I FZ 302/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 1496/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 sierpnia 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zażalenie T. sp. z o.o. w K. dotyczy postanowienia z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1496/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Katowicach, na podstawie art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 100.000 zł, wartość środków trwałych 4.371,65 zł, a za ostatni rok obrotowy poniosła stratę wynoszącą 58.783,03 zł. Stan konta na jej rachunku bankowym wynosił -770,25 zł. Ponadto organ podatkowy dokonał blokady środków na tym rachunku w kwocie 2.015.090,48 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżąca złożyła kserokopie zeznań podatkowych za 2012 r. i 2013 r., deklaracje VAT - 7 za okres od lipca do grudnia 2014 r., bilans na dzień 31 grudnia 2012 r. wraz z rachunkiem zysków i strat za 2012 r., bilans na dzień 31 grudnia 2013 r. wraz z rachunkiem zysków i strat za 2013 r., raport kasowy za grudzień 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego z operacjami z listopada i grudnia 2014 r. oraz stycznia 2015 r. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy oraz na fakt, że osoby prawne powinny prowadzić działalność w taki sposób, aby było je stać na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Sąd dodał ponadto, że osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu. Analizując sytuację materialną skarżącej Sąd podkreślił, że strata, jako wynik bilansowy nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza braku środków finansowych. Również ponoszone w 2013 r. koszty w wysokości 65.749, 21 zł, przy braku deklarowanych przychodów w zbliżonej wysokości i niezmniejszonym kapitale podstawowym, wskazywały na istnienie źródła finansowania wydatków spółki. Sąd dodał ponadto, że według informacji spółki z dnia 26 stycznia 2015 r. nie posiadała ona środków trwałych, podczas gdy rachunek zysków i strat za 2013 r. pokazywał, iż odpisy amortyzacyjne wynosiły w tamtym okresie 10.491,96 zł. W ocenie Sądu, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo osiągniętej straty za rok podatkowy, finansuje ponoszone wydatki, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego szczególnie, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu. Zdaniem Sądu, możliwość pozyskania środków przez spółkę wynikała również z formy prawnej, w jakiej prowadziła ona działalność gospodarczą. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością mogło zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Było to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia spółki z ponoszenia kosztów sądowych. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym podtrzymała wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do zastrzeżeń podniesionych w sprzeciwie, które, w jej ocenie, były kluczowe dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Kwestionując prawidłowość zaskarżonego postanowienia, skarżąca nawiązała do argumentacji, którą podniosła w sprzeciwie od postanowienia z dnia 13 lutego 2015 r., na mocy którego referendarz sądowy odmówił przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści sprzeciwu skarżąca wskazała, że jej rachunki bankowe zostały zajęte. Ponadto, jak twierdzi, otrzymała nakaz przekazywania wszelkich środków na poczet roszczeń władz skarbowych pod groźbą odpowiedzialności karnej. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 Ppsa), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach sprawy wskazany wymóg nie został spełniony. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze Ppsa postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 Ppsa), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. Skarżąca w zażaleniu nie odniosła się do stanowiska Sądu pierwszej instancji, który podkreślił, że spółka posiada, inne niż deklarowany przychód, środki na pokrycie bieżącej działalności. W tym kontekście twierdzenie skarżącej, że wszystkie środki przekazuje na poczet "roszczeń władz skarbowych" jest gołosłowne. Nie sposób zatem uznać, że strona wykazała, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga również, że bieżąca działalność spółki, wbrew temu co wskazano w zażaleniu i sprzeciwie, nie polega wyłącznie na zaspokajaniu roszczeń władz skarbowych. Wynika to z faktu, że strona nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a to wiąże się chociażby z koniecznością bieżącego regulowania związanych z tym faktem stałych należności. Skarżąca nie wskazała powodów, dla których wpisu od skargi nie miały by uiścić osoby czerpiące korzyści z działalności spółki, co należy uznać za istotne, gdyż zwolnienie od kosztów sądowych oznacza przeniesienie kosztów postępowania sądowego na ogół obywateli. Przyjęcie argumentacji skarżącej prowadziłoby ponadto do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy jednak jedynie tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Wyjaśnienia skarżącej, również te podniesione w sprzeciwie, okazały się niezwykle ogólnikowe, a ponadto nie zostały poparte jakimikolwiek dowodami. Z samego faktu prowadzenia egzekucji i blokady rachunku bankowego skarżącej nie wynika natomiast, że nie jest ona w stanie partycypować w kosztach sądowych. Tym bardziej, że spółka najwyraźniej reguluje na bieżąco ciążące na niej zobowiązania, wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioski Sądu pierwszej instancji we wskazanym względzie są prawidłowe. Sąd zasadnie uznał, że całokształt okoliczności faktycznych przemawia za uznaniem, iż skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji