I OZ 69/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. R. na pkt I postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wr 38/15 o odmowie przyznania Z. R. prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie skargi Z. R. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. w przedmiocie weryfikacji decyzji Prezydenta W. z dnia [....] sierpnia 2013 r., nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku okresowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowienia z dnia 7 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania Z. R. prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umorzył postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu została uzasadniona nadużyciem przez skarżącego prawa do przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. (sygn. akt I OZ 1201/15) oddalił zażalenie Z. R. na powyższe postanowienie podzielając wyrażone w nim stanowisko. Pismem z dnia 5 listopada 2015 r. skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy ze względu na nowe okoliczności wskazując, iż domaga się ustanowienia adwokata z uwagi na ciężką sytuację materialną spowodowaną brakiem pracy i dochodów oraz jakiejkolwiek pomocy ze strony MOPS i innych osób. Jest zmuszony głodować, gdyż ostatni dochód jaki otrzymał to było jednorazowe stypendium szkoleniowe z PUP w listopadzie 2013 r. w wysokości [...] zł brutto. Toczą się z jego udziałem postępowania sądowe o zapłatę za czynsz i energię i grozi mu eksmisja "na bruk" i "śmierć z głodu". Ponadto wskazywał, że decyzją PUP z dnia [...] maja 2015 r., pozbawiono go statusu osoby bezrobotnej bez możliwości ponownej rejestracji mimo, że nigdzie nie pracuje i nie otrzymuje dochodów. Pozbawiono go zatem ewentualnej pomocy ze strony służby zdrowia. Wyjaśnił, iż domaga się ustanowienia adwokata, ponieważ sędziowie WSA we Wrocławiu orzekają w sposób stronniczy i znieważają w ten sposób jego osobę oraz naruszają jego "wizerunek, godność, autonomiczność i bezpieczeństwo". Dążą do "ludobójstwa i eksterminacji jego osoby na tle rasistowskim i korupcyjnym". Pozbawiają go możliwości pozyskania zatrudnienia i pomocy na życie w postaci zasiłku celowego lub okresowego. Skazują go na bezdomność. Wskazywał, że wyroki zapadłe w sprawach o sygn. akt IV SA/Wr 254/13 i IV SA/Wr 560/13 i IV SAB/Wr 35/13 wiążą Sąd i w pozostałych sprawach. Dochodzi więc do tego, że Sąd odmawia mu pomocy i ustanowienia adwokata zarówno w sprawach, w których Sąd wydał wyrok lub postanowienie kończące sprawę oraz do innych postępowań, w których skarga nie została jeszcze załatwiona. Skarżący zaznaczył, że sprawy wszczęte jedną skargą powinny być rozpoznane łącznie. Nie jest jego winą, że organy administracji wydały wiele rozstrzygnięć, aby zmanipulować sprawę i utrudnić postępowanie. Przewodniczący Wydziału w sposób stronniczy "manipuluje" w sprawach i odmawia mu prawa pomocy, co prowadzi jedynie do przewlekłości w zakończeniu sprawy i zamyka mu drogę do Sądu. "Agresja" oraz bezczynność w sprawie, z jaką spotyka się w WSA we Wrocławiu narusza jego dobra osobiste i również zamyka drogę do Sądu i do sprawiedliwego wyroku. Z. R. ponadto wskazywał, że Sąd odmawiając mu prawa pomocy nie wypowiedział się merytorycznie w żadnej sprawie z góry przesądzając o oczywistej bezzasadności wniosku o przyznanie tego prawa, co zamyka mu drogę do Sądu. Dodał, że Sąd nie kwestionuje jego sytuacji materialnej a jedynie skupia się na obciążeniu Sądu i jego postawie w innych zakończonych sprawach. Jest to stronniczość i matactwo procesowe. Udział adwokata jest niezbędny, gdyż Sąd w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 560/13 i IV SA/Wr 254/13 oddalając skargę wydał wyrok częściowy wbrew słusznemu interesowi strony, ponieważ odmówił połączenia spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Odmowa uzasadnienia wyroku i ustanowienia adwokata jest "oczywistym ludobójstwem" w rozumieniu art. 5 i art. 6 Międzynarodowej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Sąd pozbawia go praw obywatelskich, narusza jego godność i wizerunek oraz bezpieczeństwo. We wniosku wskazywał również, że okoliczność, że referendarz sądowy odmówił uprzednio przyznania prawa pomocy obliguje Sąd I instancji do merytorycznej oceny ponownie złożonego w tym przedmiocie wniosku. Każdy wniosek wszczyna bowiem odrębne postępowanie i Sąd w swym rozstrzygnięciu nie może powoływać się na inne sprawy ani też nie może kilku wniosków, wniesionych oddzielnie, rozpoznać jednym postanowieniem. Ocena przedstawionych okoliczności w danej sprawie decyduje o zasadności każdego wniosku z osobna i tylko te okoliczności powinny znaleźć się w orzeczeniu sądu. Skarżący wskazał jednocześnie, że - zgodnie z art. 134 p.p.s.a. - nie musi szczegółowo uzasadniać swojej skargi ani wniosku o ustanowienie adwokata, jednak sąd już takich ulg nie posiada, gdyż - zgodnie z art. 258 p.p.s.a - referendarz sądowy w swoim rozstrzygnięciu może jedynie oceniać spełnienie wymogów formalnych lub materialnych uzasadniających przyznanie lub odmowę przyznania prawa pomocy, a w razie oczywistej bezzasadności skargi powinien przedłożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy sądowi zgodnie z art. 247 p.p.s.a. W dołączonym do wniosku o przyznanie prawa pomocy formularzu skarżący wskazywał, że domaga się ustanowienia adwokata ze względu na trudną sytuację materialną i bytową, brak pracy i dochodów i pomocy z MOPS i ze strony innych osób. Jest osobą bezrobotną, zmuszoną głodować. Ostatni dochód jaki otrzymał to stypendium szkoleniowe z PUP w kwocie [...] zł Czynsz wynosi [...] zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę i zapłatę za zużycie energii. Posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych. Dodał, że domaga się ustanowienia adwokata z urzędu, gdyż Sąd jest do niego uprzedzony i stronniczy i dąży do zniesławienia i ludobójstwa jego osoby. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, postanowieniem z 23 grudnia 2015 r., odmówił przyznania Z. R. prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (pkt 1) oraz umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Sąd - powołując się na art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a." – stwierdził, że umorzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynikało z faktu, iż niniejsza sprawa należy do kategorii spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, Sąd Wojewódzki stwierdził, że domaganie się przez skarżącego w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu stanowiło nadużycie prawa do sądu i dlatego nie mogło zostać mu przyznane. Argumentując swoje stanowisko, Sąd wskazywał, że skarżący w latach 2009 - 2014 wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu ponad 456 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości zaś rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. Równocześnie w dużej ilości spraw (ponad 140 z ogólnej liczby) skarżący złożył wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, celem rozpoznania sprawy, skarżący wnosił o wyłączenie sędziów również i tych Sądów. Skarżący wniósł również szereg skarg o wznowienie postępowania sądowego. W okresie od 2009 r. do listopada 2014 r. zarejestrowano 240 wnioski o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono z uwagi na nadużycie przez skarżącego prawa pomocy, część z niech poinformowano skarżącego, iż jest zwolniony od kosztów sądowych, a w pozostałej części umorzono postępowanie, a w niektórych przypadkach przyznano skarżącemu prawo pomocy. W większości jednak spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Sąd zaznaczył, że marcu 2015 r. zarejestrowano ponad 500 spraw i wniosków skarżącego, w maju 2015 r. ponad 600 spraw, a w listopadzie 2015 r. liczba ta wyniosła 633 sprawy. Charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą zaś - zdaniem Sądu - że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie, zwłaszcza, że w wielu sprawach skarżący składał wnioski o przyznanie prawa pomocy i towarzyszące im wnioski o odroczenie rozprawy zmierzając w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Sąd Wojewódzki uznał przy tym za niezasadne twierdzenie skarżącego, że Sąd w innych sprawach nie oceniał jego sytuacji materialnej, a jedynie skupił się na obciążeniu sprawami wszczętymi jego skargami i postawą w tych sprawach. Referendarz sądowy odmówił bowiem skarżącemu przyznania prawa pomocy w innych sprawach skarżącego właśnie z uwagi na nadużycie tego prawa, a na poparcie tego stanowiska referendarz dokonał analizy liczby spraw wszczętych skargami i wnioskami skarżącego i charakteru rozstrzygnięć wydanych przez Sąd. Na nadużycie tego prawa składa się więc szereg działań skarżącego podejmowanych w jego sprawach zawisłych przed sądem. Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdy strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a Sąd Wojewódzki uznał zatem, że powoływane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej w tym zaległości czynszowych, braku dochodu, pomocy z MOPOS, utraty statusu osoby bezrobotnej i postępowań sądowych o zapłatę czynszu, gazu i prądu nie zmieniają więc oceny, że skarżący także w niniejszym przypadku nadużywa prawa do sądu. Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Odmowa przyznania prawa pomocy nie naruszała zatem praw obywatelskich skarżącego, jego wizerunku, godności i bezpieczeństwa. Sąd Wojewódzki nie był też zobligowany jedynie do oceny okoliczności przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie okoliczności wynikających z innych spraw sądowych ani też, że wniosek o prawo pomocy nie musi zawierać uzasadnienia. We wniesionym zażaleniu Z. R., kwestionując zaskarżone postanowienie w pkt. I, wniósł o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie zaś z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje również w razie oczywistej bezzasadności skargi. Choć zatem wymienione przepisy jednoznacznie określają kryteria dokonywanej przez sąd w tym zakresie oceny, nie można pomijać faktu, że instytucja przyznania prawa pomocy pozostaje ściśle związana z realizacją przysługującego stronie prawa do sądu. W sytuacji zatem, gdy skarżący takiego prawa nadużywa, składając przy tym wniosek o ustanowienie pełnomocnika, w którym tylko "pro forma" przedstawia swoją sytuację majątkową albo po raz kolejny składa wniosek w tym przedmiocie, ograniczając się w nim wyłącznie do wskazania okoliczności powoływanych zresztą przez niego we wcześniejszym tego rodzaju piśmie, musi liczyć się z odmową jego uwzględnienia. Takie zachowanie nie zmierza bowiem do realizacji celu, dla którego instytucja prawa pomocy została ustanowiona. Składanie lakonicznych wniosków o przyznanie prawa pomocy świadczy o tym, że tego rodzaju czynność jest celem samym w sobie i nie ma ona prowadzić do realizacji przysługujących skarżącemu uprawnień, a zatem, nie może odnaleźć aprobaty, tak ja nie może odnaleźć akceptacji postawa skarżącego inicjującego setki postępowań sądowych, których analiza prowadzi do wniosku, iż nie służą one realizacji ustalonemu przez ustawodawcę w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi celowi, lecz są jedynie wyrazem nadużywania przez skarżącego prawa do sądu. W świetle powyższego należy uznać, że Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowej oceny wniosku skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.