II OZ 186/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 1067/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 1067/14 odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, A. K. podał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką B. K. oraz pełnoletnimi dziećmi R. K. (25 lat) i P. K. (24 lata). Źródłem utrzymania rodziny pozostaje emerytura otrzymywana przez wnioskodawcę w kwocie 2.300 zł brutto oraz dochód uzyskiwany przez B. K. w wysokości 1.800 zł brutto. A. K. ponosi wydatki związane ze studiami dzieci tj. około 3.000 zł, a także uiszcza opłaty za czynsz, energię elektryczną, żywność i inne wydatki w wysokości około 1.000 zł. Majątek skarżącego stanowi: dom o powierzchni 80 m², mieszkanie o powierzchni 60 m² oraz współwłasność w 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni 16 ha. Wnioskodawca ma debet w wysokości 8.000 zł. Strona nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca przedłożył dokumenty poświadczające zadłużenie z tytułu opłat eksploatacyjnych – styczeń 2013 r. i październik 2014 r., z tytułu podatku od nieruchomości – 327,60 zł; saldo z rachunku bankowego z dnia 22 grudnia 2014 r.; zawiadomienie o zamiarze wstrzymania dostawy energii elektrycznej z dnia 26 listopada 2014 r.– zadłużenie 272,84 zł; zawiadomienie o wysokości opłaty za czynsz z dnia 31 października 2012 r. Skarżący nie złożył jednak oświadczenia: czy studiujące, pełnoletnie dzieci wnioskodawcy osiągają dochód miesięczny oraz czy skarżący uzyskuje dochód miesięczny z tytułu posiadania nieruchomości rolnej (np. z tytułu prowadzonej produkcji rolnej, dzierżawy nieruchomości), należało wskazać jego wysokość. Dodatkowo wnioskodawca nie nadesłał wymaganych w przedmiotowym wezwaniu dokumentów potwierdzających: miesięczną wysokość świadczeń emerytalno-rentowych otrzymywanych przez skarżącego (np. ostatnie odcinki świadczeń, stosowne decyzje); miesięczną wysokość dochodu otrzymywanego przez małżonkę wnioskodawcy B. K. (np. zaświadczenie z zakładu pracy) oraz wyciągów z kont i rachunków bankowych skarżącego i jego współmałżonki B. K. za okres wrzesień – listopad br. i dokumentów potwierdzających powierzchnię posiadanej nieruchomości rolnej (np. akt notarialny). Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił A. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył A. K. dołączając do niego powiadomienie o zamiarze wstrzymania dostawy energii elektrycznej z dnia 28 stycznia 2015 r. – zadłużenie 61,90 zł oraz potwierdzenie należności opłaty za czynsz z dnia 31 grudnia 2014 r. Po wniesieniu sprzeciwu od powyższego postanowienia wniosek przejął do rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd stwierdził, że analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala na uwzględnienie żądania skarżącego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., bowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego strony. Sąd uznał, iż przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, również te dołączone do sprzeciwu, przedstawiają tylko wybiórczo jego sytuację finansową - tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Brak natomiast dokumentów potwierdzających przede wszystkim dochody i wydatki rodziny, pozwalających na ustalenie ewentualnej wysokości zwolnienia od kosztów sądowych skutkuje tym, że wniosek skarżącego jest niewiarygodny. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. K. wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący zakwestionował legalność zaskarżonego do Sądu postanowienia Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] września 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględnić bowiem należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W myśl natomiast art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i pismem z dnia 8 grudnia 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżący nie uczynił jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na większość postawionych w nim pytań oraz nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie pełnych informacji o wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków przez wnioskodawcę i osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (zob. postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Odnosząc się do zarzutów związanych z legalnością zaskarżonego postanowienia, nie mogą być one przedmiotem badania na tym etapie sprawy, lecz dopiero podczas merytorycznego rozpoznawania skargi. Na marginesie należy wskazać, że postanowienie w sprawie prawa pomocy, jako postanowienie niekończące postępowania może być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, zgodnie z treścią art. 165 P.p.s.a. Strona skarżąca może złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując w nim nowe okoliczności mogące uzasadniać wzruszenie prawomocnego postanowienia. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.