I OSK 1282/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska (spr.), Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Lu 617/14 w sprawie ze skargi Ł.P. na czynność Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 11 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania uprawnień do przystąpienia do konkursu na stanowisko referendarza sądowego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r. (sygn. akt III SA/Lu 617/14) stwierdził bezskuteczność czynności Prezesa Sądu Rejonowego L. z dnia 11 kwietnia 2014 r., polegającej na nieumieszczeniu Ł. P. na liście kandydatów dopuszczonych do konkursu nr [...] na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym L. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu [...] kwietnia 2014 r. Prezes Sądu Rejonowego w L. ustalił i ogłosił listę kandydatów dopuszczonych do konkursu nr [...] na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym L. Tego samego dnia Ł. P., który zgłosił się do konkursu i nie został umieszczony na liście, wezwał Prezesa Sądu Rejonowego L. do usunięcia naruszenia prawa poprzez umieszczenie go na liście osób uprawnionych do przystąpienia do konkursu. Swoje stanowisko skarżący uzasadnił tym, że wcześniej listem poleconym wysłał kompletną aplikację, zawierającą wszystkie niezbędne dokumenty, zgodnie z ogłoszeniem Prezesa. Zdaniem skarżącego, spełniał on zatem niezbędne wymogi formalne. W odpowiedzi na wezwanie Prezes Sądu Rejonowego L. wskazał, że skarżący nie spełnia wymogów określonych w art. 149 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 427 ze zm., dalej jako u.s.p.), ponieważ nie ukończył aplikacji ogólnej prowadzonej przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, jak też nie zdał egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, notarialnego, adwokackiego lub radcowskiego. Wobec tego, Ł. P. nie mógł zostać umieszczony na liście kandydatów dopuszczonych do konkursu na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym L. Ł. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie żądając stwierdzenia bezskuteczności czynności Prezesa Sądu Rejonowego L. Skarżący wskazał, że spełnia warunek określony w art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., bowiem w jego sytuacji zastosowanie ma art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (tekst jednolity Dz. U. 2012 r. poz. 1230 ze zm., dalej także jako u.k.s.s.p.). Podał on ponadto, że odbył aplikację referendarską w okresie od 5 listopada 2008 r. do 4 listopada 2009 r. i złożył egzamin referendarski w dniach 17 listopada i 18 grudnia 2009 r., na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 lipca 2006 r. w sprawie aplikacji referendarskiej i egzaminu referendarskiego (Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 961). W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego L. wniósł o jej oddalenie. Argumentując swoje stanowisko, Prezes podniósł, że do dnia kolejnej zmiany art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., to jest do dnia 27 marca 2012 r., warunek w nim określony spełniała również osoba, która wcześniej odbyła aplikację referendarską i złożyła egzamin referendarski. Natomiast od dnia 28 marca 2012 r. przepis ten uzyskał nowe brzmienie, a ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który uznawałby wcześniejsze odbycie aplikacji referendarskiej i złożenie egzaminu referendarskiego za równoważne ze spełnieniem warunku określonego w art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., tak jak stanowił o tym art. 66 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Wspomnianym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę Ł. P. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji stanął na stanowisku, że czynność prezesa sądu rejonowego polegającą na ustaleniu listy kandydatów dopuszczonych do konkursu na stanowisko referendarza sądowego należy uznać za czynność podlegającą zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowi art. 149 § 1 u.s.p., który określa wymagania, jakie powinien spełniać kandydat na referendarza sądowego. Podstawą odmowy dopuszczenia skarżącego do konkursu było stwierdzenie, że kandydat nie spełnia wymogu określonego w art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 marca 2012 r. Skarżący nie ukończył bowiem aplikacji ogólnej prowadzonej przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, ani nie zdał egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, notarialnego, adwokackiego lub radcowskiego. WSA w Lublinie zauważył, że skarżący ukończył aplikację referendarską i zdał egzamin referendarski. W związku z tym sytuacja prawna skarżącego w zakresie kwalifikacji do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego nie może być oceniana z pominięciem treści i skutków przepisu art. 66 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Przepis ten, będący przepisem przejściowym, wprowadzony został ze względu na zmianę sposobu uzyskiwania kwalifikacji umożliwiających ubieganie się o stanowisko referendarza sądowego i konieczność uregulowania sytuacji prawnej osób, który uzyskały takie kwalifikacje w poprzednim stanie prawnym. Skarżący rozpoczął aplikację referendarską pod rządami art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia 4 marca 2009 r., to jest do dnia wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Istotna dla rozpoznawanej sprawy zmiana polegała na likwidacji aplikacji referendarskiej. W związku z tym, że ustawa weszła w życie w trakcie rozpoczętego szkolenia aplikantów referendarskich, w art. 70 ust. 5 u.k.s.s.p. postanowiono, że aplikacja referendarska rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2009 r. oraz kończący ją egzamin referendarski odbywają się na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem. Wobec skarżącego, który ukończył aplikację referendarską i złożył egzamin referendarski w dniach 17 listopada i 18 grudnia 2009 r., stosuje się również wspomniany art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p., według którego warunek określony w art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., w brzmieniu nadanym ustawą o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury spełnia osoba, która na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie tej ustawy odbyła aplikację referendarską i złożyła egzamin referendarski lub odbyła aplikację sądową lub prokuratorską, bądź złożyła egzamin referendarski. W ten sposób zapewnione zostało zachowanie praw nabytych przez osoby, które uzyskały kwalifikacje do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego w poprzednim stanie prawnym. Sąd I instancji uznał, że wbrew stanowisku Prezesa Sądu Rejonowego L., obowiązująca od dnia 28 marca 2012 r. zmiana treści art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., wprowadzona przepisami ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 203, poz. 1192) nie pozbawia kwalifikacji do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego tych osób, które we wcześniejszym stanie prawnym odbyły aplikację referendarską i złożyły egzamin referendarski. Według zmienionego od dnia 28 marca 2012 r. przepisu art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., na stanowisko referendarza sądowego może być mianowany ten, kto ukończył aplikację ogólną prowadzoną przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub zdał egzamin sędziowski, prokuratorski, notarialny, adwokacki lub radcowski. Porównanie treści przepisu art. 149 § 1 ust. 5 u.s.p. w wersji obowiązującej od dnia 4 marca 2009 r. i od dnia 28 marca 2012 r. wskazuje, że zmiana polegała tylko na rozszerzeniu kręgu osób, które mogą być mianowane na stanowisko referendarza sądowego, o tych kandydatów, którzy zdali egzamin notarialny, adwokacki lub radcowski bez ukończenia odpowiedniej aplikacji. Przepisy ustawy nowelizującej z dnia 18 sierpnia 2011 r. nie zawierają wprawdzie żadnego przepisu przejściowego w związku ze zmianą art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., ale z tej okoliczności nie można wyciągać wniosku, że zmiana wyklucza kandydatów, którzy złożyli egzamin referendarski. WSA w Lublinie stwierdził, że w procesie wykładni omawianych przepisów nie jest wystarczające oparcie się na wykładni językowej. Artykuł 66 ust. 1 u.k.s.s.p. został sformułowany w konkretnym kontekście prawnym, to jest w celu stwierdzenia, że kwalifikacje nabyte zgodnie z poprzednim stanem prawnym, zachowane są również w nowym stanie prawnym, a więc są równoważne tym kwalifikacjom, które określa znowelizowany przepis art. 149 § 1 ust. 5 u.s.p. Dla odczytania normatywnego znaczenia kolejnej nowelizacji przepisu art. 149 § 1 ust. 5 u.s.p. ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. w celu określenia sytuacji prawnej osób, które legitymują się odbyciem aplikacji referendarskiej i złożeniem egzaminu referendarskiego, nieodzowne jest sięgnięcie do wykładni celowościowej i funkcjonalnej. W ocenie Sądu, analiza obu brzmień art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. oraz ratio legis art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p. prowadzi do wniosku, że nadanie kolejnego nowego brzmienia przepisowi art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. ustawą nowelizującą z dnia 18 marca 2011 r. nie niweczy skutku działania na przyszłość przepisu art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p. Prawodawca, likwidując aplikację referendarską, w celu uniknięcia ingerencji w prawa nabyte wprowadził rozwiązanie prawne, które zniosło negatywne skutki zmiany dla zainteresowanych i umożliwił im zachowanie kwalifikacji w nowej sytuacji. Wolą ustawodawcy było zagwarantowanie praw nabytych osobom, które na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów odbyły aplikację referendarską i złożyły egzamin referendarski. W ten sposób, poprzez ustanowienie przepisu przejściowego, ustawodawca umożliwił adresatom norm prawnych dostosowanie się do nowych regulacji. Użycie zaś przez ustawodawcę zwrotu "w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą" podyktowane było wymogami techniki legislacyjnej i określa precyzyjnie przedmiot regulacji przepisu przejściowego w konkretnej sytuacji prawnej. Przy czym taki sposób redakcji treści przepisu przejściowego nie oznacza, że skutki na przyszłość przepisu przejściowego ograniczają się tylko do czasu kolejnej nowelizacji przepisu, do którego brzmienia przepis przejściowy odwoływał się. Skoro zmiana przepisu art. 149 § 1 ust. 5 u.s.p. dokonana ustawą nowelizującą z dnia 18 sierpnia 2011 r. nie dotyczyła w ogóle osób, które odbyły aplikację referendarską i złożyły egzamin referendarski, a polegała jedynie na rozszerzeniu kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego, nie było konieczne wprowadzanie kolejnego przepisu przejściowego dla zachowania skutków działania w czasie przepisu art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p. Inna interpretacja art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p. stanowiłaby naruszenie wywodzących się z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania do państwa oraz zasady ochrony praw nabytych. Od opisanego wyroku skargę kasacyjną złożył Prezes Sądu Rejonowego L. wnosząc o jego uchylenie w całości oraz oddalenie skargi, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 149 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U z 2013 r., poz. 427 ze zm.), w zw. z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.), poprzez błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r., nr 203, poz. 1192), zdała egzamin referendarski, spełnia wymagania konieczne do mianowania na stanowisko referendarza sądowego, - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p., poprzez błędne przyjęcie, że ma on zastosowanie przy ustalaniu spełnienia wymagań do uzyskania stanowiska referendarza sądowego również po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, która znowelizowała brzmienie art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że w świetle art. 149 § 1 pkt 5, w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 marca 2012 r. (wejście w życie ustawy nowelizującej z 2011 r.), odbycie aplikacji referendarskiej i złożenie egzaminu referendarskiego na podstawie przepisów wcześniej obowiązujących nie uprawnia już do uzyskania mianowania na stanowisko referendarza sądowego. Możliwość aplikowania na wspomniane stanowisko osób z ukończoną aplikacją referendarską istniała do dnia 27 marca 2012 r. na podstawie art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu dokonana przez Sąd I instancji interpretacja przepisów z powołaniem się na reguły wykładni celowościowej i funkcjonalnej prowadzi do ustalenia normy prawnej o treści odmiennej niż wynikająca z zastosowania reguł wykładni językowej. Korzystanie z reguł wykładni celowościowej lub funkcjonalnej nie może prowadzić do takiego skutku, gdyż w istocie stanowi to "poprawianie" ustawodawcy poprzez stworzenie nowej normy prawnej, która nie pochodzi od ustawodawcy. W rozważanym przypadku, nowelizując ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., poprzez nadanie mu nowego brzmienia, ustawodawca nie zamieścił przepisu przejściowego, który analogicznie do 66 ust. 1 u.k.s.s.p. — rozszerzyłby krąg osób spełniających warunki uprawniające do uzyskania stanowiska referendarza sądowego o osoby, które wcześniej ukończyły aplikację referendarską i zdały egzamin referendarski. Przyjmując zatem założenie "racjonalności ustawodawcy", na które powołuje się WSA w Lublinie, należy dojść do wniosku, że ustawodawca zdecydował tym samym o wykluczeniu tych osób z możliwości ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego. Wnoszący skargę kasacyjną stanął na stanowisku, że od nowelizacji ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. dokonanej ustawą o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, wolą ustawodawcy było jedynie przejściowe przyznanie prawa do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego osobom, które uprawnienia zawodowe uzyskały w oparciu o poprzedni i uchylony system kształcenia. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony podniesionymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek. Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu wyłącznie naruszenie przepisów prawa materialnego. Z uwagi na to kontroli właściwego zastosowania i prawidłowej wykładni przepisów wskazanych w środku odwoławczym dokonano na podstawie ustalonego przez Sąd I instancji i niekwestionowanego w skardze kasacyjnej stanu faktycznego. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia czy przepisy obowiązujące w dniu 11 kwietnia 2014 r. uprawniały Prezesa Sądu Rejonowego L. do nieumieszczenia skarżącego na liście kandydatów dopuszczonych do konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględniając skargę Ł. P. uznał, że skoro skarżący ukończył aplikację referendarską i złożył egzamin referendarski, to zgodnie z art. 149 § 1 u.s.p. w związku z art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p spełnia przesłanki do wzięcia udziału w konkursie na stanowisko referendarza sądowego, również w świetle przepisów obowiązujących w dniu jego ogłoszenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu I instancji w pełni zasługuje na aprobatę. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt u.s.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia 4 marca 2009 r. na stanowisko referendarza sądowego mógł być mianowany ten, kto odbył aplikację referendarską i złożył egzamin referendarski albo odbył aplikację sądową, lub prokuratorską albo aplikację sądowo-prokuratorską prowadzoną na zasadach określonych w przepisach ustawy, o której mowa w art. 134 § 1, aplikację notarialną, adwokacką lub radcowską i złożył odpowiedni egzamin, albo złożył egzamin referendarski. Wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury zlikwidowana została aplikacja referendarska, jako droga dojścia do zawodu referendarza sądowego. Warunki mianowania na stanowisko referendarza sądowego, określone w art. 149 u.s.p., zostały istotnie zmienione przez wprowadzenie w § 1 pkt 5 wymogu ukończenia aplikacji ogólnej prowadzonej przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub zdania egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego albo ukończenia aplikacji notarialnej, adwokackiej lub radcowskiej i złożenia odpowiedniego egzaminu. Jednocześnie w art. 66 ust. 1 tej ustawy ustawodawca uregulował szczególną sytuację kandydatów na referendarzy, którzy odbyli aplikację referendarską i złożyli egzamin referendarski na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie tej ustawy (4 marca 2009 r.) w ten sposób, że uznał, iż spełniają oni wymagania określone w art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. Stosownie bowiem do tego przepisu warunek określony w art. 149 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, spełnia osoba, która na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem jej wejścia w ustawy odbyła aplikację referendarską i złożyła egzamin referendarski lub odbyła aplikację sądową lub prokuratorską bądź złożyła egzamin referendarski. Zamiarem ustawodawcy, wyrażonym w art. 66 u.k.s.s.p, było umożliwienie uzyskania mianowania na referendarzy sądowych pewnej grupie osób, które nie odpowiadały kryteriom ze znowelizowanego art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p., tj. przede wszystkim osobom, które odbyły aplikację referendarską i złożyły odpowiedni egzamin (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt III KRS 58/14, Lex nr 1551479). Kolejna nowelizacja art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. została wprowadzona ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z art. 1 pkt 65 przepis ten otrzymał brzmienie, zgodnie z którym na stanowisko referendarza sądowego może być mianowany ten, kto ukończył aplikację ogólną prowadzoną przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub zdał egzamin sędziowski, prokuratorski, notarialny, adwokacki lub radcowski. Wspomniana nowelizacja weszła w życie w dniu 28 marca 2012 r., a art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. obowiązywał w dniu dokonania zaskarżonej czynności Prezesa Sądu Rejonowego L. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, ostatnia nowelizacja przepisów regulujących sytuację prawną kandydatów na stanowisko referendarza sądowego polegała w istocie jedynie na rozszerzeniu kręgu osób, które mogą być mianowane na to stanowisko, poprzez dodanie osób, które bez ukończenia odpowiedniej aplikacji zdały egzamin notarialny, adwokacki lub radcowski. W odróżnieniu zatem od poprzedniej nowelizacji z 2009 r. nie zmieniono zasadniczo modelu kształcenia i rekrutacji osób, które ubiegają się o stanowisko referendarza sądowego. Strona wnosząca skargę kasacyjną wywodziła, że skoro ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw nie zawiera w ogóle żadnych przepisów przejściowych, to skutki prawne wynikające z art. 66 u.k.s.s.p ograniczają się czasowo do dnia wejścia w życie wspomnianej ustawy nowelizującej tj. do dnia 28 marca 2012 r. Przedstawiony w skardze kasacyjnej pogląd organu nie może zostać zaakceptowany przede wszystkim z tego powodu, że ustawodawca nie wyeliminował z porządku prawnego art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p., a jak wspomniano, założeniem wprowadzenia tego przepisu było umożliwienie ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego również tym osobom, które ukończyły aplikację referendarską i zdały stosowny egzamin. Gdyby wolą ustawodawcy było wyeliminowanie tego typu osób z kręgu potencjalnych kandydatów na referendarza, zostałoby to wyraźnie wskazane to w przepisach prawa. Brak analogicznego do art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p. przepisu przejściowego w ustawie z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw nie powoduje ustania skutków prawnych wynikających z powołanego ostatnio przepisu. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że art. 149 § 1 pkt 5 u.s.p. nie można odczytywać w oderwaniu od art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p., a przede wszystkim od przedstawionych wyżej celów, które stanowiły założenie ustawodawcy zmieniającego w sposób zasadniczy krąg osób uprawnionych do objęcia stanowiska referendarza. Należy zwrócić uwagę, że przyjęcie stanowiska prezentowanego przez skarżący kasacyjnie organ naruszałoby konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych, poprzez pozbawienie możliwości wzięcia udziału w konkursie na stanowisko referendarza sądowego osoby, która w poprzednio obowiązującym stanie prawnym ukończyła aplikację referendarską i zdała egzamin referendarski. Pewną formą realizacji zasady ochrony praw nabytych, a także zasady zaufania obywatela do państwa (wynikających z konstytucyjnej zasady państwa prawnego) są m.in. przepisy przejściowe tj. wspomniany art. 66 ust. 1 u.k.s.s.p. Oferują one ochronę interesów albo ekspektatyw, szczególnie istotną wówczas, gdy prawodawca zmieniając prawo zmierza do pogorszenia sytuacji prawnej jego adresatów. Zasada praw nabytych nie ma charakteru bezwzględnego, a przyznane uprawnienia można w określonych sytuacjach ograniczyć lub je znieść (wyrok TK z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn., akt K. 18/99). Całkowite wyłączenie osób legitymujących się zdanym egzaminem referendarskim z systemu ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego wymagałoby od racjonalnego ustawodawcy unormowania tego rodzaju przypadku w przepisach prawa. W ustawie z dnia 18 sierpnia 2011 r. takiego rozwiązania nie przyjęto, gdyż wprowadzane zmiany w omawianym zakresie miały charakter rozszerzający, a nie ograniczający prawa w stosunku do nowelizowanych przepisów. Stąd też zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz art. 66 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury poprzez ich błędną wykładnię nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji prawidłowo bowiem przyjął, że skarżący, który odbył aplikację referendarską w okresie od 5 listopada 2008 r. do 4 listopada 2009 r. i złożył egzamin referendarski w dniach 17 listopada i 18 grudnia 2009 r., spełniał przesłanki do objęcia stanowiska referendarza sądowego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.