również, że sporadycznie podejmuje się dodatkowych zajęć, celem uzupełnienia dochodów. Środki te pochodzą m.in. z debetu na karcie kredytowej, który obecnie wynosi około 4 500,00 zł. Płaci on jednocześnie żonie alimenty w kwocie 1 291,88 zł, potrącane z jego renty inwalidzkiej, w tym kwota 1 091,88 zł przekazywana jest bezpośrednio z Wojskowego Biura Emerytalnego do rąk uprawnionej oraz kwotę 200 zł honorarium redakcyjnego, które skarżący również przekazuje małżonce. Oświadczył także, iż nie posiada żadnego wartościowego sprzętu myśliwskiego, zaś posiadane śrutówki z 1951 r. i z 1989 r. warte są około 300 zł za sztukę, roczny koszt przynależności do koła łowieckiego wynosi 625 zł, na co składa się składka do koła w kwocie 300 zł oraz składka do Polskiego Związku Łowieckiego w kwocie 325 zł. Skarżący wyjaśnił również, że od 2007 r. nie ponosi kosztów polowań i amunicji, gdyż od tego czasu nie bierze czynnego udziału w polowaniach, poprzestając jedynie na towarzyszeniu osobom zaprzyjaźnionym oraz iż jego koszty utrzymania koniecznego i leczenia wynoszą 600 zł miesięcznie. Poza powyższym Sąd I instancji wskazał, że umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Dodatkowo zauważył, że miesięczny dochód skarżącego wynosi łącznie 424,14 zł netto, a dochód jego żony wynosi 2 202,95 zł netto (kwota uzyskana z zsumowania kwoty alimentów otrzymywanych przez nią od skarżącego, kwoty honorarium redakcyjnego skarżącego, które również przekazuje on żonie oraz kwoty netto emerytury). Skarżący ponosi stałe miesięczne koszty utrzymania w kwocie 600 zł, co powoduje, że przy realnych dochodach w kwocie 424,14 zł musi on korzystać zarówno ze wsparcia finansowego dzieci, jak i żony. Dodano, że wysokość dochodu netto żony skarżącego umożliwia jej udzielanie pomocy finansowej. Dodano również, że z akt sądowych sprawy o sygn. akt II SAB/Lu 237/14 wynika, że skarżący pełnił do niedawna również funkcję prezesa zarządu w innej spółce kapitałowej – "R." Spółce z o.o. z siedzibą w L.. Adres tej Spółki był tożsamy z miejscem zamieszkania skarżącego – ul. [...]. W tym samym czasie członkiem rady nadzorczej tej Spółki była żona skarżącego – H. P. Z akt tych wynika nadto, że w dniu 18 lipca 2014 r. zmieniona została umowa Spółki, zaś w dniu 18 sierpnia 2014 r. orzeczeniem Sądu Rejonowego [...] wprowadzone zostały zmiany w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego dotyczące tego podmiotu, polegające m.in. na zmianie firmy, siedziby i adresu Spółki, udziałowców, a także składu władz Spółki. Z tą datą ujawniono, że skarżący i jego żona przestali pełnić funkcje członków władz Spółki (wydruk z Internetowego Monitora Sądowego i Gospodarczego – k. 55 akt sąd. sprawy o sygn. akt II SAB/Lu 237/14). W związku z tym wskazano, że wyzbycie się przez skarżącego i jego żonę możliwości uzyskiwania dochodów w sytuacji, gdy miał on świadomość konieczności ponoszenia kosztów postępowania przed sądem administracyjnym (z jego skarg jedynie przed tutejszym Sądem wszczęto kilkadziesiąt postępowań sądowych), świadczy o celowym ograniczeniu możliwości pozyskiwania środków finansowych, prowadzącym do uniknięcia spełnienia obowiązku ponoszenia wskazanych kosztów. Zażaleniem z dnia 12 stycznia 2015 r., S. P. zaskarżył postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2014 r. wskazując, że Sąd ten "robi wszystko, mimo dowodów na konieczność udzielenia pomocy, aby uniemożliwić mało zamożnym osobom korzystanie z konstytucyjnych praw obywatelskich." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie S. P. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu przewidziane w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) nie ma charakteru absolutnego. Może ono podlegać pewnym ograniczeniom, takim jak opłaty sądowe oraz tzw. przymus radcowsko – adwokacki. W przypadku jednak, gdyby ograniczenia te zamykały w konkretnej sprawie prawo dostępu do sądu, każdy może uzyskać zwolnienie od kosztów postępowania oraz pomoc profesjonalnego prawnika z urzędu. Stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - powoływanej dalej jako p.p.s.a.), generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych związanych z ich udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym zaś wtedy, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera pogłębioną analizę sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Wobec lakonicznych informacji zawartych we wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 1 grudnia 2014 r. Sąd I instancji prawidłowo sięgnął do danych zawartych w aktach innych postępowań częstokroć inicjowanych i prowadzonych przez wnoszącego zażalenie przed sądami administracyjnymi. Pozwoliło to bowiem na ustalenie z urzędu wielu istotnych kwestii mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy w kontekście przyznania lub odmowy przyznania mu prawa pomocy. Z przeprowadzonej przez Sąd I instancji – niejako "krzyżowej" – oceny stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy wynikają fakty, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczą o realnych możliwościach płatniczych skarżącego. Poza tym podnoszone w zaskarżonym postanowieniu okoliczności dotyczące sfery majątkowej wnioskodawcy nie zostały w żaden sposób zakwestionowane w ramach wniesionego do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenia. Po pierwsze Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że wnioskodawca, jak i jego żona osiągają stałe dochody, które w 2013 r. wyniosły w przypadku skarżącego 22 678,77 zł, zaś w odniesieniu do jego żony 14 676,78 zł. Prawidłowy jest również wniosek, że dochód na poziomie sięgającym blisko 40 000,00 złotych rocznie pozwala na poniesienie wpisu od skargi na bezczynność w zakresie udzielania informacji publicznej w wysokości 100 zł. Po drugie, wnioskodawca wraz z małżonką mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Jak bowiem prawidłowo ustalono, wnioskodawca pełni funkcję prezesa zarządu "A." Spółki z o.o. z siedzibą w L., która jest właścicielem mieszkania, w którym mieszka skarżący wraz z żoną i która to Spółka ponosi wszystkie koszty eksploatacji mieszkania. Po trzecie, z faktu, że wnioskodawca przekazuje na rzecz żony w formie alimentów kwotę 1 098,88 zł także wynika określona wiedza na temat jego sytuacji majątkowej. Sąd ocenia bowiem tego rodzaju okoliczności sprawy z uwzględnieniem nie tylko wiedzy prawniczej, ale i doświadczenia życiowego, to zaś wskazuje, że wysokość alimentów przekazywanych na rzecz żony pozwala przyjąć, że osoba od której zasądzono tak wysokie alimenty, jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzeniem procesu sądowego w wysokości 100 złotych. Po czwarte, pewien obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy wynika z faktu posiadania przez niego zadłużenia na karcie kredytowej w wysokości 4 500,00 zł. Zdolność kredytowa osób obiektywnie ubogich uniemożliwia im bowiem posiadanie kart kredytowych pozwalających na tak wysoki limit zadłużenia. Po piąte, na co również zwrócił zasadnie uwagę Sąd I instancji, wnioskodawca do niedawna pełnił funkcję prezesa zarządu w innej spółce kapitałowej – "R." Spółka z o.o. z siedzibą w L. W tym samym czasie członkiem rady nadzorczej tej Spółki była żona skarżącego. Pomijając wpływ tej okoliczności na sytuację majątkową wnioskodawcy, świadczy ona niewątpliwie o znacznej aktywności zawodowo – organizacyjnej S. P., co ma wpływ na jego możliwości zarobkowe. Mając zatem na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że wnioskodawca ma możliwość poniesienia, bez narażenia siebie i żony na uszczerbek w kosztach utrzymania, kosztów ustanowienia radcy prawnego oraz kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Powyższa okoliczność została prawidłowo ustalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w zaskarżonym postanowieniu, stąd też Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.