I OZ 595/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 922/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 922/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił P. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Posiada lokal mieszkalny zakupiony z wykorzystaniem kredytu hipotecznego. Obecnie pozostaje bez pracy, mając zawieszoną działalność gospodarczą o charakterze sezonowym. Dodatkowo spłaca wraz małżonką dwa kredyty z ratą wynoszącą 1.850 zł miesięcznie. Jego żona jest zatrudniona i otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.680 zł, zaś z prowadzonej działalności gospodarczej ok. 1.300 zł miesięcznie. Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika również, iż wnioskodawca w okresie poprzedzającym złożenie skargi tj. od stycznia do października 2014 r. uzyskał przychód w wysokości 1.120.178,90 zł (dochód - 26.331,27 zł). Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2014 r. wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej. Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawca nie nadesłał żądanych dokumentów ani oświadczeń. Nie dołączył ich również do wniesionego sprzeciwu. W tej sytuacji, w ocenie Sądu I instancji, wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, biorąc w szczególności pod uwagę wysokość tych kosztów. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. Z., domagając się jego zmiany poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wnoszący zażalenie wskazał, że pozostaje bez pracy i nie posiada żadnych oszczędności ani innych źródeł utrzymania. Jego małżonka uzyskuje 1.300 zł brutto z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.680 zł brutto. Na utrzymaniu skarżącego i jego małżonki pozostaje ich 7-letnia córka. Posiadają również dwa kredyty hipoteczne, których spłata wynosi 1.830 zł miesięcznie. W związku z powyższym, w ocenie wnoszącego zażalenie, nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zbadał przesłanki warunkujące przyznanie P. Z. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Sąd I instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy. Wnoszący zażalenie nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że rodzina skarżącego posiada stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 3.000 zł brutto. Ponadto skarżący wraz z małżonką jest właścicielem lokalu mieszkalnego o wartości ok. 200.000 zł. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Podkreślenia również wymaga, że o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogą przesądzać ponoszę przez stronę koszty kredytów, bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Rezygnacji z niektórych wydatków, w danym miesiącu, w związku z potrzebą poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Właściwie Sąd I instancji ocenił również, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, rozpoznając wniosek P. Z. o przyznanie prawa pomocy powziął wątpliwość, o której mowa w art. 255 P.p.s.a. i wezwał m.in. do złożenia kopii dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 1 stycznia – 1 listopada 2014 r., wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez żonę wnioskodawcy, kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, lekarstwa, inne) oraz oświadczenia czy względem wnioskodawcy bądź jego żony toczy się obecnie jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne (sądowe bądź administracyjne). Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie złożył pisemną informację o przychodach uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 1 stycznia – 31 października 2014 r., informację o przychodach uzyskiwanych przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 1 stycznia – 31 października 2014 r., wyciąg z rachunku bankowego należącego do żony wnioskodawcy za okres 16 października – 10 grudnia 2014 r., wyciąg z rachunku bankowego należącego do wnioskodawcy za okres 15 września – 4 listopada 2014 r., pisemne oświadczenie, w świetle którego żona wnioskodawcy posiada dodatkowe konto debetowe (zajęte przez komornika), które jak zasadnie wskazał Sąd I instancji, nie mogą zostać potraktowane jako wyczerpujące udzielenie odpowiedzi na wezwanie z dnia 8 grudnia 2014 r. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wskazania błędnej podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że istotnie w postanowieniu z dnia 19 maca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku omyłkowo powołał art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (zamiast art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art.197 P.p.s.a.