III SA/Łd 1012/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. na rzecz M.D. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej orzeczeniem Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] , sygn. [...] w przedmiocie zawieszenia M. D. w prawach studenta do czasu zakończenia postępowania w jego sprawie jest niedopuszczalny. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż w dniu 17 kwietnia 2014 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. ( dalej: Rektor) po rozpatrzeniu wniosku Rzecznika Dyscyplinarnego dla Studentów i Doktorantów na podstawie art. 219 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: p.s.w.) zawiesił M. D. w sprawach studenta do czasu zakończenia postępowania w sprawie. Pismem z dnia 23 kwietnia 2014 r. pełnomocnik M. D. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w/w orzeczeniem Rektora. Zdaniem Rektora instytucja art. 219 ust. 4 stanowi swojego rodzaju środek zapobiegawczy służący zabezpieczeniu prawidłowego toku prowadzonego postępowania. Wbrew temu jak orzeczenie z dnia [...] w przedmiocie zawieszenia M. D. w prawach studenta określa jego pełnomocnik, orzeczenie to nie ma formy decyzji administracyjnej. W konsekwencji art. 127§ 3 k.p.a. nie znajduje tu zastosowania. M. D. wniósł skargę na postanowienie Rektora z dnia [...][...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, żądając jego uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: a) Art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 i 2 p.s.w., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżącemu przysługiwało uprawnienie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie zawieszenia go w prawach studenta do czasu zakończenia postępowania w jego sprawi; b) Art. 134 k.p.a. w zw. z art.127 § 3 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez M. D. stanowiło jedyny uprawniony środek zaskarżenia orzeczenia oraz dopuszczalną formę wszczęcia kontroli instancyjnej; c) Z ostrożności procesowej, w przypadku uznania, że w przedmiotowej sprawie skarżącemu przysługiwał inny środek zaskarżenia, niż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący podnosi naruszenie art. 8 i 9 k.p.a. oraz art. 63,128 i 140 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ stosownych działań w celu nadania pismu skarżącego biegu niezależnie od nazwy nadanej mu przez wnoszącego oraz nieprzeprowadzenie właściwego postępowania w jego przedmiocie; d) Art. 130 k.p.a. w zw. z art. 134 i 127 § 3 k.p.a. poprzez uznanie za niedopuszczalny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie zawieszenia skarżącego w prawach studenta do czasu zakończenia postępowania, a co za tym idzie – utrzymanie w mocy wadliwej czynności organu w postaci wykonania decyzji przed upływem terminu do wniesienia środka zaskarżenia; e) Art. 124 k.p.a. w zw. z art. 8 i 11 k.p.a. poprzez niepełne, nieprzejrzyste uzasadnienie orzeczenia, uniemożliwiające lub znacznie utrudniające jego kontrolę instancyjną, zwłaszcza w zakresie zbyt lakonicznej argumentacji w zakresie zastosowania art. 134 k.p.a. i niewyjaśnienie podstaw uznania złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 23 kwietnia 2014 r. za niedopuszczalny; f) Naruszenie art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez brak merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a co za tym idzie niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie art. 219 ust. 4 p.s.w. w zw. za art. 104 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że instytucja opisana w wymienionym przepisie stanowi jedynie środek zapobiegawczy służący zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania i orzeczenie o jego niezastosowaniu nie przybiera formy decyzji administracyjnej. Rektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że odpowiedzialność dyscyplinarna studentów uregulowana jest w rozdziale 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Instytucja ta wykazuje zarówno cechy administracyjnoprawne jak i karnoprawne. Od strony procesowej postępowanie to wykazuje wiele cech zbliżonych do postępowania karnego. Na podstawie art. 223 p.s.w. do postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego wobec studentów odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. W przepisach o postępowaniu dyscyplinarnym ustawodawca przewidział dwa odrębne tryby zawieszenia studenta w prawach studenta, uregulowane odpowiednio w art. 219 ust. 4 i art. 214 ust. 5 ustawy. Przepis art. 219 ust. 4 przewiduje uprawnienie rektora lub komisji dyscyplinarnej do zawieszenia studenta w prawach studenta w przypadku uporczywego nieusprawiedliwionego niestawienia się na wezwanie rzecznika dyscyplinarnego do spraw studentów w postępowaniu wyjaśniającym lub na posiedzenia komisji dyscyplinarnej mimo prawidłowego zawiadomienia. Z powyższego uprawnienia rektor lub komisja dyscyplinarna mogą skorzystać po wysłuchaniu rzecznika dyscyplinarnego do spraw studentów. Instytucja przewidziana powołanym wyżej przepisem stanowi swego rodzaju środek zapobiegawczy. Ma ona zapewnić obecność obwinionego podczas czynności postępowania wyjaśniającego oraz na rozprawie. Przepis art. 214 ust. 5 p.s.w. stanowi natomiast uprawnienie rektora do zawieszenia studenta w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez komisję dyscyplinarną w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez studenta przestępstwa. W przypadku instytucji art. 214 ust. 5 ustawy mamy do czynienia z decyzją administracyjną ( v. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 lutego 207 r., sygn. akt III Lu 598/06). Wobec powyższego, zdaniem Rektora, przestawione powyżej instytucje nie mogą być traktowane jako instytucje tożsame. Inne są przesłanki ich zastosowania, a także cele jakim mają służyć. O ile instytucja z art. 214 ust. 5 przybiera formę decyzji administracyjnej, to instytucja z art. 219 ust. 4 p.s.w. jest swoistym środkiem zapobiegawczym, który nie ma formy decyzji administracyjnej. Ponadto, aby w ogóle mogła być mowa o realizacji celu w postaci zabezpieczenia prawidłowego toku prowadzonego postępowania, musi być dopuszczalna natychmiastowa wykonalność tego środka. W przeciwnym razie regulacja z art. 219 ust. 4 byłaby regulacją całkowicie bezcelową. Konsekwencję powyższego stanowi brak możliwości zastosowania art. 127 § 3 k.p.a. do orzeczenia Rektora z dnia [...] znak. [...]. Zgodnie z art. 207 ust. 2 ustawy przepis art. 127 § 3 k.p.a. znajduje zastosowanie do decyzji wydawanych przez rektora w pierwszej instancji. W okolicznościach niniejszej sprawy orzeczenie w przedmiocie zawieszenia skarżącego w prawach studenta na podstawie art. 219 ust. 4 p.s.w. nie jest decyzją administracyjną. Tym samym organ wydając orzeczenie z dnia [...] znak [...] nie naruszył art. 134 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn.Dz.U.2012, poz. 270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonego postanowienia wykazała, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania: art. 134 k.p.a. i art. 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Podstawę prawną orzeczenia Rektora o zawieszeniu studenta w prawach studenta do czasu zakończenia postępowania w jego sprawie stanowił przepis art. 219 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2012.572 ze zm.) – dalej: p.s.w. Przepis ten przewiduje, że Rektor po wysłuchaniu rzecznika dyscyplinarnego do spraw studentów może zawiesić studenta w prawach studenta w przypadku uporczywego nieusprawiedliwionego niestawienia się na wezwanie rzecznika dyscyplinarnego do spraw studentów w postępowaniu wyjaśniającym lub na posiedzenie komisji dyscyplinarnej mimo prawidłowego zawiadomienia. Zgodnie z art. 207 ust. 1 p.s.w., do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Natomiast w myśl ust. 2 powołanego art. 207 decyzje wydane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 18 września 2012 r. ( sygn. akt I OSK 1583/12, baza orzeczeń nsa. gov. pl) wyjaśnił, że judykatura mając na uwadze specyfikę uczelni wyższej jako zakładu administracyjnego i jego autonomię dokonała podziału rozstrzygnięć organów uczelni na akty zakładowe zewnętrzne ( rozstrzygnięcia, które mają znaczenie dla praw i obowiązków studenta, przesądzające o nawiązaniu, odmowie nawiązania, przekształceniu bądź rozwiązaniu stosunku zakładowego i podlegające w związku z tym reżimowi k.p.a.) oraz akty zakładowe wewnętrzne ( rozstrzygnięcia związane z tokiem studiów i procesem dydaktycznym, dotyczące jednostronnego działania organów uczelni skierowane na wywołanie konkretnych i indywidualnie oznaczonych skutków, które nie mają wpływu na sam byt tego stosunku, w związku z czym nie podlegające przepisom k.p.a.). Z powyższego wynika, że z indywidualną sprawą studenta w rozumieniu art. 207 ust. 1 p.s.w. będziemy mieli do czynienia w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie organu uczelni będzie dotyczyło sfery praw i obowiązków studenta oraz będzie wywierać bezpośredni skutek na zewnątrz powodując nawiązanie, odmowę nawiązania, przekształcenie bądź rozwiązanie stosunku zakładowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, w obecnym składzie, podziela powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uwzględniając ww. rozważania uznać należy, iż orzeczenie wydane przez Rektora na podstawie art. 219 ust. 4 p.s.w. jest decyzją wydaną w pierwszej instancji w indywidualnej sprawie studenta. Dotyczy ono sfery praw i obowiązków studenta i wywiera bezpośredni skutek także na zewnątrz uczelni, bowiem skarżącemu w okresie zawieszenia nie będzie przysługiwał status studenta uczelni wyższej. Dotychczasowy stosunek zakładowy, na skutek wydanej decyzji, został zasadniczo przekształcony. Skoro decyzja wydana została przez Rektora w pierwszej instancji i dotyczy indywidualnej sprawy studenta, to znajduje do niej zastosowanie procedura przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. Rektor zaskarżone postanowienie w przedmiocie niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej orzeczeniem o zawieszeniu studenta uzasadnił lakonicznie. Wskazał jedynie, że instytucja z art. 219 ust. 4 p.s.w. stanowi środek zapobiegawczy, orzeczenie o zawieszeniu na tej podstawie nie ma formy decyzji administracyjnej, a w konsekwencji art. 127 § 3 k.p.a. nie znajduje zastosowania. Dopiero w odpowiedzi na skargę pojawiły się obszerniejsze wyjaśnienia, dotyczące przyczyn stwierdzenia niedopuszczalności wniosku. W ocenie Sądu nie jest zasadne stanowisko Rektora zgodnie, z którym zawieszenia studenta w prawach studenta na podstawie art. 219 ust. 4 p.s.w. nie może nastąpić w formie decyzji, choć zawieszenie ( także przez Rektora) na podstawie art. 214 ust. 5 następuje w takiej właśnie formie. Oba powołane przepisy zamieszczone zostały w Rozdziale 6 p.s.w. W każdym z omawianych przypadków Rektor wydaje orzeczenie w pierwszej instancji, nie wykonując żadnych czynności w ramach postępowania wyjaśniającego. Ponadto są to orzeczenia wydawane w indywidualnych sprawach studenta i wywołują analogiczny skutek. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2013 r. ( sygn. akt I OSK 1774/13, baza orzeczeń nsa gov. pl) potwierdził, iż prawidłowe jest wydanie orzeczenia o zawieszeniu studenta w prawach studenta na podstawie art. 214 ust. 5 u.s.w. w formie decyzji administracyjnej. Nie podważył także uprawnienia strony do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w przypadku wydania takiej decyzji. W ocenie Sądu, rozpoznającego niniejszą skargę, powyższe uprawnienie przysługuje także studentowi zawieszonemu w prawach studenta na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 219 ust. 4 p.s.w. Uprawnienia tego nie pozbawia, wbrew stanowisku przyjętemu przez Rektora, przepis art. 223 p.s.w. Zgodnie z tym przepisem do postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego wobec studentów, z wyjątkiem postępowania przed sądem koleżeńskim, w sprawach nieuregulowanych w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – kodeks postępowania karnego, z wyłączeniem art. 82. Zdaniem Sądu ustawa p.s.w. w sposób jednoznaczny reguluje, w art. 207 ust. 2, kwestię możliwości zastosowania art. 127 § 3 k.p.a. w przypadku wydania przez rektora decyzji w pierwszej instancji. Dlatego w tym zakresie nie należy stosować przepisów kodeksu postępowania karnego. Ponadto zauważyć trzeba, że pozbawienie studenta możliwości odwołania się od decyzji, która ma istotny wpływ na jego sytuację prawną, byłoby niezgodne z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stwierdza, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady określa ustawa. W ocenie Sądu ustawa p.s.w. ani inne ustawy nie ograniczają gwarancji procesowych, studenta będącego stroną postępowania, do zaskarżenia decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Rektora. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. d.j.