I SAB/Sz 14/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Alicja Polańska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T S-R na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o wyrównanie emerytury postanawia odrzucić skargę. Skarżąca T S-R wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt V SAB/Wa 45/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, z uwagi na zamieszkiwanie skarżącej na obszarze właściwości tego sądu. Skarżąca wskazała w skardze, że do dnia złożenia skargi Prezes ZUS prowadzi sprawę w wyniku jej skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Wałbrzychu złożonej 28 września 2012 r. Z treści skargi wnika, że zarzucana bezczynność dotyczy niewyrównania niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 2005 r. W skardze skarżąca powołała się na skierowane przez nią do Naczelnika Inspektoratu ZUS w Jeleniej Górze pismo z dnia 30 grudnia 2012 r., w którym złożyła wniosek: "o wyliczenie i wypłacenie mojej emerytury za pracę w warunkach szczególnych i w szczególnym charakterze, przyjmując za podstawę wymiaru okres pracy artystycznej zaliczonej przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Komisję ds. Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców z dn. 13.12.2005 r. w wymiarze 19 lat, 3 miesięcy i 9 dni (01.08.1973-09.11.1992) solistki-flet-tj. okresu znacząco dłuższego niż wymagany w tym przypadku, okresu składkowego 15 letniego i wskazanego okresu nieskładkowego, a także uwzględniając całkowity okres składkowy i nieskładkowy ponad 26 lat, 1 miesiąc i 16 dni". Organ wyjaśnił w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, że skarżąca została poinformowana w piśmie z dnia 30 stycznia 2013 r., iż jej wniosek z dnia 28 września 2012 r. nie dotarł do Zakładu w żadnej formie. Organ wskazał nadto, że właściwą drogą odwoławczą od decyzji i postanowień organów rentowych nie jest skarżenie ich do Prezesa Zakładu, lecz - zgodnie ze wskazanym w nich pouczeniem - odwołanie do właściwego sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.153.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zakres kognicji sądów administracyjnych został doprecyzowany w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", zgodnie z którym, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Ponadto sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do powyższego uregulowania, sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości orzekają m.in. w sprawach skarg na bezczynność organów administracji (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Skarga na bezczynność organu jest jednak dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Warunkiem dopuszczalności skargi sądowoadministracyjnej na bezczynność organu jest więc istnienie podstawy prawnej do określonego działania organu. Przy czym, nie zawsze działania lub zaniechania organów administracji publicznej objęte będą kognicją sądów administracyjnych. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, czy skarga należy do kategorii spraw wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. W sprawie skarga dotyczy bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku w zakresie niewyrównania niewypłaconych elementów emerytury od dnia 30 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 2005 r. Stosownie do brzmienia art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: "k.p.c.", sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznawania - zgodnie z art. 2 k.p.c. - powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, czy Sądu Najwyższego. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących: ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia rodzinnego, emerytur i rent, innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odszkodowań przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji lub Służbie Więziennej (art. 476 § 2 k.p.c.). Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (art. 476 § 3 k.p.c.). Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2013.1442). Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń emerytalnych); oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach k.p.c. (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę. Jeżeli Zakład uzna odwołanie za uzasadnione, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku, odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu. Jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład przekazuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem. Z przywołanych regulacji wynika, że podejmowane przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych akty i czynności lub bezczynność w przedmiocie wniosków w zakresie niewyrównania niewypłaconych elementów emerytury nie są objęte kognicją sądów administracyjnych, nie są to bowiem działania organu w indywidualnej sprawie wynikającej ze stosunku administracyjnoprawnego, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-pkt 4a p.p.s.a., dlatego też nie podlegają one zaskarżeniu do tego sądu w ramach skargi na bezczynność. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, sąd - na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.