II GSK 1483/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2844/13 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. G. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 2844/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.G. na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [..] lipca 2013 r. utrzymującą w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 15.000 zł. Wyrok ten został wydany w następujących istotnych okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., wydaną na podstawie art. 64 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 128) – dalej w skrócie jako: "p.r.d.", [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w B. nałożył na M.G. karę pieniężną w wysokości 15.000 zł za przejazd po drodze publicznej zespołem pojazdów bez wymaganego zezwolenia kategorii VII. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w wyniku kontroli drogowej w dniu 7 listopada 2012 r. we W., na drodze krajowej nr 1, stwierdzono przejazd po drodze publicznej nienormatywnym zespołem pojazdów bez wymaganego zezwolenia kategorii VII. Zespół pojazdów, składający się z 3 pojazdów: 3-osiowego ciągnika samochodowego, będącego pojazdem ciągnącym, połączonej z nim 1-osiowej naczepy ciężarowej i dołączonej do niej 3-osiowej naczepy ciężarowej. Każdy z powyższych pojazdów posiadał dowód rejestracyjny oraz zawarte na niego ubezpieczenie OC. Z uwagi na fakt, że ww. zespół pojazdów złożony był z liczby pojazdów większej niż określona w art. 62 ust. 4 p.r.d., organ pierwszej instancji uznał, że jego przejazd po drodze publicznej wymaga zezwolenia kategorii VII. Każdy z pojazdów stanowił własność M.G., a przewóz był wykonywany w jego imieniu. Droga, po której poruszał się omawiany zespół pojazdów, była drogą, po której mogły poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 11,5 t. Po dokonaniu pomiarów i ważenia zespołu pojazdów stwierdzono, że masa całkowita zespołu wyniosła 44 t czyli przekroczyła dopuszczalną masę całkowitą zespołu pojazdów - 40 t. Jednocześnie ustalono, że wykonywany przewóz zespołem pojazdów stanowił przejazd po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym o parametrach wymiarowo-wagowych przewidzianych dla zezwolenia kategorii V. Kierujący natomiast nie okazał zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego ani kategorii V, ani kategorii VII. Po rozpatrzeniu odwołania M.G. od powyższej decyzji, Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 31 lipca 2013 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) - dalej w skrócie jako "k.p.a.", art. 2 pkt 35a, art. 62 ust. 4 i 4b, art. 64 ust. 1 i 2, art. 64d, art. 140aa ust. 1, 3 i 4 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c i ust. 2 p.r.d. oraz art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 260 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na mocy art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej na podmiot wykonujący przejazd (ust. 3 pkt 1 powołanego art.). Analizując cechy pojazdu nienormatywnego, organ odwoławczy wskazał na definicję takiego pojazdu zawartą art. 2 pkt 35a p.r.d. Wskazał również na definicję pojazdu zawartą w art. 2 pkt 31 p.r.d., zespołu pojazdów określoną w art. 2 pkt 49 p.r.d. oraz naczepy (art. 2 pkt 52 p.r.d.) Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 62 ust. 4 p.r.d. zespół pojazdów może składać się najwyżej z 3 pojazdów, a zespół ciągnięty przez pojazd silnikowy inny niż ciągnik rolniczy lub pojazd wolnobieżny - z 2 pojazdów. Przytaczając treść art. 62 ust. 4a, 4b oraz art. 64d ust. 1 p.r.d. organ odwoławczy uznał, że prawidłowo organ pierwszej instancji zaklasyfikował poddany kontroli drogowej zespół pojazdów jako składający się z trzech pojazdów (ciągnika i dwóch naczep) czyli pojazd nienormatywny. Organ podkreślił, że nie kwestionował dopuszczenia do ruchu poszczególnych pojazdów z kontrolowanego zespołu, ale przejazd, którego dotyczyła kontrola, który to był wykonywany przez pojazd nienormatywny, dla którego powinno zostać uzyskane zezwolenie kategorii VII, gdyż zespół pojazdów składał się z ciągnika siodłowego i dwóch naczep. Ponadto została przekroczona dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu, albowiem zespół pojazdów ważył 44 t, podczas gdy mogła ona mogła wynosić 40 t. W skardze na powyższą decyzję M.G. zarzucił naruszenie art. 62 ust. 1 w zw. z ust. 4, 4b p.r.d. poprzez uznanie, że jego pojazd był pojazdem nienormatywnym z uwagi na liczbę pojazdów w zespole, podczas gdy należało przyjąć, na podstawie dowodów rejestracyjnych omawianych przyczep, że zespół składał się z dwóch pojazdów, co skutkowało nieprawidłowym nałożeniem kary pieniężnej na podstawie art. 140aa i art. 140ab p.r.d. w wysokości 15.000 zł. Przy przyjęciu, że zespół składał się z dwóch pojazdów, karę należało nałożyć za przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej zespołu o 4 t czyli o 10 %, co oznaczałoby zastosowanie sankcji w wysokości 500 zł na podstawie art. 140ab ust. 1 pkt 3 p.r.d. Główny Inspektor Transportu Drogowego w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę, wskazał, że istotą sporu była kwestia ustaleń organów co liczby pojazdów znajdujących się w kontrolowanym zespole pojazdów, co miało wpływ na kwalifikację tego zespołu jako nienormatywnego i rodzaj wymaganego zezwolenia. Dokładniej, chodziło o to czy naczepy: jednoosiowa D-TEC, [...] 1 o nr rej. [...] i czteroosiowa (po połączeniu z jednoosiową) D-TEC, [...] o nr rej. [..] stanowiły jeden pojazd, jak uważał skarżący. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że rodzaje adnotacji i ich skróty zostały uregulowane w § 11 ust. 1 pkt 5 w zw. z ust. 2 pkt 30 Instrukcji w sprawie rejestracji pojazdów, stanowiącej załącznik Nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz. U. z 2007 r. Nr 137, poz. 968 ze zm.). Wśród treści podlegających wpisowi w rubryce ADNOTACJE URZĘDOWE wymienionych w § 11 ust. 2 pkt 30 powołanej Instrukcji brak jest takich, jak zawarte w dowodzie rejestracyjnym naczepy o nr rej. [...] – pojazd dwuczłonowy i dowodzie rejestracyjnym naczepy o nr rej. [...] – naczepa może uczestniczyć w ruchu drogowym łącznie z pierwszym członem [...] Zdaniem Sądu pierwszej instancji wydanie dowodu rejestracyjnego dla każdej z naczep świadczyło, że stanowią pojazdy w rozumieniu art. 71 p.r.d. Naczepa o nr rej [...] w czasie kontroli była połączona z naczepą – członem innego rodzaju, aniżeli ten wymieniony jej w dowodzie rejestracyjnym, bo członem [...] Po kontroli zaś została dołączona do innego zespołu pojazdów, składającego się m.in. z przyczepy o nr rej [...] który udał się w dalszą drogę. W ocenie tego Sądu okoliczność ta również potwierdzała, że naczepa ta stanowiła pojazd w rozumieniu art. 71 i art. 2 pkt 30 p.r.d. Można mieć wątpliwości, czy pojazd ten powinien być klasyfikowany właśnie jako naczepa, ale okoliczność ta w niniejszej sprawie nie miała istotnego znaczenia. Ważne było, że naczepa ta stanowiła pojazd. Tym samym jako prawidłowe ocenił Sąd pierwszej instancji ustalenia organów, że kontrolowany zespół pojazdów składał się z trzech pojazdów, co w świetle art. 62 ust. 4 i 4b p.r.d. w zw. z art. 64d ust. 1 p.r.d. oznaczało, że był pojazdem nienormatywnym, na którego przejazd po drogach publicznych wymagane było zezwolenie kategorii VII. Kierujący kontrolowanym zespołem pojazdów takiego zezwolenia ani jakiegokolwiek innego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym nie posiadał. Sąd pierwszej instancji dodał, że przepisy lit. a) i b) pkt 3 ust. 1 art. 140ab p.r.d. sankcjonują brak zezwolenia kategorii VII w przypadku stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnych wartości przez nacisk osi, rzeczywistą masę całkowitą lub wymiary pojazdu do wartości nie większej niż 20 %. Przepisy te nie obejmują natomiast stanu, gdy zespół pojazdów składa się z większej niż przewidziana przez art. 62 ust. 4b p.r.d. liczby pojazdów. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jako wystarczający do prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego oraz uznając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, Sąd pierwszej instancji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), skargę oddalił. W skardze kasacyjnej M.G. zarzucił ww. wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez: - naruszenie art. 4 lit. b rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego poprzez niezastosowanie znajdującej się w tym przepisie definicji pojazdu jako m.in. zespołu pojazdów do stanu faktycznego niniejszej sprawy, w której spór zasadzał się na ustaleniu, czy jeden pojazd może składać się z dwóch elementów; - błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art. 62 ust. 4 i 4b p.r.d. poprzez uznanie, że kontrolowany zespół pojazdów składał się z trzech pojazdów i jego przejazd wymagał zezwolenia, podczas gdy zespół ten w rzeczywistości składał się z dwóch pojazdów, dla której to liczby zezwolenie nie jest wymagane; - ewentualnie, niezastosowanie art. 140aa ust. 4 p.r.d., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy z uwagi na dochowanie należytej staranności przez skarżącego zachodziła podstawa do umorzenia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej; a także naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., a polegające na niewłaściwej ocenie materiału dowodowego i przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów z dokumentów zawnioskowanych przez stronę, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że naczepa trzyosiowa o numerze rejestracyjnym [...] stanowi samodzielny pojazd trzyosiowy, podczas gdy takie stwierdzenie jest sprzeczne ze stanem faktycznym, bowiem konstrukcja tej naczepy jak i sposób jej zarejestrowania przewiduje, że może ona uczestniczyć w ruchu drogowym jedynie jako człon jednego czteroosiowego pojazdu (wraz z pierwszym członem) i nie stanowi odrębnego pojazdu. We wnioskach skargi kasacyjnej wniesiono o: - uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy poprzez uwzględnienie skargi i umorzenie postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej; - ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; - zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych; - rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego; - dopuszczenie dowodu z dokumentu Informacji udzielonej przez Departament Transportu Drogowego Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju, na okoliczność możliwości kwalifikacji dwóch naczep jako jednego pojazdu dwuczłonowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że w świetle art. 4 lit. b rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego dopuszcza się konstrukcję uznania za jeden pojazd zespołu pojazdów, np. w postaci sprzęgniętych ze sobą dwóch naczep. W ocenie skarżącego kasacyjnie organ nie może, nie kwestionując dowodu rejestracyjnego i legalności dopuszczenia do ruchu, naczepy przyjąć, że w ruchu znajduje się całkiem inna naczepa 3-osiowa o nieznanych i całkowicie niezgodnych z dowodem rejestracyjnym parametrach, tylko dlatego, że w jego mniemaniu tylna część ramy z trzema osiami jest osobnym pojazdem. Nie jest też możliwe wydanie dowodu rejestracyjnego dla 3-osiowej naczepy, gdyż nie spełnia ona warunków technicznych w zakresie to umożliwiającym. Poza tym, tylna część naczepy nie stanowi samodzielnego pojazdu. Naczepa o numerze rejestracyjnym [...] jest bowiem tak skonstruowana, że może być połączona tylko z przednią jednoosiową naczepą. Rama tak skonstruowanej czteroosiowej naczepy składa się z dwóch sztywno połączonych ze sobą części, przedniej do której zamontowana jest jedna oś i tylnej do której zamontowane są trzy osie. Przednia i tylna część ramy podwozia połączone są ze sobą przy pomocy specjalnego złącza zapewniającego pełną sztywność połączenia i uniemożliwiającego jakiekolwiek wzajemne przemieszczanie się obu części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 183 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania występującą w przypadkach enumeratywnie wymienionych w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził przesłanek mogących prowadzić do nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, w związku z tym zakres rozpoznania sprawy wyznaczać będą zarzuty skargi kasacyjnej. Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i pkt 2 ppsa skargę można oprzeć na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub na naruszeniu przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W niniejszej sprawie skargę oparto na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 ppsa. W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż ustalenie, że stan faktyczny jest bezsporny pozwoli ocenić prawidłowość subsumcji ustaleń faktycznych do przepisów prawa materialnego przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. W ramach tego zarzutu skarga kasacyjna podnosi naruszenie przepisów art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli przepisów regulujących sposób prowadzenia postępowania dowodowego. Wydaje się, że skarżący dążył w ten sposób do podważenia stanu faktycznego, jednak powyższe przepisy nie dają podstaw do oceny, czy okoliczności sprawy zostały ustalone prawidłowo. Odnosząc się do ww. zarzutu, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie przeprowadzał postępowania dowodowego w żadnym zakresie. Ponadto, o przeprowadzenie takiego postępowania nie wnioskował skarżący. Skoro więc art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. nie były stosowane, nie można mówić o ich naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji. Wobec tego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalony przez organy, a zaakceptowany przez Sąd I instancji, stan faktyczny sprawy nie został skutecznie podważony w skardze kasacyjnej. Przechodząc do oceny wskazanych przez skarżącego zarzutów naruszenia prawa materialnego przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie art.62 ust.4 i 4b p.r.d., stwierdzić należy, że ich istota sprowadza się do kwestionowania oceny Sądu I instancji, że sporny zespół pojazdów składał się z 2, a nie z 3 pojazdów . Wbrew zatem twierdzeniom wyrażonym w petitum skargi kasacyjnej, stawiany zarzut ma charakter procesowy a nie materialny (kwestionuje bowiem prawidłowość ustalonego stanu faktycznego). Stosownie do art. 2 pkt 49 p.r.d. zespołem pojazdów są pojazdy złączone ze sobą w celu poruszania się po drodze jako całość. Za pojazd ustawa rozumie zaś środek transportu przeznaczony do poruszania się po drodze oraz maszynę lub urządzenie do tego przystosowane (art. 2 pkt 31 p.r.d.). Zdaniem NSA naczepa marki D-TEC o nr. rej. [...] składa się z dwóch pojazdów w rozumieniu art. 2 pkt 31 p.r.d. Jak bowiem wynika z materiału dowodowego, możliwe jest rozłączenie jej elementów i korzystanie jedynie z 1 osiowej przedniej części naczepy. O słuszności tej tezy świadczą również okoliczności, że każda z naczep posiada odrębny numer VIN i numer rejestracyjny. Wobec tego sporny zespół pojazdów składał się z 3 pojazdów. W konsekwencji NSA uznał, że Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował stanowisko organów, że skarżący dokonywał przejazdu nienormatywnego bez zezwolenia. Zgodnie bowiem z art. 62 ust. 4 p.r.d. zespół pojazdów ciągnięty przez pojazd silnikowy inny niż ciągnik rolniczy lub pojazd wielobieżny może składać się z 2 pojazdów. Nietrafny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie do ustalonego stanu faktycznego (błąd w subsumcji) definicji pojazdu zawartej w rozporządzeniu 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego. Powyższy przepis nie mógł bowiem znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ ten akt prawny dotyczy harmonizacji przepisów socjalnych dotyczących transportu, natomiast w omawianej sprawie przejazd zespołem pojazdów podlegał regulacji zawartej w przepisach ustawy krajowej Prawo o ruchu drogowym (art. 62 ust.4 i ust.4b w zw. z art. 2 pkt 31 oraz art. 2 pkt 35a). Nadto, NSA akceptuje ocenę Sądu I instancji, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności egzoneracyjne, o których mowa w art. 140aa ust. 4 p.r.d. Sąd ten wystarczająco zbadał, czy skarżący miał wpływ na powstanie naruszenia. Wbrew twierdzeniom strony, nie przemawia za zwolnieniem jej z odpowiedzialności za przejazd przekonanie, że złączone pojazdy stanowią jeden pojazd. Możliwe bowiem było przy dołożeniu staranności ustalenie, że sporna naczepa składa się z dwóch odrębnych pojazdów i doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem poprzez przejazd zespołu pojazdów zgodnego art. 62 ust. 4 p.r.d. Dokonanej oceny na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów rangi ustawowej nie może podważyć złożone do skargi kasacyjnej pismo Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju z dnia 31 grudnia 2014 roku. Niezależnie od tego, stwierdzić trzeba, że już z samego tytułu tego pisma wynika, że nie odnosi się ono do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa.