II GZ 145/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S.A. z siedzibą w W. oraz N. z siedzibą w A. w Japonii na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3066/14 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie z wniosku A. S.A. z siedzibą w W. oraz N. z siedzibą w A. w J. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. oraz N. z siedzibą w A. w J. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2014 r., znak [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek postanawia: oddalić zażalenie. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił A. S.A. z siedzibą w W. oraz N. z siedzibą w A. w Japonii przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie z ich skargi na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: w dniu 14 września 2014 r. skarżące spółki wniosły skargę na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI z dnia 23 września 2014 r., pełnomocnik spółek została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia o wezwaniu pod rygorem jej odrzucenia, poprzez złożenie dokumentów określających umocowanie do reprezentowania skarżących spółek, tj. pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego polskiej spółki, dokumentu rejestrowego japońskiej spółki wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski oraz pełnomocnictwa (pełnomocnictw) upoważniającego do wniesienia skargi lub zastępowania ww. spółek przed sądami administracyjnymi. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 27 października 2014 r. na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę wobec braku usunięcia przez skarżące spółki braków formalnych. Odpis postanowienia o odrzuceniu skargi wraz z jego uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi w dniu 12 listopada 2014 r. Pismem, nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 grudnia 2014 r., skarżące spółki wniosły skargę kasacyjną od postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżących wskazała na awarię systemu komputerowego w swojej kancelarii, która wystąpiła po godzinie 17-tej w dniu 12 grudnia 2014 r., uniemożliwiając dokończenie opracowania skargi kasacyjnej oraz jej wydrukowanie i złożenie w wyznaczonym terminie, co oznacza, że przyczyny niedotrzymania terminu złożenia skargi kasacyjnej były niezależne od woli stron i ich pełnomocnika oraz niemożliwe do przezwyciężenia w czasie ich wystąpienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podkreślił, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem o braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dokonując oceny przesłanek wniosku o przywrócenie terminu, Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżących spółek nie wykazała braku winy w jego uchybieniu, a wskazana okoliczność awarii systemu komputerowego uniemożliwiająca sporządzenie skargi kasacyjnej i tym samym terminowe złożenie jej do Sądu, nie może być uznana za wyłączającą winę. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła pełnomocnik skarżących spółek wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.), a mianowicie art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na odmowie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uznanie istnienia winy po stronie pełnomocnika skarżących wynikającej z niedostatecznej staranności w prowadzeniu spraw skarżących, choć wykazane zostały obiektywne przyczyny niedotrzymania terminu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wypada przypomnieć, że przepis art. 85 p.p.s.a., stanowi zasadę, zgodnie z którą czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, przy czym, art. 86 § 1 p.p.s.a., przewiduje możliwość przywrócenia uchybionego terminu, jednakże przy zachowaniu określonych warunków, wynikających z przepisów art. 87 § 1 – 4 tej ustawy. Jednym z nich, przewidzianym w art. 87 § 2 p.p.s.a., jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Zarówno w nauce postępowania administracyjnego, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panuje zgodność, że oceniając wystąpienie przesłanki braku winy, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 149). Podkreślić należy, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem o braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W doktrynie, jak również w orzecznictwie, przyjmuje się, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się z reguły: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 333 i cytowane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego). Przenosząc te rozważania na treść zażalenia należy stwierdzić, że pełnomocnik skarżących spółek, ani we wniosku o przywrócenie terminu, ani w zażaleniu nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jako przyczynę uchybienia podano awarię systemu komputerowego w kancelarii pełnomocnika skarżących spółek – rzecznika patentowego, która wystąpiła po godzinie 17-tej w dniu 12 grudnia 2014 r., uniemożliwiając dokończenie opracowania skargi kasacyjnej oraz jej wydrukowanie i złożenie w wyznaczonym terminie. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że: "Okoliczności tych pełnomocnik skarżących nie mogła przewidzieć, ani nie była w stanie przeciwdziałać ich skutkom na swoim poziomie znajomości systemu komputerowego kancelarii. Dodatkowo, awaria systemu komputerowego pozbawiła ją dostępu do zbioru ustawodawstwa LEX Gamma, z którego korzysta za pośrednictwem Internetu, jak również do elektronicznej części akt sprawy, bez czego nie była w stanie odtworzyć kwestii węzłowych dla formułowanych zarzutów skargi kasacyjnej. Skutkiem tego, niemożliwe było także powtórzenie pracy nad skargą i jej złożenie w formie rękopisu. Okolicznościami eliminującymi możliwość skorzystania z pomocy innego rzecznika było wystąpienie awarii systemu komputerowego w piątkowych godzinach wieczornych, jednoosobowy charakter kancelarii oraz niemożność skorzystania z przygodnego pogotowia komputerowego z uwagi na poufny charakter wielu danych przechowywanych w systemie komputerowym kancelarii. (...) usunięcie awarii możliwe było dopiero w dniu 15 grudnia 2014 r. i z tego względu dopiero w tej dacie możliwe było złożenie skargi kasacyjnej". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że awaria systemu komputerowego nie jest nadzwyczajną okolicznością, której nie można przewidzieć. Zauważa także i podkreśla, że przepisy prawa nie nakładają obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej w formie elektronicznej. Zaistniała awaria, nie uniemożliwiła sporządzenia skargi kasacyjnej w inny sposób – własnoręcznie, czy też przy użyciu innego komputera. Niezrozumiałe jest wyłączenie tej ostatniej możliwości z uwagi na "poufny charakter danych", na który powołano się w zażaleniu wiążąc tę poufność z "danymi przechowywanymi w komputerze kancelarii". Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.