III SA/Gd 945/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2015 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Wojewody z dnia 7 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 29 sierpnia 2014 r. nr [...], 2) zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego T. O. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 7 października 2014 r. po rozpatrzeniu odwołania T. O. od decyzji Wójta Gminy z dnia 29 sierpnia 2014 r. orzekającej o wymeldowaniu T. O. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. R. w J. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) - Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał m.in., że z wnioskiem o wymeldowanie wystąpiła L. O., matka T. O. - właścicielka lokalu przy ul. R. w J., wskazując, że syn nie zamieszkuje w lokalu. L. O. zeznała, że syn nie zamieszkuje w jej lokalu od końca kwietnia 2014 r. Z powodu zachowania syna i dokonanej na szkodę matki kradzieży ( o czym zgłosiła Policji) wnioskodawczyni kazała opuścić synowi dom, spakowała jego rzeczy, a syn zabrał je i wyprowadził się. Od tego czasu był w domu kilka razy, ale nie próbował w nim ponownie zamieszkać. T. O. potwierdził, że nie zamieszkuje w lokalu, od kiedy opuścił go w kwietniu lub maju 2014 r. i zamieszkał u dziewczyny w E. Zaznaczył jednak, że nie wyprowadził się dobrowolnie, a na skutek kłótni z matką, która wyrzuciła go z domu. Po wyprowadzce był kilka razy w domu. Nie próbował w nim jednak ponownie zamieszkać, choć zamierza powrócić do lokalu oraz wystąpić do sądu z pozwem o przywrócenie utraconego posiadania. Opierając się na zeznaniach stron oraz świadków organ uznał, że T. O. opuścił lokal trwale i dobrowolnie. Uwzględniono ponadto, że organ zwrócił się do T. O. o udzielenie informacji dotyczących złożenia pozwu do sądu. Ponieważ T. O. nie zajął w wyznaczonym terminie stanowiska w tej sprawie, fakt ten został uznany przez organ za rezygnację wymienionego z chęci zamieszkiwania w spornym lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku T. O. wskazał, że w jego ocenie przeprowadzone w sprawie postępowanie było nierzetelne i nie wykazało, aby istotnie trwale opuścił lokal przy ul. R. w J. Skarżący podkreślił, że lokal ten jest jego jedynym dachem nad głową i nie zamierzał, ani też nie zamierza go opuszczać, ponieważ w dalszym ciągu koncentruje tam swoje sprawy życiowe. Kontrole meldunkowe były przeprowadzone w czasie, kiedy skarżący był w pracy. Żaden z przesłuchanych świadków nie potwierdził ponadto stałego charakteru opuszczenia lokalu przez skarżącego. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 5 lutego 2015 r. skarżący oświadczył dodatkowo, że od urodzenia jest osobą niepełnosprawną. Przedłożone do akt orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 30 sierpnia 2010 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności T. O., istniejącej od urodzenia i na stałe, zostało dopuszczone przez Sąd jako dowód w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Podstawą prawną podjętych decyzji jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( j.t. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz.993 ze zm.), który w czasie orzekania przez organy w sprawie wymeldowania T. O. stanowił, że organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się." Zatem zgodnie z cytowanym przepisem i wyjaśnieniami zawartymi w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych na tle stosowania tego przepisu w praktyce, podjęcie prawidłowej decyzji o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego w konkretnym lokalu wymaga ustalenia, czy osoba ta opuściła miejsce pobytu stałego dobrowolnie i trwale oraz – czy nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dlatego dla prawidłowego orzeczenia o wymeldowaniu T. O. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. R. w J. niezbędne było ustalenie, że T. O. w chwili orzekania w lokalu tym nie zamieszkuje, opuścił trwale i dobrowolnie wskazany lokal oraz – nie dopełnił obowiązku meldunkowego np. poprzez czasowe zameldowanie się w innym lokalu.(art. 15a ustawy). Ze względu na rejestracyjny charakter zameldowania, ustalenia winny dotyczyć czasu poprzedzającego bezpośrednio decyzję o wymeldowaniu. Należy przy tym pamiętać, że fakt zameldowania ma charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinien odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, wskazywać aktualne miejsce pobytu osób i tylko tym celom ma służyć. W niniejszej sprawie, wbrew stanowisku organów, okoliczności niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu ze spornego lokalu T. O. nie zostały stwierdzone w postępowaniu dowodowym poprzedzającym podjęcie decyzji. W szczególności, wbrew twierdzeniu organów, przeprowadzone czynności dowodowe nie potwierdzają, aby w czasie bezpośrednio poprzedzającym podejmowanie decyzji o wymeldowaniu przez organy I i II instancji, T. O. w lokalu w J. nie zamieszkiwał po dobrowolnym i trwałym opuszczeniu tego lokalu. W przedstawionych sądowi aktach postępowania administracyjnego znajdują się następujące dowody, które - w ocenie organów - świadczą o tym, że opuszczenie lokalu przez skarżącego było trwałe i dobrowolne: - zeznania G. P. zamieszkałego w J. przy ul. R., który zeznał, że nie wie, czy T. O. zamieszkuje w spornym lokalu, ale często go tam widzi, nawet 2 – 3 razy w tygodniu. Nie wie jednak, czy skarżący nocuje w domu. Odnośnie okoliczności opuszczenia lokalu świadek potwierdził, że matka skarżącego spakowała jego rzeczy i wystawiła je przed dom. Wie jednak od skarżącego, że T. O. chciałby wrócić do domu.(k. 26-27 akt administracyjnych); - zeznania M. P. zamieszkałej w J. przy ul. R., która również zeznała, że nie wie, czy skarżący zamieszkuje w spornym lokalu, widuje go jednak co jakiś czas na podwórku (k.25 akt administracyjnych); - oświadczenie skarżącego, który wskazał, że był zmuszony opuścić lokal ponieważ zastał z niego wyrzucony przez matkę. Skarżący oświadczył, że nie chciał się wyprowadzać z J. i nie miał się gdzie zatrzymać, więc zamieszkał u swojej dziewczyny w E. W domu w J. nie ma rzeczy osobistych skarżącego, który nie dysponuje kluczami do lokalu ( w domu używany jest tylko jeden komplet kluczy). Do domu przyjeżdża w odwiedziny i zamierza powrócić do lokalu. Na pytanie czy przesłuchiwany zamierza wystąpić do sądu z powództwem o przywrócenie utraconego posiadania, skarżący udzieli odpowiedzi twierdzącej (k.-17 akt administracyjnych); - oświadczenie matki skarżącego, która na pytanie, czy syn wyprowadził się dobrowolnie, udzieliła odpowiedzi, że z powodu zachowania syna, kazała mu wyprowadzić się, spakowała i wystawiła przed dom jego rzeczy, które skarżący zabrał, jednak przesłuchiwana nie wie, dokąd wyprowadził się syn, ponieważ nie utrzymuje on z nią żadnego kontaktu. Od czasu opuszczenia lokalu syn był w domu trzy razy w odwiedziny, w tym w związku ze śmiercią babci oraz w celu oddania pieniędzy matce ( k. 13 akt administracyjnych). Kwestii zameldowania skarżącego w innym lokalu, nawet na pobyt czasowy, w ogóle nie wyjaśniano. Zestawienie wyżej wyszególnionych dowodów, w ocenie Sądu, nie potwierdza, aby skarżący wyprowadził się z domu dobrowolnie i trwale. W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z przepisami art. 6 ust. 1 omawianej ustawy o ewidencji ludności (...) pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Skarżący podczas trwania postępowania konsekwentnie twierdził, że omawiany lokal jest miejscem, w którym ma zamiar stale zamieszkiwać. Skarżący deklarował i w dalszym ciągu deklaruje, że chce powrócić do lokalu, ponieważ jest to jedyne miejsce, w którym może faktycznie mieszkać. Wola skarżącego w tym zakresie została potwierdzona przez zeznania świadka G. P. Z uwagi na treść przytoczonego przepisu deklarowany zamiar skarżącego nie może być pomijany przez organy orzekające przy analizowaniu materiału dowodowego. Mając na uwadze przytoczone wyżej dowody oraz okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym w szczególności widoczną niepełnosprawność, życiową nieporadność skarżącego i jego zauważalną trudność w samodzielnym przygotowywaniu pism procesowych, przekreślanie deklarowanego przez T. O. zamiaru powrotu do domu wyłącznie z powodu nie złożenia przez skarżącego sformalizowanego pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, jest, w ocenie Sądu, zbyt daleko idącym i nie znajdującym oparcia w materiale dowodowym sprawy, wnioskiem organów. W ocenie Sądu zebrane w sprawie dowody świadczą o tym, że skarżący nie wyprowadził się z domu dobrowolnie, lecz pod wpływem przymusu, jakiemu został poddany. Dobrowolność musi wynikać z woli danej osoby, a nie z działania innych osób. W orzecznictwie często uznaje się co prawda, że za dobrowolne opuszczenie lokalu uznać należy także sytuację, w której osoba zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu lub do tego zmuszona, a nie skorzystała w ciągu roku z możliwości wniesienia powództwa do sądu cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania. Jest to pogląd dominujący, jednak nie jedyny (por. np. orzeczenie NSA sygn. akt II OSK 1031/13). Schematyczne stosowanie takiej kwalifikacji budzi bowiem wiele wątpliwości, które podziela również orzekający w niniejszej sprawie Sąd. Zadaniem organów jest bowiem - przede wszystkim - wszechstronnie wyjaśnienie, czy skarżący zamierzał dobrowolnie opuścić lokal i czy podejmowane przez niego działania wskazują na to, że nie pogodził się z faktem konieczności opuszczenia lokalu. W tym kontekście Sąd zauważa, że każdą sprawę dotycząca wymeldowania należy rozstrzygać rozważając jej konkretne okoliczności. Jeżeli zatem z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że pomimo niezłożenia pozwu, T. O. chce powrócić do lokalu, fakt ten nie może być pominięty w postępowaniu jako nieistotny li tylko z powodu niewyczerpania dostępnych stronie środków prawnych w celu ochrony jej naruszonego posiadania. Dostępność tych środków - dla danej osoby - może być jedynie teoretyczna. W tej właśnie sprawie, zdaniem Sądu, niepełnosprawność i nieporadność skarżącego w wystarczający sposób uzasadniają jego trudności w nadaniu biegu sprawie o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. Niewątpliwie zaś skarżący, jak konsekwentnie twierdzi, chce powrócić do domu, w trudnych warunkach grzecznościowo zamieszkuje w innym lokalu, a może być i tak, że wobec niepełnosprawności skarżącego na matce spoczywa obowiązek alimentacyjny względem syna. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt.1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 tej ustawy, a orzeczenie zawarte w pkt. 2 sentencji wyroku podjęto na podstawie art. 152 wskazywanego aktu. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy o wymeldowanie T. O. z opisywanego lokalu organy wezmą pod uwagę powyższe stwierdzenia Sądu. Podjęta decyzja winna zawierać prawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy uwidocznioną w uzasadnieniu do decyzji.