II GZ 496/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 2 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1444/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1444/14, odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Sąd I instancji wskazał, że skarżący we wniosku podniósł m. in., że jest osobą bezdomną, utrzymuje się ze zbieractwa surowców wtórnych. Z okoliczności znanych WSA z urzędu Sąd ten wywiódł, że wnioskodawca lub podmioty reprezentowane przez skarżącego (A. Sp. z o.o. w organizacji) w latach 2004-2014 nieprzerwanie zgłaszają do systemu dopłat rolniczych grunty o pow. od 100ha do prawie 700ha. Na potrzeby licznych postępowań o przyznanie prawa pomocy skarżący deklaruje, że nie prowadzi działalności rolniczej oraz nie posiada żadnego majątku. Tymczasem w dniu 19 lutego 2014 r. do Wydziału III WSA w P. wpłynęły trzy skargi R. P. na decyzje w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym, leśnym i od nieruchomości za 2011, 2012 oraz 2013 rok (sygn. akt III SA/Po 252-254/14). W aktach administracyjnych wskazanych spraw zalegała umowa dzierżawy nieruchomości rolnych z dnia 25 października 2011 r. zawarta pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych a skarżącym. Sąd miał na uwadze, że jednocześnie od kilku lat w treści wniosków o prawo pomocy skarżący podaje, że "korzysta z jadłodajni CARITASU i noclegowni dla bezdomnych". Skarżący nadal pełni funkcję prezesa zarządu w A. Sp. z o.o., a do maja 2012 roku był udziałowcem tej Spółki. Udziały o łącznej wartości 100.000 zł zbył na rzecz brata M. P. (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...], poz. [...]). W ocenie Sądu oświadczenie majątkowe skarżącego nie pozwala ustalić jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz zdolności płatniczych strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy oraz nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Skarżący odebrał osobiście wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego skierowane na adres zamieszkania podany we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie Sąd wskazał, że skarżący ma świadomość braków składanych oświadczeń majątkowych, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny już wielokrotnie oddalał jego zażalenia na orzeczenia dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji nie budziło wątpliwości Sądu I instancji, że skarżący świadomie uchyla się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Sąd stwierdził ostatecznie, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia warunki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P. wnosząc o uchylenie tego orzeczenia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Z powyższego wynika, że obowiązkiem osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. W związku z tym, że oświadczenia złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zasadnie wezwał wnioskodawcę do przedłożenia wskazanych dokumentów (zarządzenie referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2014 r., k. 25 akt sądowych). Skarżący nie przedstawił dokumentacji wskazanej w powyższym zarządzeniu. Należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie ocenił – mając także na uwadze okoliczności znane mu z urzędu, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, albowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2013 r., II GZ 734/13). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.