II GZ 910/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia C.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1682/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi C.C. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji adwokackiej postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił C.C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji adwokackiej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną oraz synem i córką. Skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości 1696,19 zł netto miesięcznie (załączono zaświadczenie pracodawcy). Natomiast żona skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości 2501,15 zł netto miesięcznie (załączono zaświadczenie pracodawcy). Skarżący posiada trzy nieruchomości, z których dwie wynajmuje i uzyskuje dochód w wysokości 2952 zł netto miesięcznie. Syn oraz córka skarżącego studiują (załączono zaświadczenia). Skarżący oświadczył, że ponosi koszty studiów i utrzymania dzieci w łącznej kwocie 3600 zł miesięcznie (nie przedstawiono dokumentów wskazujących na ponoszone koszty utrzymania). Dodatkowo skarżący poniósł, że wydatki miesięczne rodziny skarżącego i jego rodziny wynoszą 3414 zł. W sprzeciwie dodatkowo oświadczył, iż ponosi również dodatkowe koszty w prowadzonym gospodarstwie domowym. Sąd I instancji stwierdził, że nie można uznać, iż przy osiąganych przez skarżącego oraz jego żonę comiesięcznych dochodach, skarżący nie był w stanie zgromadzić środków niezbędnych do dochodzenia swoich praw przed sądem. Sąd uznał, że skarżący jest osobą majętną, wskazując na posiadane przez niego nieruchomości, oraz możliwość utrzymywania studiujących dzieci poza miejscem zamieszkania. Wobec powyższego Sąd I instancji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. C.C. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podniósł przede wszystkim, że wbrew temu co stwierdził Sąd I instancji, przedstawił zestawienia przelewów, dokumentujące wydatki ponoszone na uczące się dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji zbadał oraz odniósł się do oświadczeń skarżącego i ocenił jego sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowego. Zważywszy na ustaloną przez Sąd sytuację majątkową skarżącego uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzyskiwany w gospodarstwie domowym stały miesięczny dochód – 7752 zł netto oraz okoliczność iż skarżący jest współposiadaczem trzech lokali – nie potwierdza, że jest on osobą ubogą, niezaradną życiowo. O złej sytuacji finansowej skarżącego nie świadczą wskazywane wydatki miesięczne w wysokości 3414 zł na utrzymanie domu i rodziny oraz w wysokości 3600 na opłacanie studiów swoich dzieci poza miejscem zamieszkania, w tym jednego dziecka poza granicami kraju. Wobec okoliczności przedstawionych powyżej należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie przez niego żądanym. Skarżący powinien mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji wykazania posiadania znacznego majątku, czyni żądania skarżącego pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Oceny tej nie zmienia argumentacja zawarta w zażaleniu skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż w aktach sprawy nie znajdowały się dowody na wydatki ponoszone przez skarżącego, na uczące się dzieci. Należy wskazać, że Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie twierdził, że skarżący nie przedstawił dowodów ponoszonych wydatków na dzieci. Sąd I instancji również nie kwestionował, że skarżący taki wydatki ponosi. Ocenił jedynie, że jest to jedna z okoliczność, która wskazuje na jego dobrą sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę podziela. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.