I OSK 1035/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 2082/14 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r. (sygn. akt II SA/Wa 2082/14) odrzucił skargę A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. A. Z. w dniu [...] listopada 2014 r. nadał za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP), oraz opatrzył podpisem elektronicznym skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, która została mu doręczona w dniu 9 października 2014 r. Przedmiotowa skarga została wydrukowana przez pracownika organu w dniu 12 listopada 2014 r. oraz opatrzona pieczęcią organu. Odrzucając skargę – na podstawie 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że została ona wniesiona po upływie terminu przepisanego do dokonania tej czynności. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki wskazywał, że - zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a. – skarżący zobligowany był wnieść skargę do sądu w terminie 30 dni od dnia doręczenia mu ostatecznej decyzji w sprawie. W niniejszym przypadku, termin do dokonania tej czynności upływał w dniu 10 listopada 2014 r., w którym skarżący nadał drogą elektroniczną skargę. Skardze tej nadany został jednak wymiar materialny w dniu 12 listopada 2014 r., w którym skarga została wydrukowana, co skutkowało koniecznością przyjęcia, że skarga w tej dacie została wniesiona do Sądu. Powyższą ocenę Sąd Wojewódzki oparł na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2014 r., sygn. I OPS 10/13, w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym w postępowaniu sądowoadministracyjnym – z uwagi na treść art. 46 P.p.s.a. - nie jest dopuszczalne wniesienie do sądu pisma opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 262), w tym także za pośrednictwem organu administracji publicznej, za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, iż w powołanej uchwale przesądzono, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że pismo procesowe sporządzone w formie elektronicznej, opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym spełnia warunek formalny pisma procesowego, o którym mowa w art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Pismo takie – po jego wydrukowaniu – jest dotknięte brakiem formalnym, który może być uzupełniony przez autora pisma poprzez złożenie podpisu własnoręcznego na jego wydruku. Pismo procesowe złożone w postaci elektronicznej - w zakresie nieunormowanym szczególnymi przepisami - nie wywołuje skutków prawnych, które ustawa wiąże ze złożeniem pisma procesowego, przy czym nie chodzi o brak formalny pisma, lecz o jego pierwotny, nieusuwalny brak skuteczności spowodowany użyciem nieautoryzowanej techniki. Najwcześniejszą zaś datę, w której pismo - nadane w taki sposób, może być uznane za wniesione do sądu, jest data jego wydrukowania, co w niniejszym przypadku miało miejsce w dniu 12 listopada 2014 r. a więc po upływie terminu przesianego do dokonania tej czynności. A. Z., w skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższe postanowienie w całości, zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie: - art. 2 w zw. z art. 45 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U, 1997 nr 78 poz, 483 ze zm.) oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz, U. z 1993 r. nr 60, poz. 284 ze zm.) poprzez uznanie, iż organ administracji publicznej może dowolnie decydować o realizacji efektywnego prawa do sądu a w efekcie pozbawienie skarżącego prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd; - art. 58 § 1 pkt 2 w zw. 53 § 1 P.p.s.a., uznając, że przepis ten określa, że termin złożenia skargi liczy się od dnia jej "zmaterializowania" i tym samym odbiera się prawo do usunięcia braków formalnych pisma. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosił, że wyrażone przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, w konsekwencji, pozbawia skarżącego uprawnienia do uzupełnienia braku formalnego skargi, a tym samym przysługującego mu prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Sąd I instancji przyjmując, że dopiero wydrukowanie skargi oznacza jej rzeczywisty wpływ, akceptuje sytuację, w której organy administracji publicznej mogą w sposób zupełnie dowolny określać uprawnienia skarżących poprzez arbitralne określenie terminu wydrukowania złożonej skargi. Takie stanowisko pozbawia zaś stronę możliwości skorzystania, z uprawnień wynikających z powołanych w zarzutach przepisów Konstytucji RP i prawa międzynarodowego gwarantujących dostęp do sądu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów procedury sądowoadministracyjnej skarżący kasacyjnie wywodził, że wyłącznie strona jest dysponentem czasu, jaki został jej przyznany przez ustawodawcę do wniesienia skargi. Tylko ona zatem decyduje, w jakim momencie terminu wniesie skargę. Jeśli jej życzeniem jest dokonać tej czynności w ostatnim dniu terminu, należy bezwzględnie umożliwić jej skorzystanie z tego prawa. W konsekwencji rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący został pozbawiony prawa do sądu przez organ, z którym toczy spór prawny, co oznaczało, że organ, który jest stroną w sprawie, wpłynął lub może wpływać na rozpatrzenie sprawy przez sąd administracyjny. W świetle powyższego skarżący kasacyjnie stwierdził, powołując się przy tym na wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2011 r. (sygn. akt II FZ 447/11) stanowisko, że datę wniesienia skargi powinien być dzień rzeczywistego przesłania poczty elektronicznej, który zostanie odzwierciedlony u odbiorcy wiadomości w odpowiednim programie pocztowym. Zarówno art. 58 § 1 pkt 2 jak i art. 53 § 1 P.p.s.a. nie przesądzają w żadnym zakresie, że odrzuceniu z uwagi na upływ terminu podlega skarga, która została wniesiona w terminie, ale na skutek działania organu administracji niezawinionego przez skarżącego jej "zmaterializowanie" nastąpiło w terminie późniejszym. Szczególnie, że organ za pośrednictwem którego wniesiono skargę posiada skrzynkę ePUAP i stosowne potwierdzenie odbioru pisma zostało we właściwym terminie skierowane do skarżącego. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które okazały się nieusprawiedliwione. Sprowadzały się one do zanegowania wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu stanowiska, że dniem wniesienia przez skarżącego za pośrednictwem organu skargi do sądu administracyjnego w formie elektronicznej, jest dzień "zmaterializowania" jej przez pracownika tego organu. Prezentowane przez Sąd I instancji stanowisko należy uznać za prawidłowe. Trzeba bowiem podkreślić, że zasady wnoszenia skargi do sądu administracyjnego regulują przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazane zagadnienie reguluje m. in. treść z art. 53 § 1 P.p.s.a. zgodnie z którym skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenie skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Wniesienie skargi po upływie terminu przepisanego do dokonania tej czynności skutkuje zaś stosowanie do art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - jej odrzuceniem. We wspomnianej ustawie, w przeciwieństwie chociażby do Kodeksu postępowania administracyjnego, nie przewidziano możliwości wniesienia pisma drogą elektroniczną. Dokonanie tej czynności w takiej formie skutkuje zaś koniecznością doprowadzenia do sytuacji, w której wniesionej przez stronę skardze – w świetle przepisów postępowania sądowoadministracyjnego - może zostać nadany bieg. Zważywszy, że we wspomnianym akcie przewiedziono możliwość złożenia przez stronę pisma procesowego spełniającego m. in. opisane w art. 46 P.p.s.a wymogi formalne (obejmujące chociażby obowiązek złożenia na nim podpisu przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika), jedynie w "zmaterializowanej" formie, zadaniem Sądu (w przypadku skargi zaś organu, za pośrednictwem którego jest składana) jest doprowadzenie do nadania pismu takiego właśnie "kształtu". W takiej sytuacji za najwcześniejszą datę jego wpływu należy uznać dzień jego wydrukowania. Stanowisko to znajduje oparcie w powołanej przez Sąd I instancji uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2014 r., sygn. I OPS 10/13, w której wskazano, że w aktualnym stanie prawnym w postępowaniu sądowoadministracyjnym – z uwagi na treść art. 46 P.p.s.a. - nie jest dopuszczalne wniesienie do sądu pisma opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r., poz. 262), w tym także za pośrednictwem organu administracji publicznej, za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W powołanej uchwale ponadto przesądzono, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że pismo procesowe sporządzone w formie elektronicznej, opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym spełnia warunek formalny pisma procesowego, o którym mowa w art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Podkreślono także, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że pismo takie – po jego wydrukowaniu – jest dotknięte brakiem formalnym, który może być uzupełniony przez autora pisma poprzez złożenie podpisu własnoręcznego na jego wydruku. Pismo procesowe złożone w postaci elektronicznej - w zakresie nieunormowanym szczególnymi przepisami - nie wywołuje skutków prawnych, które ustawa wiąże ze złożeniem pisma procesowego, przy czym nie chodzi o brak formalny pisma, lecz o jego pierwotny, nieusuwalny brak skuteczności spowodowany użyciem nieautoryzowanej techniki (p. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2009 r., I KZP 39/08, OSNKW 2009, nr 5, poz. 36, z dnia 15 lipca 2010 r., III SW 87/10, OSNP 2011, nr 3-4, poz. 53 oraz z dnia 25 października 2011 r., III SW 70/11, OSNP 2012, nr 11-12, poz. 144). Najwcześniejszą datę, w której pismo nadane drogą elektroniczną może być uznane za wniesione do sądu, jest data jego wydrukowania. Wówczas dopiero pismo takie uzyskuje wymiar materialny, a więc przyjmuje cechy pisma tradycyjnego. Wykonany wydruk należy, jako pismo wpływające do sądu, oznakować pieczęcią (tzw. prezentatą) oraz podpisem pracownika przyjmującego pismo, ze wskazaniem sądu, daty i godziny wpływu oraz liczby załączników. Miarodajny jest bowiem rzeczywisty czas wydrukowania, wtedy bowiem zapis elektroniczny uzyskuje swą zmaterializowaną - tradycyjną, papierową - formę (p. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r. sygn., III CZP 9/12). Mając powyższe na uwadze należy uznać z prawidłowe przyjęcie przez Sąd I instancji, że datą wniesienia przez skarżącego skargi był dzień 12 listopada 2014 r. tj. dzień w którym pracownik organu, za pośrednictwem którego należało wnieść to pismo do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, dokonał jego wydruku. Twierdzenie zatem przez skarżącego kasacyjnie, że w art. 58 § 1 pkt 2 jak i art. 53 § 1 P.p.s.a. nie przewidziano, że termin złożenia skargi liczy się dopiero od tego momentu jest pozbawione uzasadnionych podstaw. Podobnie zarzut naruszenia powołanych w skardze kasacyjne przepisów ustawy zasadniczej oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Nie można bowiem mówić o pozbawieniu strony prawa do sądu w sytuacji, gdy ma ona zapewnioną możliwość wniesienia skargi, jednak dokonuje tej czynności w nieprzewidzianej przez przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi formie narażając się w ten sposób na negatywne skutki swojego zachowania. Strona w takiej sytuacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami swojego działania, zwłaszcza, jeżeli ma zamiar dokonać czynności procesowej – tak jak miało to miejsce w niniejszym przypadku – w ostatnim dniu terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a. Brak możliwości dokonania kontroli sądowoadministracyjnej wydanej przez organ decyzji wynikał z faktu nieprawidłowego zachowania strony, nie był zaś wynikiem arbitralnej decyzji organu, którego pracownik, na co należy zwrócić uwagę - przy uwzględnieniu że dzień 11 listopada był dniem ustawowo wolnym od pracy – niezwłocznie dokonał wydruku przesłanego przez skarżącego kasacyjnie na skrzynkę elektroniczną organu pisma. Odnosząc się jednocześnie do powoływanego przez skarżącego kasacyjnie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego sposobu określenia daty wniesienia skargi w formie elektronicznej, należy zaznaczyć, że zostało no wydane przed powołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której rozstrzygnięto powstające na tym tle wątpliwości sądów administracyjnych. Uznając zatem, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji postanowienia.