II GZ 20/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Syndyka masy upadłości "S." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 1097/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości "S." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 24 [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier na automacie bez wymaganej licencji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 1097/14 odmówił Syndykowi Masy Upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Syndyk Masy Upadłości S. Sp. z o.o. w W. w upadłości likwidacyjnej (dalej: "syndyk") wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ znajduje się w upadłości, która od dnia 16 [...] 2012 r. obejmujące likwidację majątku. W związku z tym, że postępowanie upadłościowe ma na celu zaspokojenie zobowiązań wobec wierzycieli, stąd wszelkie środki pozyskiwane ze sprzedaży jej majątku przekazywane są na zabezpieczenie spłaty zobowiązań oraz pokrywanie kosztów postępowania upadłościowego. We wniosku wskazano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, zaś w 2013 r. poniosła ona stratę w wysokości [...] zł, a wartość posiadanych środków trwałych wynosi [...] zł. Na rachunku bankowym Spółka posiada środki w łącznej wysokości [...] zł, zaś w kasie – [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy syndyk wskazał, że od [...] 2012 r. finansował koszty postępowania upadłościowego z dochodów z umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz umowy dzierżawy z dnia 18 [...] 2012 r. Z uwagi to, że dzierżawca od [...] 2013 r. zaprzestał przekazywania środków na podatek POG, zaś od [...] 2014 r. przestał płacić czynsz - umowy nie zostały przedłużone i wygasły z końcem [...] 2014 r. Tym samym Syndyk został pozbawiony źródła finansowania kosztów postępowania upadłościowego i pozostał z zaległościami podatkowymi wygenerowanymi przez dzierżawcę w kwocie [...] zł plus odsetki. W związku z utratą źródeł finansowania postępowania upadłościowego środki masy upadłościowej ulegają systematycznemu zmniejszeniu i pomimo starań Syndyka, nie udało mu się likwidować masy upadłości drogą sprzedaży. Kontynuuje działania w tym kierunku, jednakże nie może liczyć na przychody, a stale ponosi wydatki (m.in. na znaczki pocztowe, ogłoszenia prasowe, utrzymanie biura, wynagrodzenia pracowników). W konsekwencji, zdaniem Syndyka, o ile kwota [...] zł wystarczy na uiszczenie wpisu w sprawie niniejszej, to nie może jednak być przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy Syndyk dołączył: sprawozdanie finansowe, opis i oszacowanie wartości przedsiębiorstwa, wyciągi z rachunków bankowych, raporty kasowe, pozew o zapłatę oraz wyciągi z treści ksiąg wieczystych. Postanowieniem z dnia 23 [...] 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Syndyk Masy Upadłości złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznając wniosek Syndyka Masy Upadłości odmówił przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji analiza sytuacji finansowej strony skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że uiszczenie kwoty [...] zł wykracza poza jej możliwości fiskalne. Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Przedłożone dokumenty budzą wątpliwości co do rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Skarżący nie zaktualizował danych dotyczących środków finansowych zgromadzonych w kasie, zatem Sąd nie miał w tej materii dostatecznych dowodów świadczących o całkowitym poziomie środków pieniężnych, którymi dysponuje wnioskodawca. Ostatnia informacja o posiadanych środkach finansowych w kasie wynika z raportu kasowego za [...] 2014 r., wykazującego na koniec miesiąca saldo wynoszące [...] zł. W zakresie obrotu środkami pieniężnymi skarżący w analizowanym okresie księgował wpływy zarówno na rachunkach bankowych jak i bezpośrednio w kasie upadłego. I choć nie można zakwalifikować tych transakcji jako płatności stałych, ich wysokość zapewniała możliwość zabezpieczenia środków niezbędnych do inicjowania postępowań sądowych związanych z zabezpieczeniem ewentualnych źródeł przychodu w przyszłości. Z raportu kasowego za miesiąc [...] 2014 r. wynika również, że skarżący poniósł koszty obsługi prawnej w wysokości [...] zł, co stanowiło zwrot kosztów, które kancelaria poniosła z tytułu wpisów sądowych, opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz znaczków pocztowych w [...] 2014 r. Oznacza to, że Spółka dysponowała bieżącymi przychodami, które były przeznaczane m.in. na uiszczanie wpisów sądowych. Zdaniem Sądu nie można przyjąć, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Z art. 342 § 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszu masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w rozpoznawanej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości. W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Syndyk Masy Upadłości "S." Spółki z o.o. w Warszawie zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, mimo że Spółka nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Syndyk wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając zażalenie powołał się na znaczne trudności z likwidowaniem masy upadłości Spółki. Dodał, że dysponuje środkami masy zgodnie z art. 342 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego i nie jest uprawniony do "odkładania" pieniędzy. Co do zasady nie planuje też postępowań i nie jest uprawniony do zabezpieczania środków pieniężnych na wypadek ich ewentualnego wystąpienia. Do zażalenia załączył raport kasowy za [...] 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko WSA w Olsztynie, że nie wykazano braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W masie upadłości Spółki znajdują się wystarczające środki finansowe na ich uiszczenie z uwagi na wysokość kwoty wpisu sądowego od skargi, która wynosi [...] zł. Ani akta sprawy ani zażalenie wraz z załączonym do niego dokumentem nie wskazują na żadne obiektywne trudności po stronie Syndyka w zbywaniu majątku Spółki, co mogłoby stanowić istotną okoliczność, wymagającą analizy przez Sąd pod kątem wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji trafnie przyjął, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego W tym zakresie NSA podziela pogląd wyrażony w postanowieniu sądu kasacyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r. o sygn. akt I FZ 431/12 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek ich poniesienia przez syndyka jako stronę postępowania wynika z art. 199 p.p.s.a. zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy. Skoro wnioskodawca mógł, jak podaje w zażaleniu, uiścić wpisy sądowe, opłaty skarbowe i pokryć wydatki udzielonych pełnomocnictw w łącznej w kwocie [...] zł w związku czynnościami obejmującymi masę upadłości Spółki, to tym samym był w stanie wygenerować środki na uregulowanie opłaty sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tej sprawie w wysokości [...] zł. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji