II OZ 311/15

II OZ 311/15 POSTANOWIENIE Dnia 21 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2778/14, odmawiającego przyznania K. G. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. G. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie postanawia: oddalić zażalenie II OZ 311/15 UZASADNIENIE Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2015 r. odmówiono K. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W wyniku rozpoznania sprzeciwu K. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2778/14, odmówił przyznania K. G. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sąd wskazując na wyjątkowy i szczególny charakter instytucji udzielenia prawa pomocy wskazał, że powinna być ona stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie Sąd podkreślił, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Natomiast w sytuacji określonej w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) strona jest obowiązana, złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd zauważył, że z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, iż wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest właścicielem mieszkania o pow. 68 m2 z 1945 r. Utrzymuje się z zasiłku z ośrodka pomocy społecznej w wysokości 87 zł., Nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Posiada nieruchomość rolną, jednak nie wskazano jej wielkości. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2015 r. na podstawie art. 255 P.p.s.a. zobowiązano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z pisma K. G. z dnia [...] stycznia 2015 r. wynikało, że jest osobą bezrobotną od 2000 r., leczy się u kardiologa, koszty utrzymania to 35 zł za światło. Oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych, nie posiada rachunku bankowego, ani zeznań podatkowych. A także, że nie podejmuje żadnych prac dodatkowych, dorywczych, sezonowych z tytułu umów zlecenia czy o dzieło oraz, że nie ponosi kosztów związanych z opłatami za wodę, gdyż posiada własne ujęcie – studnię. Ponadto wnioskodawca wskazał, że w celu uzyskania innych danych Sąd powinien zgłosić się do Urzędu Gminy C. lub Urzędu Skarbowego w S.. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd I instancji uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, albowiem dane zawarte w formularzu, nie pozwalają Sądowi, na dokonanie pełnej, rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Wnioskodawca zignorował zarządzenie z dnia 8 stycznia 2015 r. i nie przedstawił pełnych dodatkowych informacji, które urzeczywistniłyby trudną sytuacją majątkową kwalifikującą go do przyznania prawa pomocy (m.in. w zakresie tego, czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, jaką kwotę przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, czy uzyskuje dochód z dzierżawy gospodarstwa rolnego). Trudno jest przyjąć, aby strona utrzymywała się jedynie z kwoty 52 zł miesięcznie (po doliczeniu rachunku za światło – 87 zł – 35 zł). Sąd zaznaczył, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Na potwierdzenie braku rzetelności wnioskodawcy w wykazaniu jego trudnej sytuacji materialnej i stanu własnościowego, Sąd wskazał na ustalenia zawarte w decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...], dołączonej do sprzeciwu od postanowienia z dnia 11 lutego 2015 r., gdzie stwierdzono, iż K. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowych, a ponadto "podczas wywiadu ustalono, że opłaty poniesione to energia elektryczna 30.00 zł miesięcznie, gaz 50.00 zł i ubezpieczenie budynków 176 zł na cały rok. W sprzeciwie tym wnioskodawca także wskazał, że powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi [...] ha fizycznych, [...] ha przeliczeniowych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a. odmówił uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K. G. wnosząc o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku do [...] kwietnia 2015 r. Z uwagi na chorobę wieńcową nie powinien ponosić żadnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Stwierdził, że nie ma żadnych dochodów. W zakresie posiadanych nieruchomości rolnych wyjaśnił, że to Sąd powinien wystąpić do Urzędu Gminy C. o dokumenty potwierdzające wielkość posiadanych nieruchomości rolnych albowiem od 1999 r. nie odbiera on kierowanych do niego decyzji o wymiarze podatku z uwagi na wykazywane tam niezgodności. Na potwierdzenie złowionych oświadczeń dołączono kartę informacyjną z leczenia szpitalnego w dniu [...] stycznia 2015 r. (zabieg koronografii) a także kserokopię pisma Wójta Gminy C. z dnia [...] marca 2015 r. przekazującego do SKO w Siedlcach odwołanie K. G. od decyzji ustalającej wysokość łącznego zobowiązania podatkowego na rok 2015 na kwotę 231 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (prawo pomocy w zakresie całkowitym art. 245 § 2 P.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Na mocy art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej tej szczególnej pomocy, jaką jest prawo pomocy. Tylko od tego jakich argumentów strona użyje uzasadniając swój wniosek zależy, czy uzyska przedmiotowe wsparcie, przy czym argumentacja ta powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Podobnie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Jeżeli ocena wniosku nasuwa wątpliwości, to stosownie do art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, dostarczenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny. Gdy zainteresowany otrzymaniem prawa pomocy zaniecha współpracy w tym zakresie, to Sąd traci możliwość dokonania obiektywnej oceny rzeczywistej sytuacji, w jakiej się ów znajduje, co skutkuje niewyjaśnieniem okoliczności sprawy i odmową udzielenia prawa pomocy. Ponadto wniosek oraz dokumenty i oświadczenia są weryfikowane przez Sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, to brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy sprawiły, że Sąd nie miał podstaw prawnych, by w oparciu o przesłanki z art. 246 P.p.s.a. uwzględnić wniosek i przyznać prawo pomocy w zakresie żądanym przez stronę. Mając na uwadze zakres i wartość informacji, którymi dysponował Sąd I instancji wydając postanowienie o odmowie udzielenia wnioskodawcy prawa pomocy, NSA stwierdza, że informacje zawarte w formularzu wniosku o udzielenie prawa pomocy oraz dodatkowe wyjaśnienia z dnia [...] stycznia 2015 r. będące odpowiedzią wnioskodawcy na wezwanie Sądu o przekazanie dodatkowych danych w trybie art. 255 P.p.s.a. nie dostarczyły podstaw do wydania postanowienia o innej treści. Informacja o pozostawaniu bez pracy, wyłącznym dochodzie w kwocie 87 zł z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, z którego wnioskodawca ma opłacać swoje całkowite koszty utrzymania jest w istocie mało wiarygodna, bowiem przy tak niskim dochodzie nie jest możliwe normalne funkcjonowanie człowieka. Same wydatki na leki (przywoływana choroba wieńcowa) i żywność przewyższają znacząco tę kwotę. Wykazanie, że wnioskodawca ponosi koszty światła w kwocie 35 zł, wodę ma z własnego ujęcia nie wystarczają do przyjęcia, że to wszystkie koszty ponoszone w związku z jego utrzymaniem. Jak wynika z akt sprawy zainteresowany nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie Sądu, w szczególności zaniechał przekazania danych w zakresie tego, czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, jaką kwotę przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, czy uzyskuje dochód z dzierżawy gospodarstwa rolnego. Ponadto wiarygodność oświadczeń złożonych w trakcie tego incydentalnego postępowania podważają dane wynikające z innych dokumentów przekazanych np. przez Wójta Gminy Ceranów (decyzja Wójta Gminy C. z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...], dołączona do sprzeciwu od postanowienia z dnia 11 lutego 2015 r.) gdzie stwierdzono, iż K. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowych, a ponadto "podczas wywiadu ustalono, że opłaty poniesione to energia elektryczna 30.00 zł miesięcznie, gaz 50.00 zł i ubezpieczenie budynków 176 zł na cały rok. Sam wnioskodawca w sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego wskazał, że powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych). Z tych danych niewątpliwie wynika, że wnioskodawca nie miał zamiaru współpracować z Sądem w zakresie wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, która byłaby podstawą do oceny, czy należy mu przyznać prawo pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Jeśli zatem wnioskodawca uchyla się od przekazania Sądowi istotnych danych, czy też przekazuje je w sposób wybiórczy a nawet niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, to Sąd nie mając wiarygodnych danych nie może wydać orzeczenia zgodnego z wolą wnioskodawcy. Brak ku temu podstaw prawnych. W tym kontekście należy uznać, że postanowienie Sądu I instancji było ze wszech miar prawidłowe. Nieścisłości w przedstawieniu swojej sytuacji potwierdził sam wnioskodawca, który pierwotnie nie wskazał na posiadane grunty rolne i leśne a następnie sam domagał się weryfikacji ilości posiadanych gruntów. Taka postawa wzbudza uzasadnione wątpliwości Sądu co do prawdomówności wnioskodawcy i czyni jego wniosek mało wiarygodnym, a w konsekwencji nieuzasadnionym. Argumentacja wnioskodawcy, iż to Sąd powinien ustalać składniki jego majątku w porozumieniu z właściwymi urzędami nie zasługuje na aprobatę w kontekście udzielenia prawa pomocy, albowiem obowiązkiem wykazania istnienia przesłanek uzasadniających udzielenie prawa pomocy obarczony jest zainteresowany. Sąd nie ma obowiązku w interesie wnioskodawcy ustalać co wchodzi w skład jego majątku. Jeśli zainteresowany nie przejawia woli udowodnienia, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy, to Sąd powinien oddalić taki wniosek jako nieuzasadniony, tak jak to uczynił w niniejszej sprawie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.