II OZ 183/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1184/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] września 2014 r., znak [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1184/14 odmówił Stowarzyszeniu "[...]" z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] września 2014 r., znak [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym – organizacją społeczno - ekologiczną, którego celem jest zachowanie walorów przyrodniczych, krajobrazowych i zasobów historyczno- kulturowych na terenie gminy Iłża. Stowarzyszenie nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Przynależność do Stowarzyszenia na dzień złożenia wniosku zadeklarowało 9 osób, zaś składki są dobrowolne i do chwili obecnej nie pobrano takich składek. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po wniesieniu sprzeciwu od powyższego postanowienia wniosek przejął do rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd stwierdził, że stowarzyszenia, podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Zdaniem Sądu okoliczność, iż stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów, a jego działalność finansowana jest z dobrowolnych składek jego członków (pkt 6 ppkt 2 regulaminu stowarzyszenia) nie oznacza, że członkowie tego podmiotu mogą tych składek nie uiszczać. Realizując zatem cele statutowe, członkowie stowarzyszenia, oprócz pracy społecznej jego członków, powinni podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych na realizację celów stowarzyszenia (np. przez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie i ich pobór). Skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować swą statutową działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Biorąc pod uwagę fakt, że Stowarzyszenie nie ustaliło przynajmniej minimalnej kwoty składek oraz w ogóle nie dokonało poboru składek, która umożliwiałyby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, stwierdzić należało, że samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy wnioskodawca, z przyczyn od siebie niezależnych, nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Z dokonanej zaś przez Sąd analizy wynika, że przyczyny te leżą po jego stronie i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w K. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez bezzasadną odmowę zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych, pomimo że wykazało, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami finansowymi. W uzasadnieniu podkreślono, że stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, co wiąże się z ograniczeniami w źródłach finansowania, a w tym przede wszystkim praktycznie z brakiem możliwości pozyskiwania z zewnątrz funduszy na działalność. Jedynym źródłem finansowania stowarzyszenia zwykłego są w zasadzie składki członkowskie. Wskazano także, że działalność Stowarzyszenia opiera się przede wszystkim na pracy społecznej członków i ich osobistym zaangażowaniu. W ocenie Stowarzyszenia przyjęcie obowiązkowych wysokich składek członkowskich oraz podjęcie ich egzekucji naraziłoby Stowarzyszenie na dodatkowe koszty, których nie jest w stanie ponieść, a przede wszystkim zniechęciłoby członków Stowarzyszenia do aktywności społecznej. W momencie zakładania Stowarzyszenia, członkowie byli przekonani, że liczba postępowań nie przekroczy jednej sprawy związanej z wydaną decyzją środowiskową na budowę elektrowni wiatrowych w gminie Iłża. Obecnie tych spraw jest znacznie więcej, a wszystkie one spowodowane są brakiem właściwych regulacji prawnych w tej kwestii i nagminnym łamaniem przepisów prawa przez organy samorządowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Ponadto, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, by podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie jest wystarczającym twierdzenie, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego. Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe. Brak stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie zwiększając zakres swojej aktywności, winno zadbać również o zgromadzenie odpowiednich środków na ten cel, np. w formie składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, że nie zdecydowało się ono podjąć uchwały w przedmiocie nie tylko obowiązku uiszczania składek członkowskich, ale także w wysokości adekwatnej do zakreślonych w regulaminie form działalności. Podzielić więc należy ugruntowany w orzecznictwie i prezentowany również przez Sąd I instancji pogląd, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). W tej sytuacji, wobec braku zaistnienia przesłanek o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.