III SA/Kr 1560/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Molczyk (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 sierpnia 2014r. nr [ ] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna skargę oddala Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 1 sierpnia 2014 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu w wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567) w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992) utrzymało w mocy decyzję znak [...] Kierownika MGOP z dnia [...] 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku Z. W. zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką C. W. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach: w dniu 29 maja 2014 r. Z. W. (dalej: skarżący) wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz za okres od dnia 15 maja 2014 r. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką C. W. Skarżący oświadczył, że miał ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku w okresie od 1 sierpnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. Złożył także oświadczenie, że jest rolnikiem od 13 lutego 2000 r. i nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo rolne skarżącego ma powierzchnię 2,85 ha, a skarżący opłaca składki KRUS w wysokości 378 zł na kwartał. Decyzją z dnia [...] 2014 r. Kierownik MGOPS odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 roku do 15 maja 2014 r. i od 15 maja 2014 r. W jej uzasadnieniu podał, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, jednak jako rolnik nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, co wynika z oświadczenia z dnia 9 czerwca 2014 r. W tej sytuacji skarżący nie spełnia kryterium z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że jest ona dla niego krzywdząca, gdyż sprawuje całodobową opiekę nad matką, która jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaskarżoną decyzją z dnia 1 sierpnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił przy tym konkluzję zawartą w decyzji organu I instancji, w myśl której skarżącemu nie przysługuje zasiłek dla opiekuna. W ocenie Kolegium, jedną z przesłanek przyznania powyższego zasiłku jest spełnienie przez stronę warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Z kolei jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, legitymującą się stosownym orzeczeniem lekarskim. Prowadzenie przez rolnika gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Definicję pojęcia rolnika zawiera art. 6 pkt 1 ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych gospodarstwo rolne jest definiowane w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Z kolei art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 2084 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. Nr 136, poz. 969 ze zm.) stanowi, że jako gospodarstwo rolne należy uważać obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, i stanowiący własność lub znajdujący się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Prowadzenie przez stronę gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto przyznanie zasiłku dla opiekuna wyklucza brzmienie art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, który wymaga złożenia oświadczenia (pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań) o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż skarżący złożył oświadczenie z dnia 9 czerwca 2014 r. o prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Pismem z dnia 26 sierpnia 2014 r. Z. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję, podtrzymując stanowisko prezentowane na etapie postępowania administracyjnego. W szczególności podniósł, że sprawuje całodobową opiekę nad matką, która została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem skarżącego prowadzenie małego gospodarstwa rolnego, o powierzchni 2,85 ha, nie koliduje z opieką nad matką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W pierwszej kolejności wypada zauważyć, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567), regulujący zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 powołanej ustawy). Uchwalenie powyższej ustawy było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt 27/13, publik. w Dz. U. z dnia 16 grudnia 2013 r., poz. 1557) uznającego art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) za niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw stanowił, iż wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, to jest z dniem 1 lipca 2013 r. Artykuł 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi, iż zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Nadto zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 3 ust. 2 powołanej wyżej ustawy zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zgodnie z art. 6 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pod pojęciem rolnika należy rozumieć pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W realiach niniejszej sprawy należy zauważyć, że skarżący nie złożył oświadczenia odpowiadającego treścią oświadczeniu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Wręcz przeciwnie, w oświadczeniu złożonym w dniu 9 kwietnia 2014 r. skarżący oświadczył, że jest rolnikiem od dnia 13 lutego 2000 r. i nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ze złożonego przez skarżącego wniosku oraz z treści pism stanowiących środki zaskarżenia w niniejszej sprawie wynika natomiast, że gospodarstwo rolne, które skarżący prowadzi, ma powierzchnię 2,85 ha, odpowiada zatem definicji gospodarstwa rolnego znajdującej się w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381 ze zm.), zgodnie z którą za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Niespełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego, wymienionej w powołanym wyżej art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi o zasadności odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna, bez względu na fakt sprawowania rzeczywistej opieki przez skarżącego nad matką. Należy również podnieść, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tak NSA w uchwale 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, ONSAiWSA z 2013 r., Nr 3, poz. 40). Należy zatem uznać, że ustawodawca konsekwentnie wykluczył możliwość uzyskania świadczeń związanych z opieką nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi przez rolników prowadzących gospodarstwo rolne (jak również ich małżonków i domowników). Warunkiem koniecznym uzyskania świadczeń jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w przypadku zasiłku dla opiekunów, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów potwierdzona oświadczeniem wnioskodawcy, o którym mowa w art. 3 ust. 2 powyższej ustawy. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i wobec tego brak jest podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.