II OZ 205/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2090/14 o odmowie S. K. przyznania prawa pomocy przez częściowe zwolnienie o kosztów sądowych w 80 % w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2090/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. K. przyznania prawa pomocy przez częściowe zwolnienie o kosztów sądowych w 80 % w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w 80 % wynika, że skarżący posiada dom o powierzchni 70 m², prowadzi wspólnie gospodarstwo z żoną, która jest emerytką. Nadto skarżący wskazał, że otrzymuje rentę w kwocie 951,07 zł. Pismem z 24 listopada 2014 r. Sąd I instancji wezwał skarżącego do wskazania wysokości otrzymywanej przez jego żonę emerytury i wskazania wysokości miesięcznych wydatków (w tym związanych z utrzymaniem domu). W odpowiedzi na niniejsze pismo skarżący wskazał, że w skład miesięcznych wydatków wchodzą opłaty za wodę i ścieki – ok. 100 zł, za energię elektryczną – ok. 200 zł, za gaz – około 300 zł (a w okresie zimowym około 900 zł), wydatki na leki – ok. 150 zł, podatki – ok. 50 zł. Skarżący nie wskazał jednak wysokości emerytury żony. Oświadczył w tym zakresie, że wysokość emerytury żony nie jest mu znana, ponieważ to go nie interesuje. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że brak informacji o wysokości dochodów osiąganych przez wszystkie osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym nie pozwala na ocenę na jakim poziomie kształtują się możliwości finansowe skarżącego. Zażalenie na powyższe orzeczenie wywiódł skarżący wskazując, że on i jego była żona wyłącznie zamieszkują pod jednym dachem, każdy żyje oddzielnie na własny rachunek bez prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 ppsa w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 ppsa i pismem z 24 listopada 2014 r. wezwał wnioskodawcę do wskazania wysokości emerytury otrzymywanej prze jego żonę oraz wskazanie wysokości miesięcznych wydatków (w tym wydatków związanych z utrzymanie domu). W odpowiedzi skarżący wskazał, że "wysokość emerytury żony nie jest mi znana ponieważ mnie to nie interesuje". A więc skarżący nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wskazanie przez skarżącego, że nie prowadzi wspólnie z byłą żoną gospodarstwa domowego dopiero na etapie postępowania zażaleniowego nie wpływa na ocenę zaskarżonego postanowienia. Na marginesie należy wskazać, że postanowienie w sprawie prawa pomocy, jako postanowienie niekończące postępowania może być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, zgodnie z treścią art. 165 ppsa. Strona skarżąca może złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując w nim nowe okoliczności mogące uzasadniać wzruszenie prawomocnego postanowienia. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.