II FZ 111/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, , , po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Bk 654/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r. o sygn. I SA/Bk 654/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił M. W. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 września 2014 r. o nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji. 2.1. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. Referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie uznając, że dane przedstawione przez niego uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej. W sprzeciwie skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 w związku z art. 257 i art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a. Zaznaczył, że jego sytuacja finansowa jest tragiczna i powinien być w świetle obowiązujących przepisów zwolniony od kosztów sądowych. 2.2. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, WSA w Białymstoku wskazał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek zawartych w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Jego oświadczenia złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowych pismach nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Ocena sytuacji majątkowej skarżącego była już przedmiotem niejednego orzeczenia WSA w Białymstoku czy też Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których to orzeczeniach sądy jednomyślnie się wypowiadały, że składane przez skarżącego oświadczenia są niewiarygodne. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że również w niniejszej sprawie nie jest w stanie wiarygodnie ocenić sytuacji majątkowej skarżącego, w tym rzeczywistej wysokości jego dochodów. Skarżący zadeklarował swój miesięczny dochód na kwotę około 1000 zł, podczas gdy wydatki miesięczne sięgają kwoty blisko 4000 zł. Różnica pomiędzy deklarowanym przez skarżącego dochodem a wydatkami wynosi blisko 3000 zł, a mimo to w złożonym sprzeciwie, skarżący nawet nie próbuje wskazać ewentualnego źródła jej pokrycia. Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, z jakich środków pokrywane jest bieżące jego utrzymanie, przedstawia jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co w konkluzji prowadzi do wniosku, że dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie WSA w Białymstoku, skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Wobec takich ustaleń nie mają znaczenia dla wyniku postępowania okoliczności podnoszone przez skarżącego w sprzeciwie. Sprzeciw nie zawiera żadnych konkretów, które pozwoliłby na dokonanie odmiennej oceny sytuacji materialnej skarżącego niż wynikająca ze złożonego oświadczenia i przedłożonych przez niego dokumentów. Reasumując WSA w Białymstoku uznał, że skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Skarżący na powyższe postanowienie wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 w związku z art. 257 oraz art. 258 § 2 pkt 6, a także art. 58 § 1 pkt 2 i art. 178 w związku z art. 175 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych na podstawie złożonych nowych dowodów załączonych do zażalenia oraz udzielenie pomocy prawnej poprzez wyznaczenie radcy prawnego do dalszego prowadzenia sprawy. W zażaleniu skarżący wyjaśnił, że złożył uzasadniony i zgodny ze stanem faktycznym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oświadczył, iż w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 20 lat odprowadził do Skarbu Państwa ogromne kwoty tytułem podatków. Wskazał, że nigdy nie prosił i nie korzystał z jakiejkolwiek pomocy Państwa. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Białymstoku odpowiada prawu, zatem zażalenie skarżącego podlega oddaleniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile Sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 4.2. Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy, analizując jego sytuację majątkową, zobrazowaną w oświadczeniach zawartych w formularzu urzędowym PPF. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę, że skarżący nie udokumentował we właściwy sposób swojej sytuacji majątkowej. W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. To w interesie skarżącego leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. Skarżący powinien – czego w rozpoznawanej sprawie nie uczynił – przekonać zatem Sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W ocenie NSA sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w sprawie spowoduje zachwianie jego sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd pierwszej instancji za niewystarczająco wykazane i budzące poważne wątpliwości, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie oddalające ten wniosek. Przedłożone przez skarżącego wraz z zażaleniem dokumenty nie usuwają powyższych wątpliwości i niejasności jego sytuacji materialnej. Niezasadny jest w związku z tym zarzut pominięcia milczeniem wniosku skarżącego o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W sytuacji, gdy WSA w Białymstoku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, tym samym brak było podstaw do ustanowienia takiego pełnomocnika, ponieważ dopiero przyznane prawo pomocy może obejmować między innymi ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 244 § 1 p.p.s.a.). 4.4. Skarżący sformułował zarzut naruszenia przepisów postępowania, powołując w jego ramach również art. 58 § 1 pkt 2 i art. 178 w związku z art. 175 § 1 p.p.s.a. Zarzut ten jest niezrozumiały, ponieważ WSA w Białymstoku nie stosował tych przepisów, a nawet nie miał do tego podstaw. Dotyczą one bowiem sytuacji (która nie miała jeszcze miejsca w sprawie), w której nastąpiłoby odrzucenie skargi i trwa postępowanie związane z wniesieniem skargi kasacyjnej. Postępowanie w sprawie znajduje się natomiast w fazie zażaleniowej, związanej z odmową skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. 4.4. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.