II GZ 209/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 1091/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. Ż. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu ze środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny, postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił A. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu ze środków z budżetu Unii Europejskiej. Sąd I instancji wskazał, że A. Ż. w skardze na opisaną wyżej decyzję Zarządu Województwa [...], utrzymującą w mocy wcześniejszą decyzję [...] Agencji Wspierania Przedsiębiorczości, mocą której określono skarżącemu przypadającą do zwrotu kwotę wypłaconego dofinansowania ze środków unijnych, zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania, ponieważ jego konta bankowe zostały zablokowane ze względu na niezapłacone zobowiązania podatkowe. Firma A., która była jedynym jego źródłem utrzymania, utraciła płynność finansową, wskutek czego, z dniem [...] kwietnia 2014 r. doszło do jej likwidacji. Skarżący podniósł, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jak również żadnych zasobów finansowych. Jest osobą bezrobotną, nie posiadającą statusu bezrobotnego. Rodzina utrzymuje się z dochodów żony w kwocie średnio 2.800,14 zł. Na wezwanie Sądu celem potwierdzenia swojej sytuacji materialnej skarżący złożył pismo z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz część dokumentów źródłowych i oświadczeń, do nadesłania których został zobowiązany. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na skutek sprzeciwu wniesionego od powyższego rozstrzygnięcia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L., który zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek zawartych w treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd zauważył, że środki finansowe, jakimi dysponuje żona skarżącego są większe, niż wykazane we wniosku, bowiem poza rentą w kwocie 1.179 zł brutto, (tj. 999,18 zł netto), wynagrodzeniem za pracę w kwocie 2.608,60 zł brutto (1.837,70 zł netto), pobierała świadczenia z ZFRON – we wrześniu 2014 r. – 1.652,40 zł, w październiku 2014 r. – 1.200 zł (wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od dnia [...] sierpnia do dnia [...] listopada 2014 r.). Nawet jeżeli świadczenia te były refundacją poniesionych wcześniej wydatków (tak jak przedstawił to skarżący w sprzeciwie), to środki te były do dyspozycji rodziny skarżącego. Ponadto, jak wynika z analizy rachunku bankowego żony skarżącego, był on kilkakrotnie zasilany wpłatami dokonywanymi przez córkę skarżących, A. Ż. w kwotach w wysokości od 200 do 1.500 zł. W ocenie Sądu, skarżący nie uwiarygodnił wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, a wskazanych w piśmie z dnia [...] października 2014 r. na kwotę 2.664,78 zł. Wreszcie, Sąd powołał się na znany mu z urzędu wykaz informacji o czynnościach majątkowych dokonywanych przez skarżącego (z dnia [...] marca 2014 r.) sporządzony przez I Urząd Skarbowy w L., z którego wynika, że skarżący w 2012 r. dokonał sprzedaży nieruchomości (działek i mieszkań) na łączną kwotę 510.000 zł. Skarżący nie przywołał żadnych wiarygodnych okoliczności (poza darowizną na rzecz córki A. Ż. kwoty 50.000 zł, co wynika również ze wspomnianego wykazu), pozwalających na ustalenie, w jaki sposób rozdysponował środki finansowe uzyskane z tytułu sprzedaży posiadanych nieruchomości. Przytoczone powyżej okoliczności odnośnie dochodów rodziny w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniesienie skargi jednoznacznie wskazują na posiadanie środków finansowych, z których skarżący mógł pokryć koszty postępowania związane z wniesieniem przedmiotowej skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie go w całości i uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że rzetelnie wykazał wszystkie źródła dochodów, a rzekome dodatkowe źródła utrzymania nie mają żadnego pokrycia w rzeczywistości Odnosząc się do wpłat na konto dokonywanych przez córkę, zaprzeczył, jakoby prowadziła ona wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym i jego żoną. Zakwestionował ponadto ocenę wydatków dokonanych na rehabilitację żony oraz podniósł, że uzyskane z PFRON kwoty refundacji nie obejmują wszystkich wydatków ponoszonych przez żonę skarżącego z tego tytułu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez NSA w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak-Molczyk, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutom skarżącego, Sąd I instancji dokonał pełnej i wyczerpującej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy, dochodząc na tej podstawie do słusznego przekonania, że w sprawie nie zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Porównanie majątku i dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę z ponoszonymi przez niego wydatkami, także tymi które wiążą się z kosztami leczenia, prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie wygospodarować w swoim budżecie domowym kwotę, która umożliwi pokrycie kosztów sądowych. Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kontrola postanowienia Sądu I instancji, wykazała, że Sąd ten, wydając zaskarżone postanowienie, nie uchybił przepisom ustawy, bowiem WSA ustalił, zgodnie z przedłożonymi dokumentami oraz uwzględniając fakty znane Sądowi z urzędu, że dochody rodziny skarżącego wynoszą ok. 2800 zł netto miesięcznie. Ponadto, WSA stwierdził, że skarżący dokonał transakcji sprzedaży nieruchomości na kwotę ponad 510.000 zł i nie wyjaśnił, w jaki sposób rozdysponował tę kwotę, poza sumą 50.000 zł przekazanych córce w drodze darowizny. Sąd I instancji podkreślił ponadto, że złożone przez skarżącego dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem (pismo ze spółdzielni mieszkaniowej, faktury VAT za media) dotyczą mieszkania przy ul. G. [...] w L., które to miejsce skarżący podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako adres do korespondencji, a jako adres zamieszkania wskazuje ul. M. [...] w L., gdzie jest zameldowany (informacja z bazy danych ewidencji miasta L. z dnia [...] grudnia 2014 r.). Skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił dokumentu, z którego wynikałoby prawo korzystania z mieszkania przy ul. G. [...] w L. Z pisma spółdzielni mieszkaniowej z dnia [...] lutego 2014 r. (k. 80 akt sądowych) wynika, że obowiązek zapłaty czynszu mieszkaniowego dotyczy W. S., któremu skarżący sprzedał to mieszkanie za cenę 180.000 zł w dniu [...] sierpnia 2012 r. (okoliczność znana Sądowi z urzędu z akt sprawy o sygn. I SA/LU 1016/14 - akta administracyjne). W ocenie WSA, w świetle podanych przez skarżącego informacji należało uznać, że nie wykazał on w pełni rzeczywistej sytuacji materialnej swojej i rodziny, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.