I OZ 459/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1721/14 odmawiające S.G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 26 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1721/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) odmówił S. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 26 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, że taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż strona tylko częściowo wykonała wezwanie sądu z dnia 17 grudnia 2014 r. Przedłożone bowiem przez wnioskodawcę dokumenty obrazują jego sytuację majątkową w sposób fragmentaryczny i nie są wystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez siebie z prowadzonej działalności rolniczej, tj. wskazywanego we wniosku PPF użytkowania części (5 ha) posiadanego przez siebie gruntu, z którego to użytkowania, jak oświadczył, uzyskuje dochód w wysokości 500-600 zł miesięcznie. Wskazał, że nie posiada żądanych dokumentów o uzyskiwanych dochodach, gdyż większość drobnych rolników nie dysponuje takimi dokumentami. Skarżący podał też, że większą część posiadanych nieruchomości wydzierżawia bezpłatnie i na tę okoliczność przedstawił umowy dzierżawy gruntu o powierzchni 25,48 ha zawarte z J.G., które to umowy, jak wskazał Sąd I instancji, nie zawierają postanowień regulujących wysokość czynszu jaki ma płacić J.G. z tytułu dzierżawy gruntu. Mając powyższe na względzie WSA w Warszawie stwierdził, że przedstawiony przez stronę stan prawny posiadanej nieruchomości oraz wskazany sposób korzystania z niej uznać należy za niewystarczający dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania.. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki bądź służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki. Wobec powyższych okoliczności oraz faktu, że informacji o stanie majątkowym skarżący nie poparł dowodami, o które był wzywany, Sąd I instancji stwierdził, że nie zostały wyjaśnione podstawowe okoliczności dotyczące dochodów skarżącego uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego o pow. 25 ha. Sąd podał, że bez żądanej dokumentacji był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego a co z tym związane ocenić czy zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. G. wniósł o jego uchylenie, wskazując, że okoliczność, iż nie posiada innych dokumentów, nie może być interpretowana na jego niekorzyść. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie zobowiązał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący powinien uzupełnić. Tymczasem skarżący tylko częściowo wykonał wezwanie sądu. Nie przedstawił on bowiem żadnych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez siebie z prowadzonej działalności rolniczej. Takie oświadczenie uznać należy za niewystarczające do dokonania analizy sytuacji finansowej strony, szczególnie przy braku pełnej informacji odnośnie dochodowości wielkoobszarowego gospodarstwa rolnego. Skarżący wskazał, że większą część posiadanych nieruchomości wydzierżawia bezpłatnie. Na tę okoliczność przedstawił umowy dzierżawy gruntu o powierzchni 25,48 ha zawarte z J. G.. Trafnie zauważył Sąd I instancji, że umowy te nie zawierają postanowień regulujących wysokość czynszu jaki ma płacić J. G. z tytułu dzierżawy gruntu. Powyższe umowy zawierają natomiast postanowienia, z których wynika, że w sprawach nieuregulowanych mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego. W tym miejscu należy wskazać, że z przepisów Kodeksu Cywilnego wynika, że umowa dzierżawy ma charakter odpłatny, co związane jest z podstawowym obowiązkiem dzierżawcy, którym jest płacenie wydzierżawiającemu umówionego czynszu. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty w konkluzji uznać należy, że nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku kompleksowej i przekonywującej odpowiedzi na pytanie o jego stan majątkowy. W tym miejscu wskazać również należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Strona bowiem, która posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. odpłatnie je wydzierżawić. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Zasadnie wskazał zatem Sąd I instancji, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy obejmować powinna również możliwości uzyskiwania dochodów z całego gospodarstwo rolnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zawiera w zupełności wystarczającą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji majątkowej, co musiało skutkować dokonaną przez Sąd I instancji odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W takiej sytuacji należało uznać, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.